Футболдағы ойыншы алмасу туралы

Кіріспе

Футболдағы ойыншы түрі Футболда ойыншыны алмастыру – матч барысында алаңға жаңа ойыншыны шығару. Ойыншыны алмастыру әдетте шаршаған немесе жарақат алған, нашар ойнап жатқан, немесе тактикалық себептермен (мысалы, қорғаушының орнына шабуылшыны енгізу) жасалады. Матч барысында алмастырылған ойыншы, Халықаралық футбол қауымдастығы ережелері бойынша өткізілетін ойындарда, енді ойынға қатыспайды. Алмастыру 1958 жылы ресми түрде ережелерге қосылды. Осыған дейін көптеген ойындарда ешқандай өзгеріс жасалмады, тек қана ауыр жарақат алған жағдайларда немесе ойыншылар матчқа уақытында келмегенде ғана ерекшеліктер жасалған. Уақыт өте келе алмастыруға рұқсат етілген ойыншылар саны да, резервте отыратын ойыншылар саны да артты. Қазіргі кезде матчтарда көбінесе 5 алмастыруға рұқсат беріледі, ал кейбір турнирлерде қосымша уақыт ойналғанда тағы бір алмастыру мүмкіндігі қарастырылған. Командаға негізгі уақытта ең көп 3 "алмастыру мүмкіндігі", ал қосымша уақытта қосымша мүмкіндік беріледі. Алмастырулар үзіліс кезінде (негізгі және қосымша уақытта), сондай-ақ толық уақыт сотылғаннан кейін (қосымша уақыт басталғанға дейін) жасалуы мүмкін, бірақ бұл алмастыру мүмкіндіктеріне кірмейді. Сонымен қатар, матч қандай ережелермен өткізілсе, одан тысқары қосымша алмастыруға да рұқсат етіледі, әсіресе шаңқау (конкуссия) алған ойыншыны алмастыру үшін. Командалар резервтік ойыншылардың алдын ала таңдалған тізімінен алмастырушы ойыншыны таңдайды. Бұл ойыншылар әдетте бапкерлермен бірге техникалық аймақта отырады және оларды "құрамында" деп атайды. Егер алмастырушы ойынға шықса, ол алаңға кірді немесе шығарылды делінеді, ал оның орнына шығарылған ойыншы алаңнан шығып жатыр немесе алмастырылды делінеді. Көптеген турнирлерде резервтік ойыншылардың саны да артты, қазір 5, 7 немесе 9 ойыншыға рұқсат беріледі. Халықаралық жарыстарда турнирге шақырылған барлық ойыншылар (әдетте 23 ойыншы) дисквалификацияланбаса, алмастырушы ретінде қатыса алады. Жиі алаңға шығып, маңызды голдар соққан ойыншы көбінесе "супер орынбасар" деп аталады.

Type of player in association football

In association football, a substitute is a player who is brought on to the pitch during a match in exchange for an existing player. Substitutions are generally made to replace a player who has become tired or injured, or who is performing poorly, or for tactical reasons (such as bringing a striker on in place of a defender). A player who has been substituted during a match takes no further part in the game, in games played under the standard International Football Association Board Laws of the Game. Substitutions were officially added to the Laws of the Game in 1958. Prior to this most games were played with no changes permitted at all, with occasional exceptions in cases of extreme injury or players not arriving to matches on time. The number of substitutes has risen over time as well as the number of reserve players allowed to be nominated. It is now common for games to allow a maximum of 5 substitutions; some competitions allow for an additional substitution when playing extra time. A maximum of 3 "substitution opportunities" are provided to a side during normal time, and an extra opportunity during extra time. Substitutions can be made during half time breaks during normal and extra time, and full time breaks (before the start of extra time), but do not count as substitution opportunities. There is also a provision of an additional substitution beyond whatever limits the match is being played under to be used specifically for a player who has sustained a concussion. Teams choose a substitute player from a pre selected set of reserve players, these players typically sit in the technical area with the coaches, and are said to be "on the bench". When the substitute enters the field of play it is said they have come on or have been brought on, while the player they are substituting for is coming off, or being brought off or substituted. This pool of reserve players has also steadily increased in most competitions where they now allow 5, 7 or 9 reserves while in international competitive tournaments it is common that every player selected in the tournament squad (usually 23 players total) is an eligible substitute if they aren't suspended from the game. A player who is noted for frequently making appearances, or scoring important goals, as a substitute is often informally known as a "super sub".

Тарих

Футболдағы ойыншыларды алмастыру тарихы кем дегенде 1860 жылдардың басына дейін, ағылшын мемлекеттік мектептеріндегі футбол ойындарының бір бөлігі ретінде саналады. Футболда "алмастыру" термині алғаш рет матчқа келмеген ойыншыларды ауыстыру үшін қолданылды. Мысалы, 1863 жылғы матч туралы хабарламада былай делінген: "Чартерхаус командасы монастырьде бірнеше ескі Карфузиандармен матч өткізді, бірақ күтілген ойыншылардың бірі келмегендіктен үш алмастырушы ойыншыны дайындау қажет болды". Ойынға келмеген ойыншыларды алмастыру 1850 жылдары да болған, мысалы, Итон колледжінде "қажетті жағдайлар" деп аталатын. 1860 жылдардың ортасында матчтарда "алмастырушы" рөліндегі ойыншылар туралы көптеген сілтемелер кездеседі, бірақ бұл алмастырулар жоқ болған ойыншыларды немесе матч барысында жарақат алған ойыншыларды ауыстыру екені нақты көрсетілмеген. Ойын барысындағы алмастырулар алғаш рет 1958 жылы Футбол ережелеріне енгізілгенімен, одан бұрын да алмастыруға рұқсат етілген жағдайлар тіркелген. 1875 жылғы қарашада Глазгода Ланселот және Кросхилл командалары арасындағы достық матчта Ланселот командасының ойыншысы жарақат алғанда, Кросхилл командасы "оларға оның орнына жаңа ойыншыны қоюға рұқсат берді". Бәсекелестік матчтағы алғашқы алмастыру 1885 жылғы 7 қарашада Локвуд Бразерс клубының ФА кубогының бірінші раундының қайталама матчында Ноттс Рейнджерс клубына қарсы ойын кезінде болды, осы кезде жартылай қорғаушы Ф. Брирс сынған аяғынан кейін алмастырылды. Халықаралық матчтағы алғашқы алмастыру 1889 жылғы 15 сәуірде Уэльс және Шотландия командалары арасындағы матчта болды. Уэльс командасының қақпашысы Джим Трейнер келмеді, ал жергілікті әуесқой ойыншы Альф Пью ойынды бастады және Сэм Гиллам келгенге дейін шамамен 20 минут ойнады, ол оның орнын басты. 1940 жылы Палестина мен Ливан командалары арасындағы матчта Палестинаның орталық қорғаушысы Цви Фукс жарақат алғаннан кейін бірінші таймда Лония Дворинмен алмастырылды. Сонымен қатар, 1954 жылғы әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде Германияның Хорст Эккельі 1953 жылғы 11 қазанда Саар командасына қарсы матчта Ричард Готтингермен алмастырылды. Әлем чемпионаттарының финалдық матчтарында алмастыруларға 1970 жылғы турнирге дейін рұқсат берілмеген. Бәсекелестік матчтарда қолданылатын алмастырулар саны нөлден, яғни ойыншылардың жарақаты ойнауға мүмкіндік бермесе, командалардың саны азайды, 1958 жылы бірге дейін, 1988 жылы бес ойыншыдан екіге дейін артты. Кейінірек алмастыруларға рұқсат берілгеннен кейін, алмастырушы ойыншылардың саны жетіге дейін өсті. 1994 жылы алмастырулар саны екіге плюс бір (жарақат алған қақпашы) дейін, 1995 жылы үшке дейін, ал кейбір турнирлерде (2016 жылғы Еуропа чемпионатын бастап) қосымша уақытта төртінші алмастыруға дейін өсті. 2020 жылы ФИФА ұсынысы бойынша Халықаралық футбол қауымдастығы кеңесі жарыс ұйымдастырушыларына COVID-19 пандемиясынан туындаған матчтардың тығыздығының әсерін азайту үшін ресми матчтарда ең көп дегенде бес алмастыруға уақытша рұқсат берді (қажет болған жағдайда қосымша уақытта қосымша алмастыруға рұқсат етіледі). Алайда, алмастырулардың саны үш реттен аспауы керек (қажет болған жағдайда қосымша уақытта қосымша алмастыруға рұқсат етіледі), жарты уақытқа, қосымша уақыт басталғанға дейін және қосымша уақыттың бірінші жартысынан кейін жасалатын алмастырулар есепке алынбайды.

The origin of football substitutes goes back to at least the early 1860s as part of English public school football games. The original use of the term substitute in football was to describe the replacement of players who failed to turn up for matches. For example, in 1863, a match reports states: "The Charterhouse eleven played a match in cloisters against some old Carthusians but in consequence of the non appearance of some of those who were expected it was necessary to provide three substitutes." The substitution of absent players happened as early as the 1850s, for example from Eton College where the term emergencies is used. Numerous references to players acting as a "substitute" occur in matches in the mid 1860s where it is not indicated whether these were replacements of absent players or of players injured during the match. While substitution during games was first added to the Laws of the Game in 1958, there are recorded instances of substitution being permitted on earlier occasions. A friendly in Glasgow between Lancelot and Crosshill in November 1875 saw a Lancelot player injured and Crosshill "allow[ed] them to put a fresh man in his place". The earliest known use of a substitute in a competitive match came on 7 November 1885, when the Lockwood Brothers club used a substitute in an FA Cup first round replay against Notts Rangers, after midfielder F. Brears suffered a broken leg. The first use of a substitute in international football was on 15 April 1889, in the match between Wales and Scotland at Wrexham. Wales's original goalkeeper, Jim Trainer, failed to arrive; local amateur player Alf Pugh started the match and played for some 20 minutes until the arrival of Sam Gillam, who took over from him. In 1940, in a match between Mandatory Palestine and Lebanon, Mandatory Palestine centre half Zvi Fuchs was replaced at half time by Lonia Dvorin following an injury. Also during the qualifying phase for the 1954 World Cup, Horst Eckel of Germany is recorded as having been replaced by Richard Gottinger in their match with the Saarland on 11 October 1953. The use of substitutes in World Cup Finals matches was not allowed until the 1970 tournament. The number of substitutes usable in a competitive match has increased from zero, meaning that teams were reduced if players' injuries could not allow them to play on, to one in 1958; to two out of a possible five in 1988. With the later increases in substitutions allowed, the number of potential substitute players increased to seven. The number of substitutes increased to two plus one (injured goalkeeper) in 1994, to three in 1995, and to a fourth substitute in certain competitions (starting from UEFA Euro 2016) in extra time. In 2020, following a proposal from FIFA, the International Football Association Board allowed for competition organisers to temporarily allow for a maximum of five substitutions (with an additional allowed in extra time, where applicable) to be made in official matches for the remainder of the year in order to lessen the impact of fixture congestion caused by the COVID 19 pandemic. However, there will only be three opportunities to make substitutions (with an additional allowed in extra time, where applicable), excluding those made at half time, before the start of extra time and at half time in extra time.

Көкірек соққысының орнын басатын зат

2019 жылдың қазан айында Халықаралық футбол федерациясы (IFAB) матч кезінде мидың шатыруына күдік туған ойыншылар үшін қосымша алмастыру мүмкіндігін талқылай бастады. Жыл басында ФИФА-ның медициналық комитетінің төрағасы Мишель Д’Хугге, ұйымның мидың шатыруына байланысты алмастырулар туралы пікірталасқа дайын екенін мәлімдеді. УЕФА да ФИФА мен IFAB-ге бас жарақаты күдікті ойыншыларға уақытша алмастыруға рұқсат беруді сұрады. Бұл идея бұрынғы бес жылда ФИФА-ның Атқару комитеті тарапынан талқыланған болатын. Дегенмен, басым пікір бойынша, бұл ереже футболдың «әмбебаптығына» зиян келтіруі мүмкін, себебі оны базалық деңгейде іске асыру қиын, сондай-ақ уақытты кездейсақ жұмсауға және/немесе қосымша алмастыру мүмкіндігін алуға пайдалануға болады. 2014 жылы УЕФА бас төрешілерге бас жарақаттарын бағалау үшін матчтарды үш минутқа дейін тоқтатуға рұқсат беретін ереже енгізді, ал ойыншылар команда дәрігері олардың жағдайын растағаннан кейін ғана алаңға оралуына болады. Үш минуттық ереже 2018 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында да қолданылды. Бұл өзгеріс 2014 жылғы ФИФА Әлем чемпионатындағы бірнеше бас жарақаттарынан кейін және FIFPro ФИФА-дан мидың шатыруына байланысты ережелерін қайта қарауды сұрағаннан кейін жасалды. Алғашқыда IFAB мидың шатыруына күдік туған ойыншыларды бағалау үшін он минуттық кезеңді қарастырды, осы уақытта оларды алмастырушы ойыншымен ауыстыру жоспарланған. Конкуссия сарапшылар тобының пікірлерінен кейін IFAB 2020 жылдың ақпан айында сынақтарда қолданылатын мидың шатыруына байланысты алмастыру протоколын әзірлейтінін жариялады. 2020 жылдың қазан айында сарапшылар тобы «күмәні болса, алаңнан шығарыңыз» қағидасын қолдана отырып, ойыншылардың денсаулығын қорғау мақсатында «қосымша тұрақты алмастыру» протоколы қолданылатынын және сынақтар 2021 жылы басталатынын мәлімдеді. Протокол және сынақтар IFAB 2020 жылдың 16 желтоқсанында ресми түрде бекітілді. Протоколға сәйкес, мидың шатыруына күдік туған ойыншылар матчтан тұрақты түрде шығарылып, олардың орнына алмастырушы ойыншы тағайындалады. Бұл ойыншының матч барысында бірнеше бас жарақаттарын алдырмайды, командалардың сандық немесе тактикалық артықшылығын жоғалтуына жол бермейді, медициналық қызметкерлерге жылдам бағалау жасау қажеттілігінен туындаған қысымды азайтады және ойынның барлық деңгейінде қолданылуы мүмкін. Жарыс ұйымдастырушылары 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылдың наурызына дейін жалғасатын сынақ кезеңіне қатысу үшін ФИФА мен IFAB-ден мақұлдау алуы тиіс. 2021 жылдың қаңтар айында ФИФА 2020 жылғы ФИФА клубтар әлем чемпионатында келесі айда мидың шатыруына байланысты алмастыруларды сынақтан өткізетінін хабарлады. Сол айдың соңында Премьер-лига, Әйелдердің суперлигасы, Әйелдердің чемпионаты және Англия кубогы 2021 жылдың ақпан айында сынақты бастайтыны туралы жарияланды. 2021 жылдың 9 ақпанында «Вест Хэм Юнайтед» Англия футболында ФА кубогы матчында «Манчестер Юнайтедке» қарсы бас жарақатынан кейін жартылай уақытта Исса Диопты Райан Фредерикске ауыстыру арқылы алғашқы мидың шатыруына байланысты алмастыруды жасады. Сынақтар сонымен қатар Эредивизие, Эерсте Дивизие және КНВБ кубогында да жүргізілуде.

In October 2019, the International Football Association Board (IFAB) began discussing the use of additional substitutions for players who are suspected to have sustained a concussion during a match. Earlier in the year, the chairman of FIFA's medical committee, Michel D'Hooghe, said the body was open to discussing concussion substitutions. UEFA had also called for FIFA and IFAB to allow for temporary substitutes for suspected head injuries. The idea had been previously discussed by the FIFA Executive Committee five years earlier. However, the prevailing view was that the rule would hurt football's "universality", as it would be difficult to replicate on a grassroots level, and could be exploited to waste time and/or gain an additional substitution. In 2014, UEFA introduced a rule to allow referees to stop matches for up to three minutes to assess head injuries, with players only allowed to return after the team doctor could confirm the player's fitness to carry on. The three minute rule was similarly adopted at the 2018 FIFA World Cup. The change came following high profile head injuries at the 2014 FIFA World Cup, and calls by FIFPro for FIFA to review its concussion protocol. Initially, IFAB had considered a ten minute assessment period for players suspected of a concussion, with a substitute replacing them in the interim. Following feedback from the Concussion Expert Group, IFAB announced in February 2020 that it would draw up concussion substitute protocols to be used in trials. In October 2020, the expert group announced that an "additional permanent substitution" protocol would be used to protect the health of players using an "if in doubt, take them out" philosophy, and that trials would start in 2021. The protocol and trial was formally approved by IFAB on 16 December 2020. Under the protocol, players suspected of a concussion will be permanently removed from the match and replaced by a substitute. This prevents a player from sustaining multiple head injuries in a match, prevents teams from suffering a numerical or tactical disadvantage, reduces the pressure on medical personnel to make a quick assessment and can be applied on all levels of the game. Competition organisers must be approved by FIFA and IFAB to participate in the trial period, which will last from January 2021 to March 2022. In January 2021, FIFA announced that it would trial concussion substitutes in the following month at the 2020 FIFA Club World Cup. Later that month, it was announced that the Premier League, FA Women's Super League, FA Women's Championship and FA Cup would begin the trial in February 2021. On 9 February 2021, West Ham United made the first concussion substitution in English football during an FA Cup match against Manchester United, when Issa Diop was replaced by Ryan Fredericks at half time following a head injury. The trial is also taking place in the Eredivisie, Eerste Divisie and KNVB Cup.

Сынақ хаттамасы

IFAB соқпақ орнын алмастыруға қатысты екі хаттаманы жариялады, бәсеке ұйымдастырушылары қайсысын қолданатынын өздері шеше алады. Соқпақтан жарақат алған ойыншыны алмастыру ережесі басқа да хаттамалармен бірге қолданылады, оның ішінде алаңда соқпақты бағалау үшін берілетін үш минуттық үзіліс те бар. Екі хаттама да келесідей жалпы қағидалар мен процедураларды қолданады: «Ванкувер Уайткапс» үшін Тосент Рикетс, «Рединг» үшін Адам Ле Фондре, «Манчестер Юнайтед» үшін Оле Гуннар Солскьер, Скотт Мактоминай және Хавьер Эрнандес, «Манчестер Сити» үшін Эдин Джеко, «Батыс Сидней Уондерерс» үшін Брендон Санталаб, «Брисбен Роар» үшін Энрике, «Матервелл» үшін Стиви Кирк, Арчи Томпсон, Джошуа Кеннеди және Тим Кахилл Австралия құрамасы үшін, «Тоттенхэм Хотспур» үшін Фернандо Льоренте, Камерун үшін Рожер Милла, және АҚШ әйелдер құрамасы үшін Абби Уамбах және Карли Ллойд.