Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Георг II Ракоци (30 қаңтар 1621 – 7 маусым 1660) – венгр ақсұлуы, Трансильвания князі (1648–1660), Георг I және Зсузанна Лорантфидің үлкен ұлы.
George II Rákóczi (30 January 1621 – 7 June 1660), was a Hungarian nobleman, Prince of Transylvania (1648 1660), the eldest son of George I and Zsuzsanna Lorántffy.
Ерте өмір
Ол әкесі тірі кезінде (19 ақпан 1642 жыл) Трансильвания князі болып сайланды. 3 ақпан 1643 жылы ол Степан IX Баторийдің немере қызы София Баторийге үйленді. Олардың ұлы – Франциск I Ракоци.
He was elected Prince of Transylvania during his father's lifetime (19 February 1642). On 3 February 1643, he married Sophia Báthory, a granddaughter of Stephen Báthory IX. Their son was Francis I Rákóczi.
Дайындық
Таққа отырғанда (1648 жылдың қазан айында) оның бірінші ойы – әкесінің Польшадағы арманын іске асыру болды. Осы мақсатта ол 1649 жылдың басында казак гетманы Богдан Хмельницкиймен, Молдавия мен Валахияның господарларымен (Василе Лупу мен Матей Басараб) бірікті, бірақ бірнеше жыл бойы ешқандай әрекет етпеді. 1656 жылдың 6 желтоқсанында Раднот шарты арқылы ол Швеция королі Карл X Густавпен Польша королі Ян II Казимирге қарсы одақтасты. Ракоцци Кіші Польша және Мазовия провинцияларын, сондай-ақ Виличка мен Бохнядағы бай тұз кен орындарын жаулап алуға тиіс болды.
On ascending the throne (October 1648), his first thought was to realize his father's ambitions in Poland. With this object in view, he allied himself, in the beginning of 1649, with the Cossack hetman Bohdan Khmelnytsky, and the hospodars of Moldavia and Wallachia, (Vasile Lupu and Matei Basarab), but took no action for several years. On 6 December 1656, by the Treaty of Radnot, he also allied with King Charles X Gustav of Sweden against King John II Casimir of Poland. Rákóczi was to seize the provinces of Lesser Poland and Mazovia, together with rich salt deposits in Wieliczka and Bochnia.
1657 жыл
1657 жылы ол Екінші Солтүстік соғысының (1655–1660) үшінші кезеңінде, сонымен қатар «Топан су» деп белгілі Польша-Литва мемлекетіне басып кірді.
In 1657, he invaded the Polish–Lithuanian Commonwealth in the third part of the Second Northern War (1655–1660), also known as the Deluge.
Көктем
1657 жылдың қаңтар айының соңында Ракоццидің 25 мыңдық әскері Карпат тауларын Кросно маңынан кесіп өтті. Трансильваниялықтар Медикаға бет алды, онда Антон Зданович басқаратын 10 мың запорождық казак оларға қосылды. Трансильваниялық-казак әскері Львовқа жақындады, бірақ бекіністі қаланы жаулап ала алмады. Содан кейін олар батысқа қарай, Краковқа жол тартты. Әскердің жорығы зұлмат, құрып-қақпа және тонаушылықпен белгіленді. Ракоцци Дукла, Леско және Санок қалаларын басып алып, қиратты, бірақ Пржемысль, Кросно және Ланкутты ала алмады. 1657 жылдың 21 наурызында Ракоцци Тарновқа кірді, ал жеті күннен кейін шведтер бақылауындағы Краковқа жетті. Краковтың швед гарнизоны Янош Бетлен басқаратын 2500 трансильваниялық әскермен күшейтілді, ал Ракоцци басқаратын қалғандары солтүстікке қарай бет бұрды.
In late January 1657, Rákóczi's 25,000 strong army crossed the Carpathian Mountains near Krosno. The Transylvanians headed towards Medyka, where 10,000 Zaporozhian Cossacks under Anton Zdanovich joined them. The Transylvanian Cossack army approached Lwów, but failed to capture the fortified city. Then it headed westwards, to Kraków. The army's march was marked by atrocities, destruction, and looting. Rákóczi captured and destroyed Dukla, Lesko, and Sanok, but failed to seize Przemyśl, Krosno, and Łańcut. On 21 March 1657, Rákóczi entered Tarnów, and seven days later reached Kraków, which was already under Swedish control. Kraków's Swedish garrison was reinforced by 2,500 Transylvanians under János Bethlen, while the rest under Rákóczi headed northwards.
Сәуір
Швед гарнизоны Краковты 2500 Трансильваниялық әскермен күшейтілді, ал Ракоцци солтүстікке қарай жол тартты. 12 сәуірде, Ćmielów қасынан, Трансильваниялықтар Карл X Густав басқаратын швед әскерімен бірікті. Біріккен күштер 19 сәуірде Завихосттан Висла өзенін кесіп өтіп, Люблин қаласын басып алды.
The Swedish garrison of Kraków was reinforced by 2,500 Transylvanians under János Bethlen, while Rákóczi headed northwards. On 12 April, near Ćmielów, the Transylvanians joined the Swedish army under Charles X Gustav. The combined forces crossed the Vistula at Zawichost, on 19 April capturing Lublin.
Мамыр
8 мамырда швед-Трансильвания армиясы Брест-Литовскі қоршап алды, және екі күннен кейін оны жаулап алды. Қоршаудан кейін Ракоцидің әскерлері қарқынды тонау мен қарақорлық жасады. Трансильваниялықтар Белая Подляска және Бранск сияқты басқа да қалаларды толығымен өртеп жіберді. 20 мамырда Дания-Швеция соғысы туралы жаңалық Карл X Густавқа жетті, және король Густав Отто Стенбокқа басшылық тағайындап, Швеция Помераниясына қарай жорыққа шығуға шешім қабылдады.
On 8 May the Swedish Transylvanian army besieged Brest Litovsk, capturing it two days later. After the siege, Rákóczi's soldiers plundered and looted intensely. The Transylvanians burned Biała Podlaska and Brańsk to the ground among other towns. On 20 May, news of the Dano Swedish War reached Charles X Gustav and the king decided to march towards Swedish Pomerania, leaving Gustaf Otto Stenbock in charge.
Маусым
Содан кейін армия Варшаваға қарай жорық жасап, Миелник, Дрохичин, Нур, Брок және Пнево қалаларын өртеп жіберді. 17 маусымда үш күндік қоршаудан кейін Ракоцци мен Стенбок Варшаваны жаулап алды. Швед әскерлері Варшавада тек бірнеше күн ғана болды, себебі 22 маусымда олар Данияға қарсы соғысқа қосылу үшін Штеттинге кетті. Ракоцци әскерінің нағыз күшін жақсы білгендіктен, Варшаваны да тастап, оңтүстік-шығысқа бағыт алды.
The army then marched towards Warsaw, burning the towns of Mielnik, Drohiczyn, Nur, Brok, and Pniewo. On 17 June, after a three day siege, Rákóczi and Stenbock captured Warsaw. Swedish forces remained in Warsaw only for a few days, as on 22 June they left the city for Stettin, to join the war against Denmark. Since Rákóczi was well aware of the real quality of his army, he decided to abandon Warsaw as well, and head southeast.
Шілде
Польша королі Ян II Казимир Вазаның бұйрығымен, Трансильваниялықтарды 10 мыңдық Стефан Чарнецкийдің атты әскері, литвалықтар мен австриялық одақтастарының қолдауымен қуа қосылды. Сонымен қатар, Ежи Любомирскийдің әскерлері Трансильванияға кек алу мақсатымен жорық ұйымдастырды, нәтижесінде Ракоцци мемлекетінің жері кең ауқымда тоналып, қиратылды. 1657 жылғы 8 шілдеде Ланкут қаласында поляк басшылары күштерін бөлу туралы шешім қабылдады. Стефан Чарнецкий Ракоцциді қуалауға, ал Ежи Любомирский мен Станислав "Ревера" Потоцкий трансильваниялықтар мен казактардың шекарадан өтіп, Польшадан қашуына кедері келтіруге тиіс болды. 11 шілдеде Чарнецкий Магиеров шайқасында Трансильвания армиясын жеңіліске ұшыратты. 16 шілдеде поляк әскерлері бірікті, ал 20 шілдеде Ракоцци Черный Остров шайқасында талқан жеңілді.
Following an order of the Polish King John II Casimir Vasa, the Transylvanians were followed by a 10,000 strong Stefan Czarniecki's mounted army, supported by 's Lithuanians and Austrian allies. Simultaneously, Jerzy Lubomirski's forces organized a revenge invasion of Transylvania, with widespread looting and destruction of Rákóczi's realm. On 8 July 1657 in Lancut, Polish leaders decided to split their forces. Stefan Czarniecki was to follow Rákóczi, while Jerzy Lubomirski and Stanisław "Rewera" Potocki were to cut the Transylvanians and Cossacks from crossing the border and escaping Poland. On 11 July Czarniecki partly destroyed the Transylvanian army in the Battle of Magierów. On 16 July, the Polish armies united and on 20 July Rákóczi was defeated in the Battle of Czarny Ostrów.
Ракоцци берілді
Козак одақтастарының жеңілісінен және олардың соңғы шегінуінен кейін Ракоцци Подолия облысының Миеджибож қаласына қарай шегінді, онда ол 23 шілдеде Ежи Любомирскиге капитуляциялап, Швециямен жасаған одағын үзді, Краков және Брест-Литовск қалаларынан бас тарды, сондай-ақ жалпы сомасы 4 миллион злотыйдан асатын сомада контрибуция төлеуге уәде берді.
After the defeat and subsequent retreat of his Cossack allies, Rákóczi withdrew towards the Podolian town of Miedzyboz, where he capitulated to Jerzy Lubomirski (23 July), promising to break his alliance with Sweden, abandon the cities of Kraków and Brest Litovsk, and pay a contribution in the total amount of over 4 million złotys.
Қырым татарларының соңғы соққысы
Польша қолбасшылары оның әскеріне Трансильванияға қарай жорық жасауға рұқсат берді, бірақ 26 шілдеде Ракоцциге сол кезде Польша-Литваның одақтастары болған Қырым татарлары шабуыл жасады. Ракоцци әскерін тастап, оны Янош Кеменің қолына қалдырды. Трембоуланың жанында орналасқан Трансильвания лагері 31 шілдеде татарлармен басып алынды. Шамамен 500 адам қаза тауып, 11 000-ға жуық трансильвандық тұтқынға алынып, Қырымға жеткізілді. Осының салдарынан Ракоцци әскері жойылды.
Polish commanders allowed his forces to march towards Transylvania, but on 26 July, Rákóczi was attacked by the Crimean Tatars, who at that time were Poland–Lithuania's allies. Rákóczi abandoned his army, leaving it in the hands of János Kemény. The Transylvanian camp, located near Trembowla, was captured by the Tatars on 31 July. Some 500 were killed, and about 11,000 Transylvanians were captured and taken to the Crimea. As a result, Rákóczi's army ceased to exist.
Салымдар мен қайта қалпына келтірулер
1657 жылғы 3 қарашада Осман империясының (Трансильвания оған салық төлейтін) бұйрығымен, Сейм оны рұқсатсыз соғыс салғаны үшін қызметтен шеттетуге шешім қабылдады және оның орнына Франсис Редейді тағайындады. Бірақ 1658 жылдың қаңтарында Медгиесте өткен Сеймнің кезекті отырысында ол қайтадан қызметіне орналастырылды. Ол тағы да түрік ғалымымен қызметтен алынды, бірақ ештеңе болмағандай қайтадан орналастырылды.
On 3 November 1657, at the command of the Ottoman Empire (to which Transylvania was tributary), the Diet deposed him for undertaking an unauthorized war and replaced him by Francis Rhédey. But in January 1658 he was reinstated by a new session of the Diet at Medgyes. Again he was deposed by the Turkish Grand Vizier, and again reinstated as if nothing had happened.
Османдықтармен соғыс
Соңында түріктер Трансильванияға шабуыл жасады, ал Ракоцци Гилэу шайқасында алған жараларынан Надьварадта қайтыс болды (1660 жылдың мамыр айы).
Finally the Turks invaded Transylvania, and Rákóczi died at Nagyvárad of wounds received at the battle of Gilău (May 1660).