Хань әйелдерінің тарихындағы тұңғыш императорлық шешен қызы – Бо тайху
Empress Dowager Bo
Хань әулетінің танымал императорлық бұйрасы Бо, император Гаозудың ішкі әйелі. Ұлы Хань Вэньді патша етіп, тарихқа енді. Өмірбаяны мен өлімі туралы мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Императрица Бо (薄太后), жеке аты тарихқа ұмытылған, Хан императоры Гаодзудың (Лю Бан) сарай қызы болған. Императордың өмірінде ол Консорт Бо (薄姬) деп, ал ресми түрде Император жесір Шиаовэнь (孝文太后) немесе (сирек) Император Гао (高皇后) деп аталды. Оның ұлы Лю Хэн, төмен дәрежелі сарай қызы болғанына қарамастан, Хан императоры Вэнь болды, осылайша оның тарихтағы орны бекітілді. Оның туған жылы белгісіз. Ол б.з.д. 155 жылдың 9 маусымында қайтыс болды. Императрица Бо – Қытай тарихындағы алғашқы ірі император жесір, себебі император жесір Лю, осыған дейін немересінің император болғанын көрген жалғыз император жесір, бұл атақты алған емес.
Empress Dowager Bo (薄太后),personal name lost into history, was an imperial concubine of Emperor Gaozu of Han (Liu Bang). She was also known as Consort Bo (薄姬) during the life of the Emperor, and more formally as either Empress Dowager Xiaowen (孝文太后) or (rarer) Empress Gao (高皇后). Despite being a concubine of lower standing, her son, Liu Heng, became Emperor Wen of Han, cementing her place in history. The year of her birth is not known. She died on 9 June 155 BC. Empress Dowager Bo is formally the first grand empress dowager in Chinese history, as Empress Dowager Lü, the only other empress dowager till then who lived to see her grandson become emperor, never claimed the title.
Алғашқы жылдар
Бо Бо (薄翁) болашақ император жесірінің әкесі Ву округінен (縣, қазіргі Сучжоу, Цзянсу) шыққан. Ол Вэй әйелі (魏媼) – Вэй патшалық отбасының мүшесінің қызымен адалсыздық жасаған. Осы одақтан Бо император жесірі дүниеге келді. Қытай тарихи еңбектерінде (Хан кітабынан басқа, онда оның өмірінің басқа нұсқасы келтірілген) Бо ханым жас кезінде Вэй ханзадасы Вэй Баоның ең сұлу кәнизағы болған. Вэй Бао Сянь Юдің күштерін жеңу үшін Лю Бангпен одақтасты, бірақ кейін Сянь Юге өткенімен Лю Бангке сатқындық жасады. Лю Бангтың соңғы жеңісінен кейін жағын ауыстырған басқалардың айырмашылығы, Вэй Бао Шың Юге соңына дейін адал болды. Хан Син Вэйді бағындырғаннан кейін Вэй Бао мен оның барлық отбасы Лю Банның алдына әкелінді. Вэй Бао жаны аяу сұрады, бірақ император Лиу Бангке Бо ханымды сыйлық ретінде ұсынғанға дейін келіспеді. Оның сұлулығы императордың назарын аударды, сондықтан ол императорлық кәнизақ атанды. Осылайша оның бұрынғы күйеуі өлімнен құтылды. Тарихи жазбаларда Вэй Баоның басқа отбасы мүшелерінің тағдыры туралы мәлімет жоқ, бірақ олардың да аман қалған болуы мүмкін. Бо ханым кәнизактар арасында ерекше құрметке ие болмады, бірақ ол ұл таба алды, Лю Хенг, ол Дай ханзадасы болды. Ұлының дүниеге келуі Бо ханымның мәртебесін Бо күйеуіне дейін көтерді. Көптеген басқа кәнизактардан айырмашылығы, ол сарайға қамалмады және ұлын алыс Дай княздығына (қазіргі солтүстік Шанси және солтүстік-батыс Хэбэй) жесір ханшайым ретінде ертіп жүруге рұқсат алды. Дай өте бай аймақ емес еді және аймақ Хунну шабуылдарының үнемі қауіп-қатеріне тап болды. Бо ханым императорлық сарайдан алыс сәнді өмір сүре алмаса да, салыстырмалы түрде жайлы тұрды. Дегенмен, ол тігінші болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Басқа кәнизактарға қарағанда осындай қиын жағдайдың күтпеген пайдасы болды: император Лю Чжидің қызғанышынан зардап шеккен басқа кәнизактардан айырмашылығы, Лю Бо ханымға өте ықыласпен қарады. Императрица Бо мен оның ұлын билікке қауіп деп санамады, сондықтан олар көптеген басқа кәнизактар мен ханзадаларды құрбан болған саяси интригалардан аман қалды. Хан кітабында Бо ханымның императордың кәнизағы қалай болғаны туралы басқаша оқиға келтірілген. Онда Лю Банның Бо ханымды Дайда тігінші болып жұмыс істегенде тауып, оны сол жерде кәнизағы ретінде алғаны айтылады. Бо ханымның шығу тегі туралы осы айырмашылыққа қарамастан, Хан кітабы мен басқа да тарихи мәтіндер Бо ханым мен оның ұлы Лю Хенгтің Дай княздығында екенін көрсетеді.
The future Empress Dowager Bo's father, Gentleman Bo (薄翁), came from Wu County (吳縣, in modern Suzhou, Jiangsu). He had an adulterous affair with a Lady Wei (魏媼), the daughter of a member of the Wei royal family. Empress Dowager Bo was born of this union. According to Chinese historical works (with the exception the Book of Han, which tells a different version of her life), Lady Bo was, when she was young, the prettiest concubine of Wei Bao, the Prince of Wei. Wei Bao allied himself with Liu Bang to defeat Xiang Yu's force, but later betrayed Liu Bang by defecting to Xiang Yu's camp. Unlike other defectors who switched sides again after Liu Bang's final victory, Wei Bao remained loyal to Xiang Yu to the end. After Han Xin conquered Wei, Wei Bao and his entire family were brought in front of Liu Bang to await execution. Wei Bao begged for mercy, but the emperor was unreceptive until he offered Lady Bo as a gift to Liu Bang. Her beauty had captured the attention of the emperor, and she was taken as an imperial concubine. Her former husband was thus spared execution. Historical records did not provide the information on whether other members of Wei Bao's family were spared as well, but it was likely the case. Lady Bo was not favored among the concubines, but she gave birth to a son, Liu Heng, who was made the Prince of Dai. The birth of her son elevated Lady Bo's status to Consort Bo. Unlike many other concubines, she was not confined to the palace and was allowed to accompany her son to the remote Principality of Dai (modern northern Shanxi and northwestern Hebei) to be the princess dowager. Dai was not a rich domain, and the region was under constant threats and attacks from the Xiongnu. Although Consort Bo could not live a luxurious lifestyle so far from the imperial palaces, she still managed to have a relatively comfortable life. Nonetheless, she had to work as a seamstress. Such rather difficult living conditions in comparison to other consorts had an unexpected benefit: unlike other consorts who became Empress Lü Zhi's victims due to her jealousy, Lü was very sympathetic to Consort Bo. The empress never saw Bo and her son as a threat to her quest of power, and thus, the two were spared from the politics that killed many other concubines and princes. The Book of Han tells a different story of how Lady Bo came to become the emperor's concubine. It states that Liu Bang discovered Lady Bo working as a seamstress in Dai and took her as his concubine there. Despite this difference in Lady Bo's origin, the Book of Han and other historical texts converge with Lady Bo and her son, Liu Heng, in the Principality of Dai.
Жоғарғы жағына көтерілу
180 жылдың тамыз айында, оның қызметкері, император Гаодың әйелі, император Лү қайтыс болғаннан кейін, және сол кездегі шенеуніктер Лү әулетін қырғаннан кейін, олар тақты ханзада Хенге, оның сіңлі ұлы, император Хушаоның орнына ұсынды – оны императорлық қанға жатпайды деп айыптады. Ханзада Хенг Бо әйел ханшайымымен кеңесіп, шешімге келе алмады. Кейін, олар Бо әйел ханшайымының бауыры Бо Жао (薄昭) -ны астана Чанъанға жағдайды бақылауға және шенеуніктердің ниеттерін анықтау үшін жібергеннен кейін, ханзада Хенг тақты қабылдауға бекінді.
In August 180 BC, after the death of her mistress, Emperor Gao's wife Empress Lü, and after the officials then slaughtered the Lü clan, they offered the throne to Prince Heng over his nephew Emperor Houshao—whom they accused of not being imperial blood. Prince Heng consulted Princess Dowager Bo, who could not decide either. It was later, after they dispatched Princess Dowager Bo's brother Bo Zhao (薄昭) to the capital Chang'an to observe the situation and to ascertain the officials' good faith that Prince Heng chose to accept the throne.
Кейінгі жылдар
Ханшайым Бо, ханшайым Вен императоры таққа отырғаннан кейін, бұрын императрица болмағанмен, император жесірі атағына ие болды. Ол император жесірі ретінде тым көп көзге түспеді, император жесірі Лю император Хуйге көрсеткен немесе тіпті оның келіні, император Ду, кейіннен немересі император Цзинге көрсеткендей ықпалға жақын да келмеді. Бірақ ол, әкесінің қамқорлығы мен бейбітшілігінде, сарайда сәнді және мәртебелі өмір сүрді. Ұлы оған терең құрметпен қарады. Ол өзінің ықпалын тек бір рет, б.з.д. 176 жылы көрсетті. Сол кезде, император Вэньнің император болуына көмектескен Чжоу Бо, елге опасыздық жасады деген жалған айыппен тұтқындалды және маршынан қайтарылды. Ханшайым Бо, Чжоудың кінәсіздігіне сеніп, император Вэньге шапан лақтырып, былай деді:
After Prince Heng took the throne as Emperor Wen, Princess Dowager Bo was honored as empress dowager, even though she had not previously been an empress. She was largely unassuming as empress dowager, and did not exert anywhere close to the influence that Empress Dowager Lü asserted over Emperor Hui or even her daughter in law, Empress Dou, would later assert over her grandson Emperor Jing. But finally she lived a luxurious and majestic life in the imperial palaces with security and peace and her son had deep respect for her. The one major instance in which she asserted her influence was in 176 BC. At that time, Zhou Bo, who had been instrumental in Emperor Wen's becoming emperor, had retired to his march when he was falsely accused of treason and arrested. Empress Dowager Bo, believing in Zhou's innocence, famously threw her scarf at Emperor Wen, stating:
"Сен император болғанға дейін Чжоу императорлық мөрді бақылап, солтүстік гвардиясына басшылық етті. Ол кезде ол опасыздық жасаған жоқ, ал қазір кішкентай маршын бүлікке қадам жасайтын орын ретінде пайдалануды жоспарлап отыр ма? Бұл қаншалықты абсурд!" Оның ықпалының арқасында император Вэнь ақыры Чжоуды босатты. Ол осыған ұқсас мәселеде араласуға тырыспады (көбінесе осылай болған сияқты) немесе оның бауыры Бо Чжао б.з.д. 170 жылы императорлық хабаршыны өлтіргенде, оның араласуы нәтижесіз болды. Бо Чжао, император жесірінің жалғыз туысы болғанымен, император Вэнь оны өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті. Император жесірі Боның соңғы әсерінің бірі – ұлының билігі кезінде, өзінің туысының қызын мұрагер ханзада Цимен үйлендіруі болды. Император Вэнь 157 жылы қайтыс болғаннан кейін, мұрагер ханзада Ци император Цзин болып таққа отырды, ал император жесірі Бо – қасиетті император жесірі атағын алды. Одан кейін ол саяси ықпал етуге тырысқандығы туралы ешқандай жазба қалмады. Ол екі жылдан кейін, б.з.д. 155 жылдың маусымында қайтыс болды. (Бұл император Цзиннің әйелі, император Бо үшін апатты жағдайға әкелді, өйткені ол негізгі қолдауын жоғалтқаннан кейін жақын арада тақтан түсірілмек еді.) Ол қайтыс болғаннан кейін күйеуінің ғибадатханасына емес, жеке ғибадатханасына орналастырылды, өйткені императордың ғибадатханасында бір ғана император әйеліне орын бар еді, ал император Лю император Гаоның ғибадатханасында орналастырылған еді. Бірақ кейіннен, император Гуан Ву билігі кезінде, император жесірі Бо мен император Людің мәртебесін өзгертті, император жесірі Боны «Император Гао» деп атап, император Люді жеке ғибадатханаға көштірді.
Before you became emperor, Zhou was in control of the imperial seal, and commanded the powerful northern guards. How ridiculous is it that he did not commit treason then, but now plans to use his small march as the base for a rebellion? It was at least partly due to her influence that Emperor Wen eventually released Zhou. She either did not try to intercede similarly (as appears most likely) or was ineffective in her intercession, when her brother Bo Zhao killed an imperial messenger—a crime far more serious than ordinary murder—in 170 BC. Even though Bo Zhao was the Empress Dowager's only sibling, Emperor Wen eventually pressed him into committing suicide. One of the final influences Empress Dowager Bo had was when she arranged for the daughter of one of her relatives to marry her grandson, then Crown Prince Qi, during her son's reign. After Emperor Wen died in 157 BC and Crown Prince Qi succeeded him as Emperor Jing, Empress Dowager Bo became grand empress dowager. There was no recorded instance of her trying to assert political influence after that. She died just two years later in June 155 BC. (This would prove disastrous for Emperor Jing's wife, Empress Bo, as she would be soon deposed after losing her main support.) After she died, she was enshrined in a temple of her own rather than in her husband's temple, because only one empress could be enshrined in an emperor's temple, and Empress Lü was already enshrined in Emperor Gao's temple. Later, during Emperor Guangwu's reign, however, he effectively reversed the position of Empress Dowager Bo and Empress Lü by enshrining Empress Dowager Bo as "Empress Gao" and demoting Empress Dowager Lü to a separate temple.