Жамайка ақын және жазушысы Олив Синиор

Кіріспе

Ямайкалық автор (1941 жылы туған)

Олив Марджори Сенир (23 желтоқсан 1941 жылы туған). Сенир 2021 жылы Ямайканың ақын лауреаты болып тағайындалды.

Өмір және мансап

Ямайканың ауылдық аймағында, Кокпит аймағындағы Трелавниде дүниеге келген Олив Сенир 10 баланың жетіншісі болды. Ол Монтего-Бей қыздар орта мектебінде оқыды. 19 жасында ол Кингстондағы "Jamaica Gleaner" газетінің штатына қосылды, кейін Ямайка ақпараттық қызметінде жұмыс істеді. Кейін Сенир Уэльстің Кардифф қаласындағы Томсон қорынан журналистиканы оқуға стипендия алды, сондай-ақ Ұлт Достастығының стипендиясы бойынша Оттавадағы (Онтарио, Канада) Карлтон университетінің журналистика мектебіне қабылданды. 1987 жылы Сенир өзінің "Жазғы шаңбаз" атты әңгімелер жинағы үшін Ұлт Достастығы жазушыларының сыйлығын жеңіп алды. 1988 жылы "Гилберт" даулы болған Ямайкаға соққаннан кейін Сенир Еуропаға көшіп, Португалияда, Нидерландыда және Ұлыбританияда тұрды, ал 1990-жылдардың басында Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласына қоныстанды. 2019 жылы ол жазушылық қызметінің құрметіне Канаданың Жазушылар қорынан Мэтт Коэн сыйлығымен марапатталды. 2021 жылдың 17 наурызында өткен салтанатты шарада Сенир Ямайканың 2021–2024 жылдарға арналған ақыны болып тағайындалды.

Әдеби шығармалары

Сенир бес өлең жинағын жариялады: Talking of Trees (1985), Gardening in the Tropics (1994), Over the Roofs of the World (2005), Shell (2007) және 2022 жылы Hurricane Watch: New and Collected Poems. Кейт Келлауэй The Observer журналында жазған 2022 жылғы шолуда: "Олив Сениор – есімінің өзі поэзияға ұмтылатын сияқты – өзінің туындыларына құрметпен қарастырады және қарапайым нәрселерді де ескереді. Ол манго ағаштарына, қарғаларға, тіпті ромға малынған керемет Рождестволық пудингке (жақында жазылған) және сонымен қатар әлемдік және нәсілдік теңсіздіктерге, қоршаған орта мәселелеріне толық, тең және ықыласпен назар аударады". Сенирдің қысқа әңгімелер жинағы "Жазғы найзағай" (1986) Commonwealth Writers' Prize сыйлығын жеңіп алды; одан кейін "Жылан әйелдің келуі" (ішінде "Екі әже", оның ең жақсы әңгімелерінің бірі) (1989, 2009) және "Жүректерді ажырата білуші" (1995) жинақтары жарық көрді. Оның соңғы әңгімелер жинағы "Азап ағашы" (2015) 2016 жылғы Кариб әдебиеті бойынша OCM Bocas сыйлығының жалпы жеңімпазы атанды, алдымен әңгімелер номинациясында жеңіс одіс. Оның алғашқы романы "Би сабақтары" (Cormorant Books, 2011) Канада аймағындағы 2012 жылғы Commonwealth Book Prize сыйлығына үміткер болды. Оның ғылыми еңбектеріне Майкл Мэнлидің алғашқы сайлаудағы жеңісі туралы "Өзгеріс – үлкен хабар" (1972), "Ямайка мұрасының A-Z" (1984; 2004 жылы "Ямайка мұрасының энциклопедиясы" ретінде кеңейтіліп қайта басылды) және "Ағылшын тілді Кариб аймағындағы әйелдердің өмірі: кереметтер жасау" (1991) кіреді. Сенирдің соңғы ғылыми кітабы "Панама каналын салуда батыс үндістерінің өмірі" 2014 жылдың қыркүйегінде, Панама каналының ашылуына 100 жыл толуына орай (15 тамыз, 1914) жарық көрді. 2015 жылдың 1 сәуірінде кітап Кариб әдебиеті бойынша 2015 жылғы OCM Bocas сыйлығына ұсынылып, ғылыми-танымдық әдебиет номинациясында жеңіс одіс. Сенирдің шығармашылығына толыққанды сындық талдау Дениз деКаирс Нарайнның "Olive Senior" (2011) еңбегінде кездеседі. Ол "Жазушылар және олардың туындылары" сериясының бір бөлігі ретінде, Британдық кеңеспен бірлесіп, "Northcote House Publishers" (Ұлыбритания) баспасынан шығарылды. Сенирдің туындылары көбінесе Кариб аймағының гендерлік және этникалық сәйкестігі мәселелерін қамтиды. Ол былай деді: "Мен кім екенімді және сыртқы түрімді ескере отырып, нәсілдік дискриминацияға тап болдым. Осы процесте мен өзімнің кім екенімді анықтадым. Менің ойымша, барлық адамға барлық жағдайда ұнай беру мүмкін емес. Осы процестің нәтижесінде мен өзімді ямайкалық деп санадым. Мен әр түрлі нәсілдердің өкілімін және ешқайсысын ешкімге ұнамайтындай етіп қабылдамаймын. Мен өзім сияқтымын, мені қабылдасаң да, қабылдамасаң да болады". Оның туындылары драмалық қойылымдарға бейімделіп, BBC және CBC телеарналарында көрсетілді, сондай-ақ ол CBC үшін "Терезе" атты радио пьесасын жазды. Оның шығармалары көптеген антологияларда жарияланды, оның ішінде Her True True Name (ред. Элизабет Уилсон және Памела Мордекай, 1989), Daughters of Africa (ред. Маргарет Бусби, 1992), Кариб поэзиясының Хайнеман кітабы (ред. Иан Макдональд және Стюарт Браун, 1992), Дауыстар әуені: ағылшын тіліндегі әлемдік әдебиет антологиясы (ред. Виктор Дж. Рамрадж, 1994), Жылдың үздік фантастика және қорқыныш жинағы (ред. Элен Датлоу және Терри Виндлинг, 1997), Поэзияның Уодсворт антологиясы (ред. Jay Parini, 2005), "Жер астындағы ең жақсы өлеңдер" (ред. Gerard Benson, Judith Chernaik және Cicely Herbert, 2010), "Көптеген айтар сөздер: 100 Калабаш ақыны" (2010) және тағы да басқалары. Сенирдің туындылары халықаралық мектептер мен университеттерде оқытылады, әсіресе "Жазғы найзағай" және "Тропиктердегі бақша шаруашылығы" оқулықтар ретінде кеңінен қолданылады.

Senior has published five collections of poems: Talking of Trees (1985), Gardening in the Tropics (1994), Over the Roofs of the World (2005), Shell (2007), and in 2022 Hurricane Watch: New and Collected Poems. Kate Kellaway writing in The Observer noted in a 2022 review: "Olive Senior – the name itself nudging towards becoming a poem – has an inclusive attitude towards her work and never disdains humble things. She will give full, equal and affectionate attention to mango trees, magpies and even to a Christmas pudding (a recent, gorgeous poem, soaked in rum) as well as to global and racial injustice and environmental issues." Senior's short story collection Summer Lightning (1986) won the Commonwealth Writers' Prize; it was followed by Arrival of the Snake Woman (also includes "The Two Grandmothers", which is one of her best short stories) (1989, 2009) and Discerner of Hearts (1995). Her most recent collection of stories, The Pain Tree (2015), was the overall winner of the 2016 OCM Bocas Prize for Caribbean Literature, having won the fiction category. Her first novel, Dancing Lessons (Cormorant Books, 2011), was shortlisted for the 2012 Commonwealth Book Prize in the Canada region. Her non fiction works include The Message Is Change (1972), about Michael Manley's first election victory; A Z of Jamaican Heritage (1984; expanded and republished as Encyclopedia of Jamaican Heritage in 2004); and Working Miracles: Women's Lives in the English Speaking Caribbean (1991). Senior's most recent non fiction book, Dying To Better Themselves: West Indians and the Building of the Panama Canal, was published in September 2014 – 100 years after the opening of the Panama Canal, 15 August 1914. On 1 April 2015 the book was shortlisted for the 2015 OCM Bocas Prize for Caribbean Literature, winning the non fiction category. An extended critical evaluation of Senior's work can be found in Olive Senior by Denise deCaires Narain (2011), published by Northcote House Publishers (UK) in collaboration with the British Council as part of the Writers and Their Work series. Senior's work often addresses questions of Caribbean identity in terms of gender and ethnicity. She has said: "I've had to deal with race because of who I am and how I look. In that process, I've had to determine who I am. I do not think you can be all things to all people. As part of that process, I decided I was a Jamaican. I represent many different races and I'm not rejecting any of them to please anybody. I'm just who I am and you have to accept me or not." Her work has been adapted as drama and broadcast by the BBC and CBC, and she also wrote the radio play Window for the CBC. Her writing features in a wide range of anthologies including Her True True Name (eds Elizabeth Wilson and Pamela Mordecai, 1989), Daughters of Africa (ed. Margaret Busby, 1992), The Heinemann Book of Caribbean Poetry (eds Ian McDonald and Stewart Brown, 1992), Concert of Voices: An Anthology of World Writing in English (ed. Victor J. Ramraj, 1994), The Year's Best Fantasy and Horror Tenth Annual Collection (eds Ellen Datlow and Terri Windling, 1997), The Wadsworth Anthology of Poetry (ed. Jay Parini, 2005), Best Poems on the Underground (eds Gerard Benson, Judith Chernaik and Cicely Herbert, 2010), So Much Things to Say: 100 Calabash Poets (2010), and numerous others. Senior's work is taught in schools and universities internationally, with Summer Lightning and Gardening in the Tropics in particular being used as educational textbooks.

Аудармалар

Соңғы аудармаларға мыналар жатады: ZigZag, Кристин Рагю француз тіліне аударған, Женева: Zoe, 2010; Eclairs de chaleur, Кристин Рагю француз тіліне аударған, Женева: Zoe, 2011, Depuis la Terrasse et autres nouvelles (Мари Анник Монту француз тіліне аударған), арнайы басылым, Маврикий: L'Atelier d'écriture, 2011; Zomerweerlicht (Мари Люйтен аударған), Нидерланды: Ambo/Novib, 1991; Das Erscheinen der Schlangenfrau (Вольфганг Биндер аударған) Германия: Dipa/Verlag, 1996, және Unionsverlag, 2003; Кітап клубының таңдауы, Берн декларациясы, Швейцария, 1996. 2014 жылы "Un Pipirit M'a Dit/A Little Bird Told Me" атты екі тілді (ағылшын және француз) поэзия кітабы жарық көрді. "Тропиктердегі бағбандарлық" еңбегін Мамун Зайдей араб тіліне аударған, NCCAL баспасынан шығарылды. Кувейт, 2017.