Емен мүксі – сипаттамасы, қолданылуы және қорғалу мәртебесі
Oakmoss
Емен мүксі (Evernia prunastri) – Солтүстік жарты шардағы орманды тауларда өсетін лишай түрі. Емен, шырша, қарағай қабығында өседі, құрылымы будақтанған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лишай түрлері
Species of lichen
Емен мүгі (ғылыми атауы Evernia prunastri) – лишайдың бір түрі. Ол Солтүстік жарты шардың көптеген таулы, қоңыржай ормандарында кездеседі. Емен мүгі негізінен емен ағаштарының діңі мен бұтақтарында өседі, бірақ жапырақты ағаштардың, сондай-ақ шырша мен қарағай сияқты қылқан жапырақты ағаштардың қабығында да жиі кездеседі. Емен мүгінің талломы қысқа (3–4 см) және бұталы болып келеді, олар қабықта бірігіп үлкен шоғырлар құрайды. Емен мүгінің таллосы жалпақ және жолақты тәрізді. Олар көп бұтақталған, мүйіздің пішінін еске түсіреді. Емен мүгінің түсі құрғақ кезде жасылдан көгілдір аққа дейін, ал ылғал болғанда қою зәйтүн жасылынан сары жасылға дейін өзгереді. Таллосы құрғақ кезде кедір-бұдыр, ал ылғал кезде резеңкедей болады. Ол заманауи парфюмерияда кеңінен қолданылады.
Oakmoss (scientific name Evernia prunastri) is a species of lichen. It can be found in many mountainous temperate forests throughout the Northern Hemisphere. Oakmoss grows primarily on the trunk and branches of oak trees, but is also commonly found on the bark of other deciduous trees and conifers such as fir and pine. The thalli of oakmoss are short (3–4 cm in length) and bushy, and grow together on bark to form large clumps. Oakmoss thallus is flat and strap like. They are also highly branched, resembling the form of antlers. The colour of oakmoss ranges from green to a greenish white when dry, and dark olive green to yellow green when wet. The texture of the thalli is rough when dry and rubbery when wet. It is used extensively in modern perfumery.
Коммерциялық пайдалану
Оакмос Оңтүстік-Орталық Еуропа елдерінде коммерциялық тұрғыда жиналады және көбінесе Францияның Грас аймағына экспортталады, онда оның хош иісті қосылыстары оакмос абсолюттері мен экстракттері түрінде алынады. Бұл шикізаттар жиі парфюмерияда фиксатор ретінде қолданылады және көптеген парфюмериялардың негізгі ноталарын құрайды. Олар Фужере және Шипр класындағы парфюмериялардың маңызды компоненттері болып табылады. Лихеннің ерекше және күрделі иісі бар, оны ағаш сияқты, өткір және сәл тәтті деп сипаттауға болады. Қарағайларда өсетін оакмостың айқын скипидар иісі бар, ол кейбір парфюмериялық композицияларда бағалы болып саналады. Орталық Италияның кейбір аймақтарында оакмос қалалық, ауылдық және өнеркәсіптік жерлерде ауыр металдардың шөгінділерін биологиялық мониторингтеу үшін қолданылған. 2000 жылдың қарашасынан 2001 жылдың желтоқсанына дейін лишайниктерден алынған үлгілерде мырыш, қорғасын, хром, кадмий және мыс биоаккумуляциясы бойынша бес рет белгілі бір интервалмен зерттеулер жүргізілді. Күтілгендей, ауылдық аймақтардағы осы бес ауыр металдың әсері қалалық және өнеркәсіптік аймақтармен салыстырғанда аз болды.
Oakmoss is commercially harvested in countries of South Central Europe and usually exported to the Grasse region of France where its fragrant compounds are extracted as oakmoss absolutes and extracts. These raw materials are often used as perfume fixatives and form the base notes of many fragrances. They are also key components of Fougère and Chypre class perfumes. The lichen has a distinct and complex odor and can be described as woody, sharp and slightly sweet. Oakmoss growing on pines have a pronounced turpentine odor that is valued in certain perfume compositions. In parts of Central Italy, oakmoss has been used as for biomonitoring the deposition of heavy metals at urban, rural, and industrial sites. Studies of bioaccumulation for zinc, lead, chromium, cadmium, and copper in lichen samples were performed five times at regular intervals between November 2000 and December 2001. As expected, the rural areas showed smaller impact of those five heavy metals when compared to urban and industrial areas.
Денсаулық сақтау және қауіпсіздік туралы ақпарат
Егер сізде терінің сезімталдығы мәселесі болса, емен мүгін (oakmoss) қолданудан аулақ болу керек. Халықаралық парфюмерия және иіс заттары қауымдастығының (IFRA) ережелерімен оның парфюмерияда қолданылуы қатаң шектелген, соңғы жылдары көптеген парфюмериялар оның орнына басқа химиялық заттар қолданылып қайта жасалды.
Oakmoss should be avoided by people with known skin sensitization issues. Its use in perfumes is now highly restricted by International Fragrance Association regulations, and many scents have been reformulated in recent years with other chemicals substituted for oakmoss.
Қорғау мәртебесі
Evernia prunastri Исландияда жоғары деңгейде қорғалатын (CR) түр ретінде тізілген, ол тек бір ғана жерде табылған. 2021 жылдың сәуір айына дейін IUCN тарапынан бағаланбаған.
Evernia prunastri is listed as critically endangered (CR) in Iceland, where it is found in only one location. As of April 2021, it has not been evaluated by the IUCN.