Кіріспе
Қолмен жазылатын сөздік (指文字) – Жапон тілінің (JSL) құрамында қолданылатын қолмен жазылатын сөздіктердің жүйесі. Бұл жапон тілінің фонетикалық буындарын білдіретін 45 белгі мен 4 диакритикалық белгіден тұратын белгілер жиынтығы. Белгілер бағытталған жағына және алақанның көрушіге немесе белгі тілімен сөйлейтін адамға қарауына қарай ерекшеленеді. Мысалы, na, ni, ha қолмен жазылатын буындары қолдың алғашқы екі саусағымен тік созылған күйде жасалады, бірақ na үшін саусақтар төменге, ni үшін денеге қарай, ал ha үшін көрушіге қарай бағытталады. te және ho белгілері екі ашық, жалпақ қол, бірақ te белгісінде алақан көрушіге қарайды, ал ho белгісінде ол басқа жаққа қарайды. Әріптер емес, буындық жүйе болғанымен, қолмен жазылатын кана американдық белгі тілінің әліпбиіне негізделген. Жасырауыш дауыстылар a, i, u, e, o ASL дауыстыларына ұқсас, ал ASL қос дауыссыздары k, s, t, n, h, m, y, r, w қолмен жазылатын канада a дауыстысына аяқталатын сәйкес буындар үшін қолданылады: ka, sa, ta, na, ha, ma, ya, ra, wa. Бір ғана ерекшелік – ta буыны өзгертілген, себебі ASL әрпі t Жапонияда ұяттырақ ишара болып саналады. Қалған 31 қолмен жазылатын кана әртүрлі көздерден алынған. ko, su, tu (tsu), ni, hu (fu), he, ru, re, ro буындарының белгілері катакана пішіндерімен ұқсас. no, ri, n белгілері катакананың жазылу жолын көрсетеді, ASL-дегі j және z сияқты. hi, mi, yo, mu, shi, ku, ti (chi) белгілері 1 hito, 3 mi, 4 yo, 6 mu, 7 shichi, 9 ku, 1000 ti сандарының сәл өзгешеленген түрі. yu буыны қоғамдық моншаларда орнатылған «жылы су» (yu) белгісін көрсетеді. Басқа белгілер жапон белгі тіліндегі сөздерден немесе Жапонияда есту қабілеті бар адамдар қолданатын, жапон тіліндегі осы буынмен басталатын сөздерді білдіретін әдеттегі ишаралардан алынған: se JSL «арқа, омыртқа» (жапон se); so «сол» (sore); ki «түлкі» (kitsune); ke «қате» (ketten) немесе «шаш» (ke); te «қол» (te); to «бірге» (to); nu «ұрлау» (nusumu); ne «тамыр» (ne); ho «желкен» (ho); me «көз» (me), mo «әрине» (mochiron). Бұл белгілер жазылған канада қолданылатын диакритикалық белгілерді көрсету үшін өзгеруі мүмкін. Барлық өзгерістер белгіге қозғалыс элементін қосуды қамтиды. Дакутен немесе тен тен, дауыстық белгіні білдіреді, бүйірлі қозғалысқа айналады; хандакутен немесе мару, p дауысы үшін қолданылады, жоғары қарай қозғалады, кішкентай кана және үнсіз w ішке қарай, ал ұзын дауыстылар төмен қарай қозғалады. Яғни, дауыстық дауыссыздар сәйкес дауыссыз дауыссыздардан жасалады, белгіні сәйкес дауыссыз буынға қарай жылжыту арқылы. (Яғни, оң қолмен белгі тілі жасағанда оңға қарай.) Қолмен жазылатын кана ga, gi, gu, ge, go ka, ki, ku, ke, ko буындарынан алынған; сондай-ақ, z, d, b буындарынан басталатын буындар s, t, h буындарынан алынған. p буындары h буындарынан жоғары қарай жылжыту арқылы алынған. ko буынындағы ұзын дауысты (катаканада ұзын сызықпен көрсетіледі) ko белгісін төмен қарай жылжыту арқылы көрсетіледі. Жазылған канада y немесе w қатысатын буындық топтар екінші кананы біріншісінен кішірек жазу арқылы көрсетіледі; екі еселенген дауыссыздар үшін бірінші сегмент үшін кішкентай tu жазылады. Шетелдік сөздерде дауыстылар да кішкентай жазылуы мүмкін. Қолмен жазылатын канада бұл жазуда кішкентай жазылатын кананы (ya, yu, yo, wa, tu және т.б.) денеге қарай, ішке қарай сызу арқылы көрсетіледі. Бұл қозғалыс сонымен қатар wi, we, wo (қазір i, e, o деп айтылады) буындарын i, e, o буындарынан алу үшін қолданылады.
The syllabary (指文字) is a system of manual kana used as part of Japanese Sign Language (JSL). It is a signary of 45 signs and 4 diacritics representing the phonetic syllables of the Japanese language. Signs are distinguished both in the direction they point, and in whether the palm faces the viewer or the signer. For example, the manual syllables na, ni, ha are all made with the first two fingers of the hand extended straight, but for na the fingers point down, for ni across the body, and for ha toward the viewer. The signs for te and ho are both an open flat hand, but in te the palm faces the viewer, and in ho it faces away. Although a syllabary rather than an alphabet, manual kana is based on the manual alphabet of American Sign Language. The simple vowels a, i, u, e, o are nearly identical to the ASL vowels, while the ASL consonants k, s, t, n, h, m, y, r, w are used for the corresponding syllables ending in the vowel a in manual kana: ka, sa, ta, na, ha, ma, ya, ra, wa. The sole exception is ta, which was modified because the ASL letter t is an obscene gesture in Japan. The other 31 manual kana are taken from a variety of sources. The signs for ko, su, tu (tsu), ni, hu (fu), he, ru, re, ro imitate the shapes of the katakana for those syllables. The signs for no, ri, n trace the way those katakana are written, just as j and z do in ASL. The signs hi, mi, yo, mu, shi, ku, ti (chi) are slight modifications of the numerals 1 hito, 3 mi, 4 yo, 6 mu, 7 shichi, 9 ku, 1000 ti. The syllable yu represents the symbol for 'hot water' (yu) displayed at public bath houses. Other symbols are taken from words in Japanese Sign Language, or common gestures used by the hearing in Japan, that represent words starting with that syllable in Japanese: se from JSL "back, spine" (Japanese se); so from "that" (sore); ki from "fox" (kitsune); ke from "fault" (ketten), or perhaps "hair" (ke); te from "hand" (te); to from "together with" (to); nu from "to steal" (nusumu); ne from "roots" (ne); ho from "sail" (ho); me from "eye" (me), mo from "of course" (mochiron). These signs may be modified to reflect the diacritics used in written kana. All the modifications involve adding an element of motion to the sign. The dakuten or ten ten, which represents voicing, becomes a sideways motion; the handakuten or maru, used for the consonant p, moves upwards, small kana and silent w move inwards, and long vowels move downwards. That is, the voiced consonants are produced by moving the sign for the syllable with the corresponding unvoiced consonant to the side. (That is, to the right if signing with the right hand.) The manual kana ga, gi, gu, ge, go are derived this way from ka, ki, ku, ke, ko; likewise, those starting with z, d, b are derived from the s, t, h kana. The p kana are derived from the h kana by moving them upwards. The long vowel in kō (indicated in katakana by a long line) is shown by moving the sign ko downward. In written kana, a consonant cluster involving y or w is indicated by writing the second kana smaller than the first; a geminate consonant by writing a small tu for the first segment. In foreign borrowings, vowels may also be written small. In manual kana, this is indicated by drawing the kana that would be written small in writing (the ya, yu, yo, wa, tu, etc.) inwards, toward the body. This motion is also used to derive the kana wi, we, wo (now pronounced i, e, o) from the kana i, e, o.
Юбимоджи
A: бас бармағы бүйірге созылған жұмсақ қол
I: ASL i қолы: бас бармағы бүйірге созылған жұмсақ қол
U: ASL u немесе v қолы: бас бармағы бүйірге созылған жұмсақ қол
E: тырнақты қол, саусақтары мен бас бармағы иіліп, ASL e сияқты, бірақ саусақтары бас бармаққа тиюі міндетті емес
O: ASL o қолы: полюсті ұстағандай дөңгелектелген қол, бас бармақ саусақтарына тиеді
KA: ASL k қолы, созылған бас және ортаңғы саусақтар, бас бармақ ортаңғы саусақтың бірінші буынына тиеді
KI: 'түлкі құлақтары', бас және кішкентай саусақтар көтерілген, бас бармақ созылған, бірақ жалпақ ортаңғы және сақина саусақтарының ұштарына тиеді
KU: JSL 9 қолы, бес саусақтың барлығы созылған, ASL 5 сияқты, бірақ саусақтары бүйірге қаратылған
KE: ASL b немесе 4 қолы: төрт саусақ көтерілген, бас бармақ тартылған
KO: үстел үстінен ілінгендей иілген жалпақ қол
SA: ASL s қолы: жұмсақ қол
SHI: JSL 7 қолы: бас бармақ, бас және ортаңғы саусақтар, ASL 3 қолы сияқты, бірақ бүйірге қаратылған
SU: JSL 7 / ASL 3 қолы, бірақ саусақтары төмен қаратылған
SE: бас бармағы созылған жұмсақ қол, алақаны сұраныс білдірушіге қаратылған
SO: 'сонда' қолы, созылған бас саусақ алға, төмен және сәл бүйірге қаратылған
TA: бас бармағы жоғары созылған жұмсақ қол
CHI: JSL 1000 қолы: жиырылған қол (бас бармақ жалпақ саусақтардың ұштарына тиеді), кішкентай саусақ көтерілген
TSU: JSL 100 қолы: кішкентай және сақина саусақтары көтерілген жиырылған қол
TE: толық созылған қол, ASL b сияқты, созылған бас бармақпен
TO: ASL u немесе v, U сияқты, бірақ алақаны қол қоюшыға қаратылған
NA: u немесе v, саусақ төмен қаратылған, ASL n сияқты емес
NI: JSL 2 қолы: бүйірге қаратылған u немесе v
NU: ASL x қолы: иілген бас саусақпен жұмсақ қол
NE: 'түбірлер' қолы: төмен қаратылған ASL 5 қолы
NO: katakana no іздері, иісті қозғалыс жасайды; ASL j қолы сияқты
HA: бас және ортаңғы саусақтар алға созылған, ASL h сияқты
HI: JSL 1 немесе ASL d қолы: бас саусақ жоғары созылған
FU: ASL L қолы (созылған бас және бас саусақ) төмен қаратылған
HE: ASL y қолы (созылған кішкентай саусақ және бас бармақ) төмен қаратылған
HO: қол қоюшыға қаратылған иілген b қолы, бұрылған ko
MA: ASL w қолы (бас бармақ кішкентай саусаққа тиеді), қол қоюшыға қаратылған, саусақтары төмен қаратылған
MI: ASL "w" қолы, қол қоюшыға қаратылған, саусақтары солға қаратылған (оң қолмен қол қойылса)
MU: Созылған бас және бас бармақ, бас бармақ сол жаққа (оң қолмен қолтаңба жасасаңыз) және бас бармақ жоғары қаратылған
ME: Батыс "ОК" белгісі, бірақ айналма жасаудың орнына, бас және бас бармақ нүктеге келеді
MO: Алақаны жоғары қаратылған, ортаңғы, сақина және кішкентай саусақтары жұмсақ қолға жиырылған. Саусағыңыз бен бас бармағыңызды сыртқа қарай жайып, содан кейін біріктіріңіз.
YA: ASL y қолы: созылған бас бармақ және кішкентай саусақ
YU: ASL w қолы (бас бармақ кішкентай саусағын қойса) қол қоюшыға қараған
YO: JSL 4 қолы, ASL 4 қолы жағына қарай
RA RI RU RE RO
RA: ASL r қолы: саусақтары қиылысқан
RI: жоқ сияқты сыпыру, бірақ бас және ортаңғы саусақтарымен созылған
RU: ASL 3 қолы: созылған бас бармақ, бас және ортаңғы саусағы
RE: ASL L қолы: созылған бас бармақ және бас саусақтары
RO: екі саусақты nu немесе ASL x қолы сияқты, ортаңғы және сақина саусақтары иіліп
WA WO N
WA: ASL w қолы: бас бармақ кішкентай саусағын қойса, басқа саусақтары созылады
WO: қолды ішке қарай жылжытады
N: katakana іздері: саусақты төмен қарай созады, содан кейін бас саусағын жағына қарай сүйрейді