Кіріспе

Нақты иондық рецепторларды модуляциялау арқылы нейрондық қозуды әсер ететін қосылыстар

Нейростероидтар, сондай-ақ нейроактивті стероидтар деп аталады, олар лигандқа байланысты иондық каналдармен және басқа жасуша бетіндегі рецепторлармен өзара әрекеттесу арқылы нейрондық қозуды жылдам өзгертетін эндогенді немесе экзогенді стероидтар болып табылады. Нейростероид терминін француз физиологы Этьен Эмиль Баулиу енгізген, ол мида синтезделген стероидтарды білдіреді. Нейроактивті стероид термині мида синтезделетін немесе эндокринді бездер арқылы синтезделетін, содан кейін қан ағыны арқылы миға жетіп, мидың функциясына әсер ететін стероидтарды көрсетеді. Нейроактивті стероидтар терминін алғаш рет 1992 жылы Стивен Пол мен Роберт Пурди қолданды. Нейрондық мембраналық рецепторларға әсер ететіннен басқа, кейбір стероидтар ядролық стероид гормоны рецепторлары арқылы ген экспрессиясына да әсер етуі мүмкін. Нейростероидтар седациядан эпилепсияны емдеуге дейін көптеген клиникалық қолдануға ие. Эндогенді нейростероид аллопрегнанолонның синтетикалық аналогы Ганаксолон эпилепсияны емдеу үшін зерттелуде.

Жіктеу

Нейростероидтар қызметі мен құрылымындағы айырмашылықтарға сүйене отырып, бірнеше негізгі топқа жіктелуі мүмкін. Оларға: әлеуметтік көмектесуге бағытталған, агрессияға қарсы, жыныстық белсенділікті күшейтетін, танымдық қабілеттерді және есте сақтауды нашартатын, құбылалықты басатын, жансыздандыратын, құрысуға қарсы, нейронды қорғайтын және жаңа нейрон қалыптастыруға ықпал ететін әсерлер жатады.

Эксцитациялық нейростероидтер

Бұл нейростероидтар нейротрансмиссияға оңтайлы әсер етеді. Олар ГАМБАА рецепторының күшті теріс аллостериялық модуляторлары, НМДА рецепторының әлсіз оң аллостериялық модуляторлары және/немесе σ1 рецепторының агонисттері болып табылады, және көбінесе антидепрессанттық, мазасыздық тудыратын, когнитивтік және жадты жақсартатын, құрысу тудыратын, нейропротективтік және нейрогендік әсерлерге ие.

Феромондар

Феромондар – ми қызметіне, әсіресе гипоталамус функциясына, вомероназальды рецептор жасушаларын қозу арқылы әсер ететін нейростероидтар. Адамдарда болуы мүмкін феромондарға андростандар, андростадиенол, андростадиенон, андростенол, андростенон және эстратраенол жатады.

Алопрегнанолон

Алопрегнанолон (SAGE 547) супер рефрактерлік эпилептикалық статусты, босанғаннан кейінгі депрессияны және эссенциалды треморды емдеу үшін көктамырлық терапия ретінде дамытылуда.

Басқа қолданбалар

Androstadien 3β ol (PH94B, Aloradine) - синтетикалық феромон немесе ферин, әйелдердегі қылықсыздық ауруларын емдеу үшін зерттеліп жатқан нейростероид. 3β Метоксипрегненолон (MAP 4343), немесе прегненолон 3β метил эфирі - синтетикалық нейробелсенді стероид және прегненолон туындысы, ол микротубуламен байланысты белок 2 (MAP2) - мен прегненолонға ұқсас әрекеттеседі және ми мен жұлын жарақаты және депрессиялық бұзылыстарды емдеу сияқты жағдайларда клиникалық қолдануға дамытылуда.

Антидепрессанттық әсердегі рөлі

Кейбір антидепрессанттар, мысалы флуоксетин және флувоксамин, серотонинді селективті қайта сіңірудің ингибиторлары (СҚСИ) ретінде әрекет ете отырып депрессияға әсер етеді деп саналады, сонымен қатар серотонинді қайта сіңіруге әсер етпейтін дозаларда белгілі бір нейростероидтардың деңгейін қалыпқа келтіреді (бұл нейростероидтар депрессиямен ауыратын науқастарда көбінесе жетіспейді). Бұл осы препараттардың депрессияға қарсы тиімділігіне нейростероидтардың басқа да әсерлері де қатысуы мүмкін екенін көрсетеді. 3α гидроксистероид дегидрогеназа (3α ГСД) ферменті кейбір (СҚСИ), соның ішінде флуоксетин, флувоксамин, сертралин және пароксетин, сондай-ақ венлафаксин және миртазапин сияқты басқа антидепрессанттармен индукцияланады, және бұл антидепрессанттар тежегіш нейростероидтардың деңгейін арттырады. Тежегіш нейростероидтардың биосинтезін күшейту кейбір СҚСИ-лердің антидепрессанттық және анксиолитикалық әсеріне ықпал етеді. Бензодиазепиндердің ГАБАА рецепторындағы фармакологиялық әрекеттері нейростероидтардың әрекеттеріне ұқсас. Жеке бензодиазепиндердің нейростероид деңгейін өзгерту қабілетіне әсер ететін факторлар, сол бензодиазепиннің ТСПО-мен өзара әрекеттесуіне байланысты болуы мүмкін. Кейбір бензодиазепиндер нейростероид синтезін азайтатын нейростероидтік ферменттерді тежеуі де мүмкін.