Ата Санта: Фильмнің тарихы

Кіріспе

1985 жылы Жанно Шварк түсірген, ұқсас атаулары бар фильмдер

«Санта Клаус: Кино» (экранда жай ғана «Санта Клаус» деп көрсетіледі) – 1985 жылғы британдық-американдық Рождество фильмі, басты рөлдерде Дэдли Мур, Джон Литгоу және Дэвид Хаддлстон сомдаған. Фильм Санта Клаустың (Хаддлстон) пайда болу тарихын және оның бір эльфін (Мур) құтқару үшін қазіргі заманда бастан кешкен оқиғаларын көрсетеді. Адал емес ойыншық компаниясының бас директоры (Литгоу) сол эльфті алдап пайдаланған. Фильмді Жанно Шварк режиссерлік еткен, ал Александр мен Илья Салкиндтің париждік әке-ұлы продюсерлік дуэті жасаған соңғы ірі фантастикалық фильм болды. «Санта Клаус: Кино» Солтүстік Америкада TriStar Pictures компаниясы арқылы 1985 жылдың 27 қарашасында шығарылып, прокатта сәтсіздікке ұшырады және сыншылардан теріс пікірлер алды.

Сюжет

Орта ғасырларда Клаус есімді ағаш кесуші әрбір Рождествода өз ауылының балаларына қолмен жасалған ойыншықтар сыйлайтын, оған әйелі Аня және олардың бұғылары Доннер мен Блитцен ілесіп жүретін. Жолға шыққанда, олар қатты қарлы боранға түсіп, суықтан қаза болады. Олар сиқырлы түрде Солтүстік полюске жеткізіліп, қайта тірілтіледі және сиқырлы шеберханасы бар жергілікті эльфтермен кездеседі. Бас эльф Дули олардың келуінің болжамдалып айтылғанын, Клаустың тағдыры эльфтер жасаған ойыншықтарды әлем балаларына жеткізу екенін және олар эльфтер сияқты мәңгі өмір сүретінін түсіндіреді. Келесі Рождество қарсаңында ең үлкен эльф Клаусты "Санта Клаус" деп атайды және түннің барлық балаларға ойыншық жеткізуге дейін созылатынын айтады. Доннер мен Блитцен алты басқа бұғыға қосылады және оларға Сантаның шанасын көкке көтеруге мүмкіндік беретін сиқырлы ұнтақ себілген сабанмен тамақтандырылады. Ғасырлар өте келе Санта Клаусқа байланысты мифология мен дәстүрлер қалыптасады. 20 ғасырдың соңында Санта өсіп келе жатқан жұмыс жүктемесінен шаршап, Аня оған көмекші алуды ұсынады. Екі эльф орын үшін бәсекелеседі: дәстүрлі ойыншық жасау әдістерін сақтайтын Пуффи және жаңару идеялары көп Патч. Патч автоматтандыру арқылы өндірісті арттыратын машинаны жобалап жеңіске жетеді, бірақ ол білмейтіндей, машина бұзылып, нашар сапалы ойыншықтар шығара бастайды. Нью-Йорк қаласында Санта үйсіз жетім Джомен достық қарым-қатынас орнатады және оны шанамен саяхатқа алып шығады. Олар "Супер Дюпер Луперді" сынап көруге тырысады, бірақ Доннердің биіктікке қорыққанынан бұл тәсіл сәтсіз аяқталады. Сонымен қатар олар Джомен дос болған бай жетім Корнелиямен танысады. Рождество күні Патч машинасы жасаған ойыншықтар бұзылып қалғанда, ол ұяттан Солтүстік полюстен кетуге мәжбүр болып, Нью-Йоркке кетеді. Темірқазық Б. З. (Жигіт) Корнелияның адал емес ағасы басқаратын ойыншық компаниясы қауіпсіз емес ойыншықтар шығарғаны үшін үкімет тарапынан жабылу қаупіне тап болады. Патч дүкен алдынан компанияның ойыншықтарын алып жатқанын көріп, олардың өте танымал деп ойлап, Б. З.-ға жұмысқа өтініш береді. Сантаның алдында өзін ақтауға тырысып, бұғыларға ұшуға мүмкіндік беретін сиқырлы ұнтақ қосылған леденецтер мен Рождество қарсаңында әлем балаларына жеткізу үшін пайдаланатын ұшатын машина жасайды. Леденецтер адамдарға ұшуға мүмкіндік береді, бұл оларды бірден танымал етеді және Сантаны қанағатсыз және көңілсіз қалдырады. Б. З. Патчты рецептураны күшейте түсіп, оны қант таяқшаларына қоюға көндіреді, содан кейін 25 наурызда "Christmas 2" деп аталатын өзінің жеке мерекесін өткізуді жоспарлайды. Корнелия мен Джо Б. З.-дың Сантаны Рождествоның символы ретінде ығыстыруды жоспарлап отырғанын естіп, Джо тұтқындалады. Корнелия Б. З.-дың көмекшісі Тоузердің қант таяқшаларының қатты ыстыққа ұшырағанда жарылатынын айтқанын естиді. Б. З. Тоузерді және ақшасын алып, Бразилияға қашуды жоспарлайды, ал Патч олардың қауіпті өнімі үшін жазасын өтеуге рұқсат береді. Корнелия Сантаға хат жазады, ол екі бұғысы ауруға шалдыққандықтан көмекке асығады. Патч Джоны ойыншық фабрикасында байлап, босатады. Санта Джо үшін жасаған Патчке ұқсайтын ағаштан ойылған мүсінді көрген Патч Санта оны сағынатынын түсінеді. Олар Джомен бірге ұшатын машинасымен Солтүстік полюске бет алады, ал қант таяқшалары қорапта жүктелген, олардың тұрақсыз болып бара жатқанын білмейді. Санта мен Корнелия Сантаның шанасында оларды қуалайды; машина жарылып, олар Джо мен Патчті құтқарып, Супер Дюпер Луперді сәтті орындайды. Полиция Корнелияның ескертуімен Тоузерді және Б. З.-дың басқа да жалдамалы қылмыскері Гриззарды тұтқындайды, сондай-ақ Б. З.-ды тұтқындауға тырысады, бірақ ол бірнеше сиқырлы қант таяқшаларын жеп, терезеден секіріп, бақылаусыз ғарышқа қарай көтеріледі. Санта Джо мен Корнелияны өзінің шеберханасында тұруға келіседі, олар эльфтермен бірге тойлайды.

In the Middle Ages, a woodcutter named Claus delivers hand carved toys to the children of his village each Christmas, accompanied by his wife Anya and their reindeer Donner and Blitzen. Upon leaving, they are caught in a blizzard and succumb to the cold. They are magically transported to the North Pole and resurrected, and they encounter the resident elves with their magical workshop. Lead elf Dooley explains that their coming was prophesied; that it is Claus' destiny to deliver the toys made by the elves to the children of the world; and that they, like the elves, will live forever. The following Christmas Eve, the oldest elf dubs Claus "Santa Claus" and explains that the night will last as long as it takes for him to deliver toys to every child on Earth. Donner and Blitzen join six other reindeer and are fed hay sprinkled with magical powder that enables them to fly, pulling Santa's sleigh through the air. As the centuries pass, much of the mythology and traditions surrounding Santa Claus develop. By the late 20th century Santa is exhausted by his ever growing workload, and Anya suggests that he enlist an assistant. Two elves compete for the position: Puffy, who follows traditional toymaking methods, and Patch, who has many ideas for modernization. Patch wins by designing a machine to increase production through automation, but unbeknownst to him it begins to malfunction and produce shoddy toys. In New York City Santa befriends homeless orphan boy Joe and takes him for a ride in his sleigh. They unsuccessfully attempt the "Super Duper Looper", a vertical loop maneuver which always fails due to Donner's acrophobia. They also meet wealthy orphan girl Cornelia, who befriends Joe. When the toys produced by Patch's machine fall apart on Christmas Day, he resigns in disgrace and leaves the North Pole, winding up in New York City. Meanwhile, the B. Z. Toy Company, run by Cornelia's unscrupulous step uncle B. Z., is facing shutdown by the government for producing unsafe toys. Seeing the company's toys being pulled from a storefront, Patch mistakenly thinks they are very popular and approaches B. Z. about a job. Hoping to redeem himself in Santa's eyes, he creates lollipops laced with the magic powder that allows the reindeer to fly, and a flying car which he uses to deliver them to the world's children on Christmas Eve. The lollipops allow people to fly, making them an instant sensation and leaving Santa feeling obsolete and disheartened. B. Z. convinces Patch to strengthen the formula and put it in candy canes, planning to launch his own holiday on March 25 called "Christmas 2". Cornelia and Joe overhear B. Z. plotting to oust Santa as the figurehead of Christmas, and Joe is captured. Cornelia further overhears B. Z. 's assistant, Towzer, share his discovery that the candy canes explode when exposed to extreme heat. B. Z. plans to take Towzer and their money and flee to Brazil, letting Patch take the fall for their dangerous product. Cornelia writes to Santa, who rushes to help despite two of his reindeer being sidelined by illness. Patch finds Joe tied up in the toy factory and frees him. Seeing a wood carving resembling Patch that Santa made for Joe, Patch realizes that Santa misses him. He and Joe take off for the North Pole in his flying car with the candy canes loaded in the trunk, unaware that they are becoming unstable. Santa and Cornelia pursue in Santa's sleigh; as the car explodes, they successfully perform the Super Duper Looper, saving Joe and Patch. The police, alerted by Cornelia, have arrested Towzer and B. Z. 's other henchman Grizzard, and attempt to arrest B. Z. too, but he eats several of the magic candy canes and jumps out a window, only to float upward uncontrollably into space. Santa agrees to let Joe and Cornelia live at his workshop, and they celebrate with the elves.

Даму

1983 жылғы «Супермен III» фильмінің сын-пікірлері мен АҚШ кассасындағы табысы төмендегеннен кейін Илья Салкиндтің ойлап тапқан және 1984 жылғы «Суперқыз» фильміне тікелей жалғасқан «Санта Клаус: Фильм» режиссері «Суперқыз» фильмінің режиссері Жанно Шварк болды, ал әңгімесін Дэвид пен Лесли Ньюмен жазған (дегенмен, сценарийді жазушы ретінде Дэвид Ньюмен ғана көрсетілген). Ильяның көп жылдық серіктесі және Салкиндтермен ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген Пьер Шпенглер жобаның продюсері ретінде Ильяға қосылды. Джон Карпентерге бастапқыда режиссерлік ұсынылған, бірақ ол сценарийге, музыкалық қосымшаға және фильмнің соңғы нұсқасына да қатысуды қалаған. Карпентер Санта рөліне Брайан Деннехиді қарастырған. Алайда, Шварк Деннехиден гөрі жылырақ мінезді актер қажет деп ойлады. Льюис Гилберт те режиссерлікке үміткерлердің бірі болған, бірақ бастапқы қызығушылығына қарамастан, ол сценарийдің кейбір тұстарында Салкиндтермен келісе алмады. Роберт Уайзға да режиссерлік ұсынылған, бірақ ол оқиғаға өзгеше көзқарас танытқан. 1976 жылы «Супермен: Фильм» режиссерлігінен бас тартқан Гай Гамильтон фильмді түсіру мүмкіндігіне талпынды, бірақ оны Лос-Анджелесте, Ванкуверде немесе Римде түсіру шартымен ғана қабылдауға дайын болды. Ақырында, Салкиндтер Шваркты таңдады, себебі олардың «Суперқыз» фильміндегі жұмысы өте табысты болған.

Кастинг

Дадли Мур фильмдегі басты эльф рөлін ойнау үшін Салкиндтердің бірінші таңдауы болды, Илья Салкинд «Артур» фильміндегі Лиза Миннелли кейіпкері Мурдан ол Сантаның кішкентай көмекшісі ме деп сұрайтын эпизодты еске алды. Мур жобаның басында қатысты және сценарийді жазу мен режиссерді таңдауға қатысты. Дэвид Ньюменнің алғашқы сценарий нұсқасында Мурдың кейіпкері Олли деп аталды, бірақ Мур оның есімін Патч деп өзгертуді шешті, бұл оның кішкентай ұлы Патриктің лақап аты еді. Мур бұрын Салкиндтердің «Супермен III» фильмінің бастапқы сценарийінде Мистер Мксизптлк рөліне де, «Супергерл» фильміндегі Найджел рөліне де қарастырылған. Ол бұл рөлдерден бас тартты, бірақ оның орнына ұзақ жылдар бойы дос болған және комедиялық серігі Питер Кукты ұсынды. Илья Салкинд Санта-Клаусты американдық актердің сомдауын қалады, себебі фильмде «Супермен: Фильм» сияқты американдық мәдениеттің маңызды бір бөлігіне назар аударылатынын сезінді. Шварц Дэвид Уайт (60 жастан асқандықтан рөлге тым ескі саналды) және Мурдың «Артур» фильміндегі әріптесі Барни Мартин сияқты актерлерді экрандық сынақтан өткізді. Біраз уақыт Илья Салкинд Каролл О’Коннорды рөлге белсенді түрде іздеді, бірақ Шварц оған Дэвид Хаддлстонның экрандық сынағын көрсеткеннен кейін Салкиндтің ойын өзгертіп, оны таңдады. Б.З. рөліне продюсерлер «Супермен: Фильмде» Лекс Люторды сомдаған Джин Хакманға ұқсас келбетті актерді іздеді. Осы мақсатта олар Харрисон Фордқа ұсыныс жасады, бірақ ол бас тартты. Содан кейін Дастин Хоффманға, Берт Рейнольдсқа және Джонни Карсонға ұсыныс жасалды, олардың барлығы да рөлден бас тартты. Ақырында, Илья Салкинд «Жақындық шарттары» фильмін көргеннен кейін және оның Гринч сияқты көрінетінін түсінгеннен кейін Джон Литгоу рөлге ие болды. Ежелгі Эльф рөлі Джеймс Кагниді еске түсіретіндей жазылған. Фильмнің идеясы оған ұнағанымен, 84 жастағы Кагни жасының әсерінен әлсірегендіктен рөлден бас тартты. Фред Астер де қарастырылды, бірақ ештеңеге келмеген соң Дадли Мур өзінің досы Берджесс Мередитті ұсынды, ол ақырында рөлді ойнады. 1983 жылдың ортасында фильм жарияланған кезде британдық баспасөз Дэвид Джейсон, Патрик Траутон және Норман Висдом сияқты кішкентай актерлердің Мурмен бірге эльфтер рөлінде түсуі мүмкін екенін хабарлады, бірақ олардың ешқайсысы түспеді.

Dudley Moore was the Salkinds' top choice to play the lead elf in the film, Ilya Salkind having remembered a scene in Arthur in which Liza Minnelli's character asks Moore if he is Santa's Little Helper. Moore was attached to the project early on, and had a say in both scripting and choice of director. David Newman's first script draft named Moore's character Ollie, but Moore decided that the name should be changed to Patch, which was the nickname of his young son, Patrick. Moore had briefly been considered to play the role of Mister Mxyzptlk in the Salkinds' aborted original script for Superman III, and for the role of Nigel in Supergirl. He turned down that role, but suggested his longtime friend and comic partner Peter Cook for the part. Ilya Salkind wanted an American actor to portray Santa Claus because he felt that the film focused on a primary piece of Americana in much the same way that Superman: The Movie had. Szwarc screen tested such actors as David White (who, being in his late 60s, was considered too old for the role) and Moore's Arthur co star Barney Martin. For a while, Ilya Salkind actively pursued Carroll O'Connor for the role before Szwarc showed him David Huddleston's screen test, which won Salkind over. For the role of B. Z., the producers wanted a star with a similar stature to Gene Hackman when he had played Lex Luthor in Superman: The Movie. To this end, they offered the role to Harrison Ford who turned them down. They made offers to Dustin Hoffman, Burt Reynolds and Johnny Carson, each of whom also turned the part down. Eventually, John Lithgow was settled on after Ilya Salkind watched Terms of Endearment and realized that he had a Grinch type look to him. The role of the Ancient Elf was written with James Cagney in mind. Though he liked the film's overall idea, Cagney, at 84, turned the role down due to being too weakened by age to perform it. Fred Astaire was considered, but when this eventually came to nothing Dudley Moore suggested his friend Burgess Meredith for the role, which he in the end won. At the time of the film's announcement in mid 1983, the British Press carried reports that diminutive actors such as David Jason, Patrick Troughton and Norman Wisdom would be cast alongside Moore as fellow elves, but none of them were.

Түсірілім

Санта Клаус: Фильм 1984 жылдың тамыз және қараша айлары аралығында Англияның Бэкингемшир округіндегі Пайнвуд студиясында түсірілді. Фильмді Артур Иббетсон түсірді, оның бұрынғы жұмыстарының ішінде «Вилли Вонка және шоколад фабрикасы» (1971) фильмі бар. «Санта Клаус: Фильм» оның соңғы толық метражды фильмі болды. Фильмді монтаждаушы ретінде Питер Голливуд жұмыс істеді. Өндіріс дизайнын Энтони Пратт жасады, ал костюмдердің дизайнын Боб Рингвуд әзірледі. Визуалды эффекттер тобы, сондай-ақ өндіріс тобының бірнеше қызметкерлері «Супермен» фильмдерінен Салкиндтың адал серіктері болды: Дерек Меддингс – визуалды және миниатюралық эффекттер директоры; Рой Филд – оптикалық визуалды эффекттер жетекшісі; және Дэвид Лейн – ұшу және екінші топ директоры.

Қабылдау

Санта Клаус: Фильм шыққанда жағымсыз пікірлер алды, Rotten Tomatoes сайтындағы 23 рецензияның 22% оған баға берді. Box Office Mojo фильмнің АҚШ-тағы жалпы кассалық жиынтығын 23,717,291 доллар деп көрсетеді, бұл оның 30–50 миллион долларлық өндіріс бюджетінен кем. Ұлыбританияда фильм өте танымал болды, ол 5,073,000 фунт стерлинг жинады. Chicago Sun Times газетінің сыншысы Роджер Эберт фильмнің кейбір жағымды тұстарын атап өтті, фильм "Қыш бабайдың шеберханасын және Сантаның эльфтерін көрнекті бейнелеудің қызықты жұмысын жасайды" деп жазды. Ол сондай-ақ фильмнің арнайы эффектілерін, әсіресе Сантамен бірге Нью-Йорк қаласының үстінен ұшу сахнасын жоғары бағалады. Эберт Литгоудың "жақсы, бірақ жек көрінетін" ойынын мақтады, бірақ "жаман рөл жеткілікті дамымаған" деп жазды. Ол кішкентай балаларға фильмнің көп бөлігі ұнайтынын болжады, ал үлкен балалар мен ересектер "көп бөлігін сәл әлсіз табады" деді. The New York Times газетінің Винсент Канби Эбертке қарағанда фильмге көбірек сын айтты, оны "әсемдеуге тырысқан, бірақ әсерсіз" деп сипаттады. Ол фильмді "ешқандай қосымша номері жоқ, көңілсіз мюзикл" деп атады. Эберттен айырмашылығы, ол фильмнің декорациялық дизайнына аз мақтау айтты. Канби "Қыш бабайдың шеберханасы әлемдегі ең ірі арзан фанера сатып алушы болуы керек" деді және Сантамен бірге жасалған ұшу сахналары "керемет емес" екенін айтты. Ол фильмдегі актерлік шеберлігі үшін тек Джон Литгоуды мақтады, Канби оның "фильмдегі жалғыз стильдік ойнаған рөл" екенін жазды. Уильям Магердің BBC үшін жазған жаңа рецензиясы Канби мен Эберттің пікірлерін қайталады. "Өзіңе Рождестволық кино жаса!" кітабында сыншы Алонсо Дюральде "Санта Клаус: Фильмді" ең нашар Рождестволық фильмдердің тізіміне қосты. Оның себептері: әлсіз сюжет, көзге жарақат ететін декорациялық дизайн, өнімдердің айқын жарнамасы (әсіресе McDonald's, бірақ Coca-Cola және Pabst Blue Ribbon да көзге түседі) және Литгоудың артық ойын көрсетуі. Дюральде фильмнің "Рождестволық киноның толыққанды сәтсіздік, соншалықты дұрыс емес, сіз одан көздеріңізді айыра алмайсыз" деген қорытындыға келді. Джон Литгоу 2019 жылғы сұхбатында "Санта Клаус – мен қатысқан ең әдепсіз фильмдердің бірі" деді. Ол арзан көрінді және Англиядан басқа еш жерде танылмады. Ол Англияда өте танымал. Мен өзімнің сүйікті фильмім деп айтқан әрбір ағылшынға бір никель берсем еді. Англияда менің танымал болғанымның жартысы осы фильмнің арқасы".

Santa Claus: The Movie received negative reviews upon release, with a rating of 22% on Rotten Tomatoes, from the 23 reviews counted. Box Office Mojo lists the film's total United States box office gross as $23,717,291, less than its $30–50 million production budget. It was very popular in the UK, grossing £5,073,000. Chicago Sun Times critic Roger Ebert noted some positive points to the film, writing that the film "does an interesting job of visualizing Santa's workshop" and Santa's elves. He also praised the film's special effects, particularly the New York City fly over sequence involving Santa. Ebert also had some praise for Lithgow's "nice, hateful performance", but wrote that "the villain is not drawn big enough". He ceded that young children would probably like most of the film, but that older children and adults are "likely to find a lot of it a little thin". Vincent Canby of The New York Times was less positive than Ebert, calling the production "elaborate and tacky". He described the film as having "the manner of a listless musical without any production numbers". Unlike Ebert, he offered little praise for the film's production design. Canby quipped that "Santa's workshop must be the world's largest purchaser of low grade plywood" and that the flyover sequences with Santa "aren't great". The only praise he had for the film's acting was for John Lithgow, who Canby wrote "(gave) the film's only remotely stylish performance". A more recent review by William Mager for the BBC echoed Canby and Ebert's comments. In his book Have Yourself a Movie Little Christmas, critic Alonso Duralde lists Santa Claus: The Movie in his chapter of worst Christmas films ever. His reasons include weak plot, garish production design, blatant product placement (particularly for McDonald's, though Coke and Pabst Blue Ribbon are also prominent), and scenery chewing overacting on the part of Lithgow. Duralde ultimately concludes that the film is "a train wreck of a Christmas film that's so very wrong that you won't be able to tear yourself away from it". John Lithgow, in a 2019 interview, said that Santa Claus was "one of the tackiest movies I've ever been in. It seemed cheesy and it certainly never stuck except in England. It is huge over there. I wish I had a nickel for every Englishman who's told me [it's their favorite film]. In England, that's half of what I'm known for".

Комикстердің адаптациясы

Marvel Comics жазушы Сид Джейкобсон мен суретші Фрэнк Спрингердің фильмге негіделген комикс адаптациясын Marvel Super Special #39 санында жариялады.