Кіріспе

Макбет пьесасының кейіпкері Леди Макдафф – Уильям Шекспирдің "Макбет" пьесасындағы кейіпкер. Ол Файф графы Макдафқа үйленген. Пьесада оның пайда болуы шамалы: ол және оның ұлы IV актінің II көрінісінде таныстырылады, бұл көрініс Макбеттің бұйрығымен олардың екеуінің де қанымен аяқталады. Леди Макдаффтың пьесада тек осы көріністе ғана көрінуіне қарамастан, оның рөлі өте маңызды. Кейінгі драматургтер, әсіресе Уильям Дэвенент, пьесаны бейімдеуде және қоюда оның рөлін кеңейтті.

Шығу тегі

Макдаф пен леди Макдаф Рафаэль Холиншедтің (1577) "Хроникаларында" және Гектор Боецтің "Скоторум Историей" (1526) еңбегінде кездеседі. Холиншедтің "Хроникалары" Шекспирдің "Макбет" пьесасының негізгі көзі болды, алайда Шекспир Макдаффтың әйелінің өлтірілуі туралы хабарды Англияға келгенге дейін білмейтіндей етіп, "Хроникалардан" айтарлықтай өзгешеліктер жасады. IV актінің ІІІ сахнасының соңғы бөлігі "толыққанды Шекспирдің туындысы".

Рөл

IV актінің II көрінісінде Леди Макдафф Росс баюымен және оның аты-жөні айтылмаған ұлымен бірге пайда болады. Ол күйеуінің отбасын тастап кетуіне қатты ашуланып, ызаланады. Росс оны жұбатуға тырысады, бірақ көңіл көтеруге шамасы келмейді, ал Леди Макдафф күйеуіне деген ашуын көрсететін өткір жауаптар қайтарады. Өзінің эмоцияларына жеңілгендей болып, Росс кетеді. Леди Макдафф ұлымен қалады, ол онымен сөйлеседі, Макдаффқа деген ызасы баласына деген махаббатымен араласады. Осы үй ішіндегі тыныштық хабаршының келуімен бұзылады, ол оларға жақын арада қауіп төнуі мүмкін екенін ескертіп, балаларымен бірге қашып кетуге кеңес береді. Леди Макдафф қорқып, бір сәттен кейін сахнаға Макбеттен келген кісі өлтірушілер тобы шабуыл жасайды. Бірінші ұлы өлтіріледі, ол анасына қашуға шақырады. Ол оның сөзін тыңдап, "Қырғын!" деп айқайлап, сахнадан қашып кетеді. Ол сахнадан тыс жерде өлтіріледі, бұл пьесадағы маңызды оқиғалардың бірі.

Леди Макдафтың талдауы

Леди Макдафтың кейіпкер ретіндегі толық бейнесі осы бір ғана сахнада сомдалады, бірақ оның іс-әрекеттерінен ол балаларын қорғайтын әйел және басқаларға қарсы пікір айтудан тайсалмайтындығы анық көрінеді. Ол күйеуінің сенімсіздігіне наразылық білдіріп, "Ол бізді жаратпайды" және "Оның қашуы – ақылсыздық еді" дейді. Кісі өлтірушілердің бірі күйеуінің қайда екенін сұрағанда, ол батыл түрде: "Сен сияқтылардың таба алмайтын қасиетсіз жерде деп үміттенемін" деп жауап береді. Басқа кейіпкерлермен болған әңгімелері оның ашық мінезін көрсетеді. Леди Макдаф күйеуінің іс-әрекетіне күдікпен қарап, "Оны елден қашуға не итерді?" деп сұрайды, бұл пьесада толыққанды шешілмейтін адалдық мәселесін көтереді. Бұл сынды Макдафф келесі сахнада, IV актінің III көрінісінде қабылдайды. Росс оған әйелі мен балаларының қазасы туралы хабар жеткізгенде, ол бірден олардың жағдайы туралы сұрайды. Макдаффтың олардың қауіпсіздігі үшін алаңдауы мен өзінің кінәлі екенін сезінуі анық байқалады, әсіресе ол: "Тиран олардың тыныштығын бұзған жоқ па?" деп сұрағанда. Соңғы кезде хабарды естігенде, ол қорқыныш пен өкініш сезіміне бөленеді. Ол бірнеше рет әйелі мен "сүйкімді балаларының" шынымен қайтыс болған-болмағанын сұрайды. Макдаффтың отбасын өлтіруі және осы оқиғаға байланысты шокқа ұшуы Малькольмды Макдаффтың адалдығына және Макбетке қарсы тұру қабілетіне сендіреді.

Леди Макдаф пен Леди Макбет

Леди Макдаф пен Леди Макбет – "кейбір негізгі қасиеттері ортақ, бірақ басқаларында өзгешеліктері бар" екі тұлға. Леди Макдаф Леди Макбетке қарама-қарсы қойылған болса да, олар толығымен қарама-қарсы емес. Леди Макбет сияқты, Леди Макдафтың да күйеуі оны билік үшін пайдалану ниетімен тастап кеткен. Екеуі де жоғалтудың күйін сезінеді және күйеулерін толыққанды түсінбейді. Контрасттар да соншалықты айқын және ирониялы. Леди Макбет күйеуін "адамгершілік мейірімділігіне" толы деп есептейді, ал Леди Макдаф күйеуінің отбасын тастап кетуіне ашуланып, наразылық білдіреді. Леди Макдаф – үйдің иесі әрі қамқор тұлға: оның көрінісі – бала мен ата-ананың бірге суреттелген сирек кездесетін сахналардың бірі, бұл Банко мен оның ұлы Флианс арасындағы бұрынғы көрініске ұқсас. Леди Макбет басында күйеуінің іс-қимылдарына бақылау жасай алады, ал Леди Макдафтың мұндай мүмкіндігі болмады, себебі Макдафф Леди Макдафпен ақылдаспай кетіп қалды.

Өнер тарихы

Кейінгі драматургтер Леди Макдафф пен Макбет арасындағы параллельдерді қызықты деп тапты және Леди Макдаффтың рөлін пьесада Леди Макбет пен оның іс-әрекеттеріне тікелей қарсы қойылатындай етіп кеңейтті. Сэр Уильям Давенант 1674 жылғы адаптациясында осы стратегияны қолданды, бұл ағылшын халқына адамдық сезімдерді дұрыс бақылауды үйретуге бағытталған оның үлкен күш-жігерінің бір бөлігі болды. Давенант Леди Макдаффтың рөлін едәуір кеңейтіп, оны төрт жаңа сахнада көрсетті: біріншісі Леди Макбетпен, екіншісі күйеуімен бірге, олардың сиқыршылармен кездесуі, үшіншісінде ол оны Макбетке қарсы шығудан қайтармақ болады, ал төртіншісінде Банконың өлтірілуі туралы естіп, Макдаффты Англияға қашуға шақырады. Бұл түзетулер оның Леди Макбетке қарама-қарсы рөлін күрт арттырды, Леди Макбет зұлымдыққа, ал Леди Макдафф жақсылыққа адал болды. Кейінгі «Макбет» қойылымдарында, әсіресе XVIII ғасырда, балаларды өлтірудің зорлық-зомбылығына төзе алмай, IV актінің II сахнасы көбінесе жойылды, тіпті 1904 жылға дейін де. Сэмюэл Тейлор Колридж осы сахнаның трагедиялық тиімділігін былай деліп қорғады:

«Бұл сахна, қаншалықты қорқынышты болса да, әртүрлілік болғандықтан, және тұрмыстық болғандықтан, өмірдің жалғыз нағыз қуанышымен байланысты болғандықтан, көңілді де жеңілдетуге мүмкіндік береді. Леди Макдафф пен оның баласы арасындағы әңгіме қайғыны күшейтеді және олардың қанымен төгілуінің терең трагедиясына дайындық жасайды.»