Кіріспе

Шампан және Айшихик алғашқы халықтары (ШАПН) – Канаданың Юкон аймағындағы алғашқы халықтардың басқару органы. Тарихи тұрғыдан, оның бастапқы елді мекендері Шампан (Квахель квахʼн «Шампан халқы/тобы» мекені) және Айшихик (Ашеи квахʼн «Айшихик халқы/тобы» мекені) болды, олардың топтары жағалау және ішкі аймақтарда активті болған. Азаматтарының көпшілігі мектептер сияқты қызметтерге қол жеткізу үшін Хайнс-Джанкшенге көшіп келді. Алғашқы халықтар басқару органының бас кеңсесі сонда орналасқан. Клюкшу да бұрынғы елді мекендердің бірі. Көптеген адамдар Уайтхорсте тұрады, онда алғашқы халықтар басқару органының кеңселері бар. Шампан және Айшихик халқының бастапқы тілі Оңтүстік Тутчон тілі болған. Шампан және Айшихик алғашқы халықтары 1992 жылы жер дауы туралы келісімге қол қойған алғашқы төрт алғашқы халықтың бірі. Сондай-ақ, бұл халық Британ Колумбиясының солтүстік-батыс бөлігіндегі дәстүрлі аумағында жер дауына қатысуда.

Тарих

1999 жылы Британдық Колумбиядағы (Канада) Татшеншини-Альсек саябағындағы мұздықтан бір топ аңшылар мумияланған адамның денесін тапты. Денесімен бірге табылған заттардың радиокөміртектік талдауы оның жасы 300-550 жыл аралығында екенін көрсетті. Зерттеушілер кез келген хабарлама жасамас бұрын Шампан және Айшихик тайпаларымен байланысқа шықты. Олардың өкілдері оқиға орнына барып, денеге «Квадей Дэн Цинчи» – олардың Оңтүстік Тучон тілінде «Көп бұрынғы адам табылды» деген ат қойды. Тайпа өкілдерімен келісім бойынша ДНК және басқа да ғылыми зерттеулер жүргізілді. 2007 жылы Шампан және Айшихик тайпаларының 241 еріктісінен алынған митохондриялық ДНК сынағы Квадей Дэн Цинчиге тікелей аналық желі арқылы байланысты 17 адамды анықтады. Олардың арасында Шила Кларк пен Перл Каллахан, жеті қарындастың екеуі болды. Кларк бұл жайтты былай деді: «Бұл қатты әсер етті. Мен осыған сене алмадым». Шампан және Айшихик тайпаларының ұйымдастыруымен, зерттеулер аяқталғаннан кейін адамның денесі кремацияланып, Татшеншини-Альсек саябағында табылған жеріне жақын жерге салтанатты түрде жерленді.