Су әлеміндегі мифологиялық жаратылыстар

Кіріспе

Еуропалық халық ауыз әдебиетінде сумен байланысты жаратылыстар

Ундиндер (/'ʌndɪnz/, /əndɪnz/; сондай-ақ ондиндер) – алхимиялық жазбаларында Парацельс ұсынған сумен байланысты элементаль жаратылыстар санатына жатады. Кейінгі жазушылар ондинді өз алдына су нимфасына айналдырды, және ол қазіргі әдебиет пен өнерде даниялық Ханс Кристиан Андерсеннің 1837 жылғы "Кішкентай теңіз қызы" және Фридрих де ла Мотте Фукенің 1811 жылғы "Ундин" повесі сияқты бейімделулер арқылы өмір сүруді жалғастыруда.

Этимология

Ундин термині алғаш рет Ренессанс дәуірінің алхимигі және дәрігері Парацельстің жазбаларында пайда болады. Ол латын тіліндегі "unda" сөзінен туындаған, яғни "толқын" деген мағынаны білдіреді. Алғаш рет Парацельстің 1566 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрген "Нимфалар, сильфалар, пигмейлер және саламандралар, сондай-ақ басқа рухтар туралы кітабында" кездеседі. Ондин – бұл сөздің басқаша жазылу түрі, қазір әйелдерге қойылған есім ретінде қолданылады.

Элементальдар

Парацельс төрт классикалық элементтің әрқайсысында – жер, су, ауа және от – әр түрлі санаттағы элементтік рухтар, біздің әлемді бөлісетін лиминалдық жаратылыстар мекендейді деп сенді: тиісінше гномдар, ундиндер, сильфтер және саламандралар. Ол бұл элементальдарды "көрінетін Табиғаттың көрінбейтін, рухани серіктестері" деп сипаттайды, олардың көпшілігі адамға ұқсас пішінде және адамға белгісіз, өз әлемдерінде өмір сүреді, себебі адамның жетілмеген сезімдері қалың элементтердің шектеулерінен тыс жұмыс істей алмайды.

Сипаттамасы мен жалпы атрибуттары

Ундиндар көбінесе әйел бейнесінде бейнеленеді, бұл судың әйелдік элемент екені туралы ежелгі грек идеясымен үйлеседі. Олар әдетте орманды көлдер мен сарқырамаларда кездеседі, ал олардың әдемі ән дауысы кейде судың шуылынан естіледі. Бұл топқа нереидтер, лимнадтар, наядтар, русалкалар және потамидтер сияқты көптеген түрлер кіреді. Ундиндардың адамдардан айырмашылығы – жаны болмайды. Адаммен некелесу олардың жердегі өмірін қысқартады, бірақ оларға өлмейтін адам жанын сыйлайды. Ундин мен адам арасындағы одақтан туған балалар – жаны бар адамдар, бірақ сонымен қатар су белгісі деп аталатын қандай да бір су сипаттамасына ие. Мысалы, Хансжорг Шнайдердің "Су белгісі" (1997) романындағы басты кейіпкер Мозес Бинсвангердің жұтқыншағында теріс жарық бар, оны ауыртпалық тудырмау үшін оны мезгіл-мезгіл суға батыру қажет.

Парацельсқа әсер еткендер

Ежелгі грек философы Эмпедокл (б.з.д. 490 – б.з.д. 430 ж. шамасы) әлемдегі барлық нәрсені түсіндіру үшін төрт классикалық элементтің жеткілікті екенін алғаш рет ұсынды. Табиғат рухтарының философиясы ежелгі египеттіктер мен гректерге, және әрине, Парацельске де белгілі болған. Келт тілдерінің ғалымы Генри Дженнер элементальдар олардан бұрынғы халық ауыз әдебиетінен өркендегенін айтады:

Дэвид Галлахер, олардың Парацельс көзі болғанымен, 19 және 20 ғасырлардағы неміс авторлары өздерінің көптеген су перілерінің нұсқаларына шабытты классикалық әдебиеттен, әсіресе Овидийдің "Метаморфозаларынан" алды деп санайды. Олардың көптеген су перілерінің бұлақтарға айналуы осыған дәлел: Хирри (VII кітап) және Эгерия (XV кітап) – осындай екі кейіпкер.

Мәдени сілтемелер

Кейінгі жазушылар Парацельс ұсынған сулық жіктелуін су нимфасы ретінде дамытып, оны әшекейледі. Фридрих де ла Мотте Фукенің 1811 жылы жарық көрген «Ундин» романы Парацельс «Нимфалар туралы кітабындағы» бір үзіндіге негізделген. Онда ол адаммен үйлену арқылы ундиннің өлмейтін жанға ие бола алатынын айтады, бірақ бұл роман 17 ғасырғы Розенкрейцерлік роман «Габалис графы»нан да шабыттанған болуы мүмкін. Алойсиус Бертранның 1842 жылғы «Гаспар де ла Нуит» жинағындағы «Ондін» атты өлеңі бар. Осы өлең Морис Равельдің 1908 жылғы «Гаспар де ла Нуит» фортепианолық сюитасының бірінші бөлімін жазуға түрткі болды. Морис Метерлинктың символистік пьесасы «Пеллеас және Мелисанда» кейіпкері Мелисанда да ундин кейіпкері ретінде қарастырылған. Дебюсси, Сибелиус, Фурэ және Шенберг осы пьесаның музыкалық бейімделулерін жазды. Француз драматургы Жан Жиродудың 1939 жылғы «Ондін» пьесасы да Фукенің повесіне негізделген, ал Ханс Вернер Хенце мен Фредерик Эштонның «Ондін» балеті Марго Фонтейннің орындауындағы ундин рөліне негізделген. Австриялық жазушы Ингеборг Бахман, Хенцемен жиі қызметтесетін досы, балеттің Лондондағы премьерасына қатысты және 1961 жылы «Das dreißigste Jahr» жинағында «Undine geht» атты әңгімесін жариялады, онда ундин «адам да емес, су рухы да емес, идея». Фукенің «Ундин» романы Ханс Кристиан Андерсеннің 1837 жылғы «Кішкентай теңіз қызы» романына да әсер еткен, ал Х.Д. өзінің автобиографиялық романы «HERmione» (1927) осы сәйкестікті пайдаланады. Бертон Поллин бұл әңгіменің ағылшын тілінде танымал екенін атап өтеді: ағылшын тіліндегі аудармалар 1818 және 1830 жылдары пайда болды, ал американдық дін қызметкері Томас Трейси 1839 жылы «жақсырақ нұсқасын» басып шығарды және 1824, 1840, 1844 және 1845 жылдары қайта басып шығарды; ол 1966 жылға қарай жүзге жуық ағылшын тіліндегі нұсқа, соның ішінде балаларға арналған бейімделулер басылғанын есептейді. Эдгар Аллан Поға Фуке ертегісі зор әсер еткен, Поллин пікірінше, бұл Поның Уолтер Скотт пен Сэмюэл Тейлор Колриджді кеңінен оқуының нәтижесі болуы мүмкін: Скотт Авенелдің ақ ханымы кейіпкерін («Монастырь», 1820) ундиннен алған, ал Колридждің ундин туралы үзіндісі Трейсидің 1839 жылғы басылымында қайта басылды. Француз композиторы Клод Дебюсси 1913 жылы жазылған фортепиано прелюдиялар жинағына «Ондін» атты шығарманы қосты (Прелюдиялар, 2-кітап, No. 8). Шеймус Хинидің «Ундин» атты өлеңі 1969 жылы «Қараңғыға есік» жинағында жарияланды. Өлең су нимфасының өзінен бірінші тұлғада баяндалады. Жапондық пианист Юки Нишимура 1980-ші жылдардың соңында «Ундин» атты фортепианолық музыкасын жазды. Композитор Карл Рейнеке флейта мен фортепианоға арналған «Ундин сонатасын» жазды, opus 167, алғаш рет 1882 жылы жарық көрді. DC Comics комиксі «Супер достары» (1978 жылы жарық көрген 14-шы санында) кейіпкерлер өздерін «Элементалдар» деп атаған топпен шайқасады. Элементалдар жеңілгеннен кейін, олар жақсылық жасау және жан табу үшін батырларға айналуға тырысып, адамдарды иеленген элементтік рухтар екенін көрсетеді. Элементалдар өздерін Гном, Сильф, Саламандар және Ундин деп атайды. Ундин (ウンディーネ) Utata P-нің VOCALOID әнінде («こちら、幸福安心委員会です») еске алынады. 1972 жылы американдық рок-тобы Blue Oyster Cult-тың тұңғыш альбомындағы «Workshop of Telescopes» әнінде Ундин «Күміс балық императорша, оның бұзылмаған көзі дәрігерлер мен олардың әйелдерінің сұлулығын көреді, саламандр, драке және Ундин күші». Топтың басқа әндерінде алхимияға сілтеме жасауымен де танымал. 1993 жылғы «Secret of Mana» видео ойынында Ундин ойыншы кездесетін алғашқы рух. Жапондық «Ария» мангасында және оның көптеген аниме адаптацияларында гондола операторлары «Прима Ундин» деп аталады. 2002 жылғы «Touhou Koumakyou: The Embodiment of Scarlet Devil» видео ойынында Пачули Білімі «Принцесса Ундин» деп аталатын сиқырлы картаны қолданады. Тағы бір жапон мангасы мен аниме сериясы, Юки Табатаның «Қара шапан» («Black Clover») сериясында жүрек патшалығының патшайымымен келісімшарт жасасқан Ундин есімді су рухы бейнеленген. Сондай-ақ, Фанамен бірге болған, кейіннен оның сиқырынан босатылған от рухы Саламандр де бар. Содан кейін Саламандр Қызыл Арыстан Патшаларының капитаны Фуеголеонға ауысты. Басты кейіпкерлердің бірі, Алтын Таң мүшесі Юно, жел рухы Сильфке ие, оны Белл деп атайды. Қазіргі уақытта Жер Рухының ешқайсысы ашылмаған, бірақ манга жалғасуда. «Жұлдызды жол: Вояджер» сериалынан танымал болған 8472 түрі «Жұлдызды жол Онлайн» ойынында ундин ретінде белгілі болды. 2015 жылғы «Undertale» видео ойынында (және оның баламалы ғаламдық жалғасы «Deltarune») Ундин есімді балыққа ұқсайтын әйел кейіпкері бар, ол, әдетте, ундиннің құрметіне аталған. 2017 жылы Райан Джуд Новеллин «Ундин» әңгімесіне негізделген көйлек жасады және оны Нью-Йорктегі Комик Конда көрсетті. Филадельфиядағы «Undine Barge Club» – Боатхаус қатарындағы әуесқой есу клубы. «Undine» 2020 жылғы неміс фильмінің атауы және бас кейіпкері, оны Кристиан Петцольд түсірген.

Later writers embellished Paracelsus' undine classification by developing it into a water nymph in its own right. The romance Undine by Friedrich de la Motte Fouqué, published in 1811, is based on a passage in Paracelsus' Book on Nymphs in which he relates how an undine can acquire an immortal soul by marrying a human, although it likely also borrows from the 17th century Rosicrucian novel Comte de Gabalis. Ondine was the title of one of the poems in Aloysius Bertrand's collection Gaspard de la Nuit of 1842. This poem inspired the first movement of Maurice Ravel's 1908 piano suite Gaspard de la nuit. The character of Mélisande from Maurice Maeterlinck's symbolist play Pelléas et Mélisande has been seen as an Undine figure. Debussy, Sibelius, Fauré, and Schoenberg all wrote music adaptions of the play. The 1939 play Ondine by French dramatist Jean Giraudoux is also based upon Fouqué's novella, as is Ondine, a ballet by composer Hans Werner Henze and choreographer Frederick Ashton with Margot Fonteyn as Undine. Austrian author Ingeborg Bachmann, a friend of Henze's who collaborated with him frequently, attended the premiere of the ballet in London, and published her short story "Undine geht" in the collection Das dreißigste Jahr (1961), in which Undine "is neither a human nor a water spirit, but an idea". Fouqué's Undine also exerted an influence on Hans Christian Andersen's "The Little Mermaid" (1837), and H. D. plays on this identification in her autobiographical novel HERmione (1927). Burton Pollin notes the popularity of the tale in the English speaking world: translations in English appeared in 1818 and 1830, and a "superior version" was published by American churchman Thomas Tracy in 1839 and reprinted in 1824, 1840, 1844, and 1845; he estimates that by 1966 almost a hundred English versions had been printed, including adaptations for children. Edgar Allan Poe was profoundly influenced by Fouqué's tale, according to Pollin, which may have come about through Poe's broad reading of Walter Scott and Samuel Taylor Coleridge: Scott had derived the character of the White Lady of Avenel (The Monastery, 1820) from Undine, and a passage by Coleridge on Undine was reprinted in Tracy's 1839 edition. French composer Claude Debussy included a piece called "Ondine" in his collection of piano preludes written in 1913 (Preludes, Book 2, No. 8). A poem by Seamus Heaney titled "Undine" appears in his 1969 collection Door into the Dark. The poem is narrated from the first person perspective of the water nymph itself. Japanese pianist Yukie Nishimura composed a piece of piano music titled Undine in late 1980s. The composer Carl Reinecke wrote the "Sonata Undine" for flute and piano, opus 167, first published in 1882. In an issue of DC Comics "The Super Friends" (issue #14 published 1978), the heroes battle a group of people calling themselves "The Elementals". When The Elementals are defeated, they reveal that they are elemental spirits who have possessed humans, in an attempt to become heroes to do good and earn souls. The Elementals call themselves Gnome, Sylph, Salamander, and Undine. Undine (ウンディーネ) is mentioned in the VOCALOID song (こちら、幸福安心委員会です) "Kochira, Koufuku Anshin Iinkai desu" by Utata P.

In 1972 the American rock Band Blue Oyster Cult's debut album, the song "Workshop of Telescopes" mentions Undine "By silverfish imperatrix, whose incorrupted eye Sees through the charms of doctors and their wives, By salamander, drake, and the power that was Undine." The band is known for its references to alchemy in other songs. In the 1993 video game Secret of Mana, Undine is the first spirit the player encounters. In the Japanese manga Aria and its numerous anime adaptations, gondola operators are referred to as "Prima Undine". In the 2002 video game Touhou Koumakyou: The Embodiment of Scarlet Devil, a spell card called Water Sign "Princess Undine" is used by Patchouli Knowledge. Another Japanese manga and anime series, Black Clover by Yuki Tabata, depicts a Water Spirit by the name of Undine who is contracted to the Queen of the Heart Kingdom. There is also a Fire Spirit, Salamander, who used to be partnered with Fana of the Eye of the Midnight Sun before she was released from her enchantment. Salamander then transferred to Captain Fuegoleon of the Crimson Lion Kings. One of the main characters, Yuno, a member of the Golden Dawn, has the Wind Spirit Sylph, who he names Bell. Currently there is no Earth Spirit that has been revealed, but the manga is ongoing. Species 8472, introduced in Star Trek: Voyager, became known as the Undine in Star Trek Online. The 2015 video game Undertale (and its alternate universe sequel, Deltarune) contains a character named Undyne, a fish like woman who is likely named after the undine. In 2017 Ryan Jude Novelline created a gown that he displayed at New York Comic Con based on the story of Undine. The eponymous Undine Barge Club of Philadelphia is an amateur rowing club on Boathouse Row in Philadelphia. Undine is the title and the main character of a 2020 German movie directed by Christian Petzold.

Ондайнның қарғысы

Туғаннан-ақ орталықтан тыныс алудың жеткіліксіздік синдромы, сирек кездесетін медициналық жағдай, осы синдроммен ауырған адамдардың тыныс алуын өздігінен реттеу қабілеті болмайды, сондықтан олар ұйықтағанда тұншығу қаупінде болады, сонымен қатар Ондайнның қарғысы деп те аталады. Жиродукс пьесасының басты кейіпкері Ондайн жаңа танысқан болашақ күйеуі Хансқа: «Мен сенің аяқтарыңның табаны боламын, мен сенің өкпеңнің тынысы боламын» дейді. Ондайн өзінің інісі, Ондайн патшасымен келісім шартады, егер Ханс оны адастырса, ол өледі. Айдан кейін Ханс өзінің бұрынғы сүйіктісі, принцесса Бертамен қайта қосылады, ал Ондайн оны тастап кетеді, алты айдан кейін балықшы оны ұстап алады. Бертаға үйленген күні Ханс Ондайнды қайта кездестіргенде, оған: «Бұрын денеме есте болмай жасаған барлық нәрсені, енді тек арнайы бұйрықпен ғана жасаймын. Бір сәт көңіліңді аударсаң, дем алуды ұмытып кетемін» дейді. Ханс пен Ондайн сүйіседі, ол сол жерде қайтыс болады. Сынаушылар синдром туралы медициналық мәтіндерде Ондайнды жиі кекшіл немесе зұлым кейіпкер ретінде дұрыс түсінбейтінін айтады; пьесада Ондайн қарғысқа жауапты емес және Хансты құтқаруға тырысады.