Кіріспе

Ирландиялық еврей саясаткері және белсенді; Корк қаласының Лорд-мэрі, американдық автор Джеральд Яэль Голдберг (12 сәуір 1912 – 31 желтоқсан 2003) – 1977 жылы Корк қаласының тұңғыш еврей Лорд-мэрі болған ирландиялық заңгер және саясаткер. Голдберг литвалық еврей босқындарының ұлы болды; оның әкесі басқа еврейлермен бірге Коркке жағаға қондырылып, "Корк Америкаға апаратын қақпа" екені айтылды.

Ерте өмір

Голдберг Коркте литвалық еврейлер Луис пен Рейчел (қызметтік аты Сандлер) Голдбергтің 12 баласының 11-і болып дүниеге келді. Оның туған аты Яэль немесе Йоэль болды; ағылшын тіліндегі «Джеральд» атын оның әпкелері бала кезінде таңдады. Голдбергтің әкесі саудагер және дүкен иесі болған, оның ата-анасы екеуі де Ақмен (идиш: Акмиан немесе אוקמיאַן) кішкентай ауылында туған және 19 ғасырдың соңында Ресей империясындағы антисемитизмнен қашқан иммигранттардың толқынының бір бөлігі болған. 1882 жылы 14 жасар Луи Ригадан Америка Құрама Штаттарына аттанды, бірақ сапардың қаншалықты алыс екенін білмеді және қайық Кобқа жеткенде жағаға түсті. Ол кемежайда Исаак Маркусты кездестірді, ол басқа еврейлер келді ме деп көру үшін әдетте кемелерді күтіп отыратын. Коркте Луи Сандлер отбасында тұруға шақырылды, олар да Акмианнан, ол Рейчелмен танысты. Тоғыз жылдан кейін олар үйленді. Оңтүстік Ирландиядағы еврей халқының саны үнемі өсіп келе жатты. 1862 жылы Лимерикте бір еврей, 1888 жылы - 35, 1890 жылы - 130 адам болды. 1900 жылы Лимерикке Литвадан 25 отбасы қоныс аударды. Луи Голдберг өте білімді, бірнеше тілде сөйлейтін болған, бірақ Ирландияда көшеде сауда жасап, аралдың барлық жерін жаяу аралап, соңында мата дүкенін ашты. Ол анасы мен екі інісін алып келді. Алайда, ол 1904 жылы Лимериктегі погромда ұрып-соғылды және оның дүкені бойкотталды, бұл оны өсіп келе жатқан отбасын Коркқа көшіруге мәжбүр етті. Ол Ирландияның Біріккен Заңгерлер Қоғамының тұңғыш еврей президенті болды. Голдберг ұзақ жылдар бойы адвокат болып жұмыс істеді және 1996 жылы зейнеткерлікке шықты. Голдберг бұрын 1965 жылы Лимерик погромы туралы симпозиумға қатысқан, ол жергілікті қарсылықты да қозғады, ол Крег әкесінің алғашқы уағызында оқылып, басылды. Ол 1970 жылы «Фианна Файлға» қосылды, осылайша оқшауланған кеңесші корпорацияда ештеңеге жете алмайтынын және «Фианна Файл» «негізгі партиялардың ең адал, прогрессивті және біріккені» екенін мәлімдеді. Көпір сонымен қатар ол президенті болған Оңтүстік террасадағы жергілікті синагогаға жақын және қаланың дәстүрлі еврейлер ауданынан (Монарея террасасы) шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан Шалом паркіне жақын орналасқан. Ол өзінің мэрлік қызметіне мақтан тұтты және оның МакКертен мен МакСвинидің ізбасары ретінде таңдалуын жеке қызметтерінің мойындауы ғана емес, сонымен қатар Корк антисемитизмді қабылдамағанын және оны «ирландиялық және еврей» деп мойындағанын дәлелдеді (ол туралы 1982 жылы RTÉ телеарнасы түсірген деректі фильмнің тақырыбы, ол сценарийін жазып, таныстырды). Ол бұқаралық ақпарат құралдарының теңгерімсіз хабарлауына байланысты Корк синагогына шабуыл жасалғанын айтты. Ол Ирландиядан кетуді ойлады, бірақ қалуды жөн көрді. 1998 жылы ол Папа Иоанн Павел II-нің Холокост үшін Ватикантан келген кешірімін, Израильдің бас раввині Исраил Мейр Лау сияқты көптеген көрнекті еврейлердің көңілі толмаған кешірімге қарағанда, қорғады. Голдберг Рим папасы Пий XII-нің Еуропадағы еврейлерді қудалау үшін нацистерді қауымнан шығарудың салдарынан қорқуын атап өтті: «Бұл нәрселер аяқталуы керек, біз оларды артта қалдыруымыз керек. Ол тағы не айта алатын еді?» - деді ол. Голдбергтің өмірі RTÉ түсірген «Ирландиялық, Корк және еврей» атты деректі фильмде көрсетілді. Ол 1937 жылы Белфастта әйелі Шила Бет Смитпен (оны күйеуінен бұрын қайтыс болған), солтүстік еврей отбасының мүшесімен үйленді және олар Корк Рочстаун жолындағы «Бен Трудада» тұрды. Олардың үйі «студенттер, суретшілер мен зиялылардың жиналатын орны» болды. Ирландия биографиясының сөздігінде Голдбергтің әйелімен қарым-қатынасы «жақын және сүйіспеншілікке толы, өнер және қайырымдылыққа деген ортақ қызығушылықтарымен нығайған» делінген. 1964 жылы Голдберг Американың Ұлттық талапкерлер адвокаттары қауымдастығынан құрметке ие болды және 1987 жылы Дублин корольдік қоғамының өмірлік мүшесі атанды. Өмірінің көп бөлігінде ол әртүрлі спорт түрлерімен айналысты және «орта жасқа дейін» Корк еврей футбол командасының қақпашысы болды. Жастығында ол Ирландияның скауттар қауымдастығында белсенді болды, осы арқылы әйелімен танысты. Ол масон болып, 1938 жылы Корк Хармония ложасына қосылды. Жазушы және журналист Дэвид Маркус (1924-2009) оның жүрегі туысқан інісі болды. Ол өнерді қолдаушы болды және (басқалармен қатар) Алойс Флейшманн (qv) мен Джоан Денис Мориартиге (qv) көмектесті. Оның жеке өнер коллекциясында шыны, керамика, күміс, көне жиһаз және еврей кітаптарының үлкен кітапханасы болды. Жылдар бойы ол көптеген Корк мекемелеріне, соның ішінде Christian Brothers College, Августин шіркеуі және Корк музыка мектебіне өнер туындыларын сыйлады. 1964 жылы ол Ирландияның Ұлттық галереясының кеңесіне үкімет тарапынан тағайындалды және Корктың Крофорд өнер галереясымен (Голдбергтер түскі концерттер өткізу дәстүрін қалыптастырған) демеуші және қайырымдастырушы ретінде тығыз байланыста болды. Өмірінің соңына дейін ол Корк оркестрлік қоғамының президенті болып қалды. Өліміне аз уақыт қалғанда Голдберг кітапханасын Корк университетіне сыйлады. Голдберг Ирландияның Ұлттық галереясының Басқару кеңесінде қызмет еткен және Ирландиядағы ең ірі жеке еврей кітапханаларының біріне ие екені хабарланды. Өнерді қолдаушы ретінде ол Корк оркестрлік қоғамымен, Ирланд Театр Балетімен және Ирланд Ұлттық Балетімен, сондай-ақ Крофорд өнер және дизайн колледжіндегі түскі концерттермен байланысты болды. Корк 2005 жылы Еуропаның мәдени астанасы атанғаны туралы хабарламаны естігенде оның қуанғаны айтылды.

Өлім

Соңғы жылдары ол үйінде Ирландия еврей тарихын оқыған Корк университетінің студенттеріне жетекшілік етті. Ол 91 жасында Корк қаласындағы Мэримаунт хосписінде дүние салды. Оның ұлдары Джон, Тео және Дэвид одан кейін сақталды. Ол 2004 жылғы 4 қаңтарда Куррагиппандегі Корк еврей зиратында азаматтық жерлеу рәсімімен қоштасты; Корк қалалық кеңесінің мүшелері оның құрметіне кипа киді.