Кіріспе
Әскери киімнің, жұмыс киімдерінің немесе күнделікті киімдерінің әртүрлі түрлеріне берілген атау – "астық шапкасы". Астық шапкасы – әскери киімнің, жұмыс киімдерінің немесе күнделікті киімдерінің әртүрлі түрлеріне берілген атау. Олар елге немесе дәуірге қарай әртүрлі формада болады. Қазіргі Британ армиясының парадтар мен басқа да ресми шараларда киетін түсті қалпағы әлі де ресми түрде астық шапкасы деп аталады.
Forage cap is the designation given to various types of military undress, fatigue or working headwear. These vary widely in form, according to country or period. The coloured peaked cap worn by the modern British Army for parade and other dress occasions is still officially designated as a forage cap.
Тарих
18 ғасырда жемшөп шапқылары – британдық атты әскерлер аттарына жем іздеу сияқты жұмыс істеген кезде киетін кішкентай матадан жасалған бас киімдер болатын. Кейіннен бұл термин барлық әскер түрлері мен полктерінің сарбаздары толық мерекелік бас киімнің орнына киетін күнделікті бас киімдеріне қолданыла бастады.
Француз әскері
Француз революциялық соғыстары кезінде француз сарбаздары ескі пальтолардың матасынан өздерінің шапқыларын жасады. Полиция шапқысы деп аталатын бұл шапқылар түнгі шапкаға ұқсады және Мексика соғысы кезінде Санта-Анна әскері де киген. 1840 жылдардан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін француздық жеңіл пехотасы көк және қызыл кепи киді, бірақ 1915 жылы полиция шапқысы көк түсті гарнизондық шапка ретінде қайта енгізілді. 1940 жылға дейін хаки түсте киілген полиция шапқысы 1915-1918 жылдардағы биік ұшты тәжін сақтап қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз әскерлері қолда бар жабдыққа қарай түрлі бас киімдер киді. Алайда, 1945 жылы полиция шапқысы көптеген бөлімшелер үшін қайта енгізілді, бірақ бұл жолы төменгі тәжбен және әр әскер түрінің кепилерін бұрын ажырататын тарихи түстермен. 1940 жылдары берет парашютшілер мен тау әскерлерінде кеңінен таралды.
Неміс әскері
Неміс әскері Наполеон соғыстарының соңғы жылдарында алғаш рет шыңды бас киімді қолданды. 1840 жылдары Пикельхаубе енгізілген кезде немістер жаңа, шыңы жоқ жемшөп шапқысын қабылдады, ол теңізші шапқысына ұқсас болды. 1914 жылға дейін бұл шапкалар полк немесе әскер түріне қарай әртүрлі түстерде тағылды, ең көп таралғаны прус көгі болды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы апталарында олар қара жасыл түсті лентасы бар, тақтадай сұр түсті нұсқамен ауыстырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс Вермахты Гебирксйегерлердің австриялық үлгідегі қысқы бас киімін қабылдамас бұрын, Фельдмютзе деп аталатын гарнизондық шапканың түрін пайдаланды.
Грекия әскері
Грецияда жем-шөпке арналған бас киімдер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қабылданып, сол кезде қару-жарақ пен жабдықтардың көп бөлігі француздық болған. Содан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, негізгі ерекшеліктері сақталған күйінде түрлі өзгерістер енгізілді. 1938 жылғы Грекия армиясының нұсқаулары құлақтарды қорғайтын бас киімнің бүгілетін бөлігін жақсартуды енгізді.
Австрия-Мажарстан армиясы, Австрия армиясы және Корольдік Мажарстан армиясы
Австро-Венгрия армиясы 19 ғасырда қорғағыш қалқаншасы және матадан жасалған иық баулары (немесе жапқыштары) бар шапканы қабылдады. Иық бауларын маңдайға түйіп, бүктелген қалқаншаны бекітуге немесе оны босатуға болады, сондай-ақ, құлақтарды ауа райынан қорғау үшін шапканың артқы жағын төменге түсіріп, иық бауларын жақ астына түйіп қоюға да болады. Бұл шапка Австрия Республикасының әскери (Österreichisches Bundesheer), шекара күзет (Österreichs Garde) және полиция күштерінде қолданылуда, бірақ бүгінгі таңда киілетін камуфляждық нұсқасында тек алдыңғы қалқаншасы ғана сақталған, иық баулары жоқ. Австро-Венгрия империясы тарағаннан кейін, Корольдік Венгрия армиясы да осы типтегі шапканы шығара берді. Бұл шапканың түрлерін басқа армиялар да пайдаланды.
Британдық армия және Корольдік теңізшілер
Британ армиясында жаяу әскердің жемшөп шапқыштарын алғаш рет 1811 жылы Соғыс кеңсесі реттеп, оларды әскери қызметтен тыс, казармаларда немесе лагерьде, әскерлік бас киімді құрайтын ауыр шакос пен түрлі бас киімдердің орнына киюге болатын практикалық бас киім ретінде қарастырды. Осы күнге дейін жемшөп шапқыштары полк бойынша тапсырылғандай киілді. 1768 жылы көздерде аталған бұл киімдер әр түрлі формада болды, кейде жергілікті тұрғындар тозған киімдердің бөліктерін пайдаланып жасады. Пайдаланылмайтын кезде жемшөп шапқыштарын рюкзакқа салып немесе патронтасқа байлап қоюға болады. 1811 жылы тапсырыс берілген шапқыштар тоқыма және жүнді жүннен тігілген, көк сұр түсті, ал төбесі ақ жолақпен. Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін жемшөп шапқыштары тағы да полк арқылы алына бастады және түрлі пішінді дөңгелек шапкалар түрінде жасалды, олар көбінесе полк түстеріндегі матадан жасалды. 1829 жылы бұл полктік жемшөп шапқыштары біркелкілікті енгізу үшін реттелді, содан кейін 1834 жылы Кильмарнок шапқасы деп аталатын (оңтүстік-батыстағы Шотландияда өндірілген жерінен) тігілген жүннен жасалған қарапайым шапкамен ауыстырылды. Кильмарноктың жемшөп шапқасы 1851 жылы Гленгарри капотымен kilted Highland полктерінде алмастырылды. Қалған жаяу әскерлері, соның ішінде жаяу қарауылдар, 1868 жылға дейін Кильмарноктың нұсқаларын киіп жүрді, содан кейін қалған жаяу полктер де Гленгарриді қабылдады. Жұмыс киімінде және лагерьде киетін дөңгелек жемшөп шапқышы мен бүгілетін жақтағы шапқышы бар аяқ күзетшілері. 1897 жылы Гленгарри "Австрия шапқасымен" (немесе бүйірлік шапкамен) ауыстырылды. 1900 жылғы армияның киім ережелері бірнеше түрлі жемшөп шапқыштарының үлгілерін сипаттады және суреттерін ұсынды. Бұларға кең тажы бар және былғары шыңмен қамтылған ұрыс үлгісі; Үй ішіндегі кавалерияда тік бүйірлері мен шыңмен киетін үлгі; және кавалерия полктері киетін, полк үлгісіне сәйкес тоқылған және боялған, бас жағында бұрыштап киілетін және былғары жақ сүйегімен ұсталатын, шыңсыз шағын дөңгелек шапқын кіреді. 1902 жылы Австрия шапқасын жаңа үлгідегі жемшөп шапқасының атауы сол кездегі соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Сент Джон Бродриктің есімімен аталды. "Бродрик шапқасы" қатты және дөңгелек пішінді жемшөп шапқасы түрінде болды, ол теңізші шапқасына ұқсамайтын, бірақ қара көк түсті және полк белгісінің артында түстес матадан жасалған жапсырмасы болды, ол алдыңғы жағынан ортаға таққан. 1905 жылы Бродрик Корольдік теңіз флотында киілетін үлгіге негізделген сымдық жиек және былғары шыңмен кең шапкамен ауыстырылды, ол "демалыс кезіндегі" және басқа да жартылай ресми жағдайларда "қоқыс шапқасы" ретінде енгізілді. Осы шапқаның біршама өзгертілген нұсқасы қазіргі уақытта көптеген заманауи британдық полктерде No. 1 салтанатты және No 2 хаки түсті парадтық киіммен қолданылады. Бұл бас киімнің денесі әдетте қара-көк түсті (гусар және лансер полктары қызыл түсті жемшөп шапқаларын киеді, ал The Rifles қара-жасыл түсті киеді), шапқа жолақтары "патшалық" полктар мен корпустар үшін қызыл немесе полк түстерінде. Парашют полкі жемшөптік шапқалар кимейді, оның орнына қоңыр түсті береттерді ұнатады. Корольдік теңізшілер Бродрикті 1930-шы жылдары парад және шеру киімдерімен киіп жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын, соғыс кезінде соғыс киімдерімен бірге соғыс майданында кию үшін, интегралды шыңмен қақы жамылғысы шығарылды, бірақ оны армияның қақы киім шапқасы алмастырды.
Корольдік әуе күштері
Корольдік әуе күштерінің (RAF) далалық қызмет қалпағы көбінесе жемшөп қалпағы деп аталады (сондай-ақ, сөйлеу тілінде «чип пакеті» немесе «Тандербёрд» қалпағы деп те аталады). Оның қалқаншасы жоқ, ал бойлық тіліміне байланысты оны «алды мен арты» деп атайды. Оның алдыңғы жағындағы екі сәндік түймесін суық ауа райында құлаққаптарды түсіру үшін ашуға болады. (Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс әскерінің жемшөп қалпағы да ұқсас болған, бірақ екі түрлі болған: біреуі көзді қорғайтын қалқаншасымен, екіншісі – қалқаншасыз.) Барлық шендегі (офицерлер мен қатардағы әскерилер) жұмыс киімі тапсырылғанда киюге рұқсат етілген, ал топ командирлерінен жоғары шендегілер киетін далалық қызмет қалпақтарында қосымша ашық көк түсті («Minerva blue») жиектері болады. RAF қызметкерлері 1936 жылдан бастап күнделікті киім ретінде далалық қызмет қалпағын киіп жүрді, ол 1939 жылдың желтоқсанында бұрын киген қалқаншалы қалпақты толыққанды алмастырды және 1950 жылға дейін қолданылды, содан кейін RAF полкінің офицерлері мен барлық қатардағы әскерилер үшін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін енгізілген RAF көк беретімен, ал басқа офицерлер үшін SD қалпағымен алмастырылды. RAF далалық қызмет қалпақтарын жеке сатып алып, барлық шендегілер жұмыс киімі ретінде киюге болады. Олар көбінесе ұшқыштардың киімдерімен бірге тағылады, себебі оларды SD қалпақтарына қарағанда бүйір қалтаға немесе кабинаға салу оңай, бірақ оларды тек әуе вице-маршалдары мен жоғары шендегілер ғана әскери киіммен киюге құқылы. «Алды мен арты» әлі де АҚШ Әуе күштері және Канада Корольдік әуе күштері сияқты басқа әскерлердегі әскерилер киеді.
АҚШ әскерилері
M1825 жемшөп шапкасы (кейде pinwheel шапкасы деп те аталады) 1825 жылдан 1833 жылға дейін АҚШ әскері киген, кейіннен M1833 жемшөп шапкасымен ауыстырыла бастады. Ол 1832 жылғы Қара Хаук соғысы, 1835–1842 жылдардағы екінші Семинол соғысы және 1827 жылғы Виннебаго соғысы сияқты американдық күштердің қақтығыстарында қолданылды. Техас армиясы да осы шапканы қабылдап, 1835–1836 жылдардағы Техас революциясында американдық еріктілер киді. Мексика соғысының M1839 шапкасы 1833 жылғы шапкаға ұқсас болды, ол теңіз көк түсті жүннен жасалған визор шапкасы еді. Оған барлық әскерлерге арналған мойын қорғағыштары қосылды, ал 1833 жылғы шапкада мұндай қорғағыштар тек драгун үлгісінде ғана болған. Азамат соғысында француз кепиіне негізделген M1858 жемшөп шапкасы одақ әскерлерінің ең көп таралған бас киімі болды, тіпті бір сарбаз оны «азық қабындай пішінсіз» деп сипаттаған. Шапканың екі түрі болды: біріншісі, Макклеллан шапкасы деп аталды, жалпақ; екіншісі, Макдауэлл шапкасы деп аталды, иілісқан. АҚШ армиясының ережелерінде шапканың үстіне белгілер орналастыру талап етілді, ортасында әскер түрі (жаяу әскер, атқыштар немесе артиллерия), жоғарыда ротаның әріпі және төменде полк нөмірі болуы керек еді. 1863 жылы Потомак армиясында әскерлердің рухын көтеру мақсатында корпус белгісі енгізілді, ол да шапкаға бекітілді. Егер сарбаз жаяу әскерде болса, керней мүйізі дискінің астына орналастырылды, полк нөмірі кернейдің ішіне, ротаның әріпі кернейдің үстіне, ал корпус белгісі одан да жоғары орналастырылды. Көбінесе сарбаздарда осы деңгейдегі белгілер болмайтын. Кейде әскер түрі, ротаның әріпі немесе полк нөмірінің белгілері де қолданылды. Азамат соғысынан кейін жемшөп шапкасы пайдаланудан шығып, сирек киілді, бірақ 1870 жылдарға дейін қолданыста болды.