Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Керамика түрі
Type of pottery
Жаспер бұйымдары, немесе жаспер керамикасы – Жосия Веджвудтың 1770 жылдары алғаш рет жасаған қыш бұйымдарының бір түрі. Көбінесе тас қыш ретінде сипатталатын бұл керамика, жылтырамайтын, матовый "бисквит" тәрізді беткейге ие және әртүрлі түстерде жасалады. Олардың ішіндегі ең көп таралған және танымал түсі – "Веджвуд көгі" деп аталатын ақшыл көк түс. Жаспер керамикасының ерекшелігі – контрастты түстердегі (көбінесе ақ, бірақ басқа да түстерде) рельефтік өрнектер, олар камео әсерін тудырады. Бұл рельефтер қалыптарда жасалып, керамикаға "бұтақтар" түрінде жабыстырылады. Веджвуд бірнеше жылдық тәжірибелерден кейін 1770 жылдардың соңында жаспер керамикасын сатуды бастады. Алғашқыда бұл шағын заттар болса, 1780 жылдардан бастап үлкен вазалар да қосылды. Бұл керамика тез арада үлкен сұранысқа ие болды, содан кейін көптеген керамисттер өздерінің нұсқаларын жасады. Веджвуд XXI ғасырға дейін осы керамиканы жасауды жалғастыруда. Өрнектемелер бастапқыда сәнді неоклассикалық стильде жасалған, ол келесі ғасырларда да жиі қолданылды, бірақ басқа стильдерге де бейімделуге болатын. Веджвуд дизайн үшін Стаффордшир керамикасының шеңберінен тыс, белгілі суретшілерге жүгінді. Сол заманғы көрнекті тұлғалардың жоғары сапалы портреттері, көбінесе профильде бейнеленген, қағаздан қиылған силуэттерге ұқсас, танымал өнім түріне айналды. Бұл керамикадан әртүрлі сәндік заттар жасалған, бірақ оны әдетте үстелге қоятын ыдыс-аяқ ретінде немесе шай ішуге пайдаланбайды. Көлемді үш өлшемді фигуралар көбінесе үлкен туындының бір бөлігі ретінде кездеседі және әдетте ақ түсті болады. Шай жиынтықтарының ішкі жағы әдетте жылтыратылады. Алғашқы рецептурада, балшық пен басқа да ингредиенттердің қоспасы бояумен (көбінесе "тегістелген" деп сипатталады) бірқалыпты боялған. Кейіннен, қалыпталған, бірақ әлі күйдірілмеген керамика боялған глазурьмен жабылды, сондықтан тек беткі қабаты ғана боялған. Бұл екі түр де сәйкесінше "қатты" және "батырылған" (немесе "Жаспер батыру") деп аталады. Боялмаған керамика күйдірілгеннен кейін ақ түсті, кейде сарғыш реңмен, ал ақ түсін сақтау үшін кобальт қосылған.
Jasperware, or jasper ware, is a type of pottery first developed by Josiah Wedgwood in the 1770s. Usually described as stoneware, it has an unglazed matte "biscuit" finish and is produced in a number of different colours, of which the most common and best known is a pale blue that has become known as "Wedgwood blue". Relief decorations in contrasting colours (typically in white but also in other colours) are characteristic of jasperware, giving a cameo effect. The reliefs are produced in moulds and applied to the ware as sprigs. After several years of experiments, Wedgwood began to sell jasperware in the late 1770s, at first as small objects, but from the 1780s adding large vases. It was extremely popular, and after a few years many other potters devised their own versions. Wedgwood continues to make it into the 21st century. The decoration was initially in the fashionable Neoclassical style, which was often used in the following centuries, but it could be made to suit other styles. Wedgwood turned to leading artists outside the usual world of Staffordshire pottery for designs. High quality portraits, mostly in profile, of leading personalities of the day were a popular type of object, matching the fashion for paper cut silhouettes. The wares have been made into a great variety of decorative objects, but not typically as tableware or teaware. Three dimensional figures are normally found only as part of a larger piece, and are typically in white. Teawares are usually glazed on the inside. In the original formulation the mixture of clay and other ingredients is tinted throughout by adding dye (often described as "stained"); later the formed but unfired body was merely covered with a dyed slip, so that only the body near the surface had the colour. These types are known as "solid" and "dipped" (or "Jasper dip") respectively. The undyed body was white when fired, sometimes with a yellowish tinge; cobalt was added to elements that were to stay white.
Жаспер бұйымдарының құрамы мен түстері
Маркетингтік мақсаттармен минерал жаспердің аты берілген, бірақ Веджвудтың нақты формуласы құпия сақталады, алайда талдаулар барий сульфатының негізгі құрауыш екенін көрсетеді. Веджвуд он жыл бұрын қара базальт деп аталатын тас бұйымдардың басқа түрін енгізген. Ол біраз уақыттан бері ақ тас бұйымдарын зерттеп, 1773–1774 жылдары «балауыз ақ жаспер» деп аталатын қоспа жасады. Бұл қоспа өртеу кезінде сынған, соңғы жаспердей тартымды болмаған және аз сатылған. Жаспердің құрамы әртүрлі, бірақ 19 ғасырдың бір талдауы бойынша шамамен: 57% барий сульфаты, 29% саз балшық, 10% кремень, 4% барий карбонаты. Барий сульфаты («каук» немесе «ауыр шпар») флюс ретінде қолданылды және жақын жердегі Дербиширде қорғасын өндірісінің қосалқы өнімі ретінде алынды. Өртеліп шыққан қоспа табиғи түрде ақ, бірақ көбінесе металл оксидтерімен боялады; ең көп таралған түсі – ашық көк, бірақ қою көк, лилак, шалфей жасылы (Веджвуд «теңіз жасылы» деп сипаттаған), қара және сары түстер де қолданылады, ал шалфей жасылы хром оксидімен, көк – кобальт оксидімен, лилак – марганец оксидімен, сары ықтимал, антимон тұзынан, ал қара – темір оксидінен жасалады. Кейде басқа түстер де пайда болады, соның ішінде негізгі түс ретінде қолданылатын ақ түс және басқа түстердің бірінде жасалған рельефтер. Сары түс сирек кездеседі. Кейбір бұйымдар, әсіресе үлкен вазалар, бірнеше түсті біріктіреді, ал кейбір бұйымдар жасперді басқа түрлермен араластырады. Ең алғашқы жаспер «қатты» деп аталатын, толығымен боялған, бірақ көп ұзамай көптеген бұйымдар тек бетінен боялды; олар «салған» немесе «батырылған» деп аталады. Батыру әдісі алғаш рет 1777 жылы қолданылды, Веджвуд «Кобальттың @ 36s. (шиллинг) фунт, бүкіл қоспаға араластыру үшін тым қымбат» деп жазды. 1829 жылы жаспер өндірісі дерлік тоқтады, бірақ 1844 жылы қайта басталды. Қатты жаспер 1860 жылға дейін қайтадан өндірілген жоқ. Алғашқы қою көк түс көбінесе ашық көк қоспаны батыру арқылы жасалған. Ең жақсы ерте бұйымдардағы рельефтік жұмыстар, тіпті кейбір ойыстар да, лапидарлармен өңделген. Аристократтардың әуесқойлары Леди Темплтон мен Леди Диана Боклерк, сондай-ақ Эмма Крюдің танымалдылығын пайдалану сатуға көмектесті. Көптеген түпнұсқалық дизайндардан басқа, әртүрлі материалдардағы ежелгі және қазіргі заманғы туындылар көшірілді. Жаспер әсіресе неоклассикалық мүсінші және дизайнер Джон Флаксман кішімен байланысты, ол 1775 жылдан бастап Веджвудты дизайнмен қамтамасыз ете бастады. Флаксман Веджвуд үшін дизайн жасағанда көбінесе балауызбен жұмыс істеді. Флаксман мен Веджвудтың шабыттанып алған нәрсесі ежелгі керамикадан ғана емес, сонымен қатар 1784 жылы Гамильтон Англияға әкелген Портленд вазасынан да болды. Ваза 1786 жылдан бастап Портлендтің 3-ші герцогы Уильям Кавендиш Бентинк Веджвудқа берді. Веджвуд вазаны қара және ақ жасперден жасалған бұйыммен қайта жасауға төрт жыл бойы мұқият тәжірибелер жүргізді, ол 1790 жылы аяқталды, фигураларды, мүмкін, Уильям Хаквуд жасаған. Көшірме сол жылы Лондонда көрмеге қойылды, алғашқы көрсетілімге 1900 билет сатылды, олар тез сатылып кетті. Веджвудтың мұқият көшірмелері 1845 жылы Британ мұражайында ваза сынғанда өте пайдалы болды, содан кейін оны реставратор Джон Даблдей қалпына келтірді. Бастапқы басылым 50 данадан тұрды; 1838 жылы тағы бір басылым бір бөліктен құйылды, содан кейін фон боялды.
Named after the mineral jasper for marketing reasons, the exact Wedgwood formula remains confidential, but analyses indicate that barium sulphate is a key ingredient. Wedgwood had introduced a different type of stoneware called black basalt a decade earlier. He had been researching a white stoneware for some time, creating a body called "waxen white jasper" by 1773–1774. This tended to fail in firing, and was not as attractive as the final jasperware, and little was sold. Jasperware's composition varies but according to one 19th century analysis it was approximately: 57% barium sulphate, 29% ball clay, 10% flint, 4% barium carbonate. Barium sulphate ("cawk" or "heavy spar") was a fluxing agent and obtainable as a by product of lead mining in nearby Derbyshire. The fired body is naturally white but usually stained with metallic oxide colors; its most common shade is pale blue, but dark blue, lilac, sage green (described as "sea green" by Wedgwood), black, and yellow are also used, with sage green due to chromium oxide, blue to cobalt oxide, and lilac to manganese oxide, with yellow probably coming from a salt of antimony, and black from iron oxide. Other colours sometimes appear, including white used as the main body colour, with applied reliefs in one of the other colours. The yellow is rare. A few pieces, mostly the larger ones like vases, use several colours together, and some pieces mix jasperware and other types together. The earliest jasper was stained throughout, which is known as "solid," but before long most items were coloured only on the surface; these are known as "dipped" or "dip". Dipping was first used in 1777, Wedgwood writing that "the Cobalt @ 36s. (shillings) per lb, which being too dear to mix with the clay of the whole grounds". By 1829 production in jasper had virtually ceased, but in 1844 production resumed making dipped wares. Solid jasper was not manufactured again until 1860. Early dark blue was often made by dipping a body made from the solid light blue. In the best early pieces the relief work was gone over, including some undercutting, by lapidaries. Using the celebrity of the aristocratic amateurs Lady Templeton and Lady Diana Beauclerk, as well as Emma Crewe, no doubt helped sales. As well as many original designs, ancient and modern works in various media were copied. Jasperware is particularly associated with the neoclassical sculptor and designer John Flaxman Jr., who began to supply Wedgwood with designs from 1775. Flaxman mostly worked in wax when designing for Wedgwood. Inspiration for Flaxman and Wedgwood came not only from ancient ceramics, but also from cameo glass, particularly the Portland Vase which was brought to England by Hamilton by 1784. The vase was lent to Wedgwood by William Cavendish Bentinck, 3rd Duke of Portland from 1786. Wedgwood devoted four years of painstaking trials at duplicating the vase in black and white jasperware, which was finally completely in 1790, the figures perhaps modelled by William Hackwood. The replica was exhibited in London in that year, with the initial showing restricted to 1,900 tickets, which soon sold out. Wedgwood's careful copies proved extremely useful when the vase was smashed in the British Museum in 1845, and then reconstructed by the restorer John Doubleday. The original edition was of 50 copies; in 1838 a further edition was cast in one piece, with the background then painted.
Басқа жаспир бұйымдары
Жаспер ыдысы Англияда және басқа елдерде кеңінен көшірілді, әсіресе Стаффордшир қыш құмыраларын жасаушылардың арасында. Мадридтегі Real Fabrica del Buen Retiro бисквит фарфорында жаспер әсеріндегі бұйымдар жасады. 18 ғасырдың соңында олар Эскориалдағы Касита-дель-Принсипедегі "фарфор бөлмесі" үшін жасперден жасалған тақташалар дайындады. 19 ғасырдың аяғында Жан Батист Сталь Германияның Меттлах, Саар аймағындағы Villeroy & Boch компаниясында жұмыс істеген кезінде өзінің стилін және техникаларын дамытты. Осы жаспер ыдысының түрі үшін "Phanolith" деген атау пайда болды. Оның жұмысы түсті фонда ақ фарфордың мөлдірлігі үшін жоғары бағаланады. Стальдің туындылары өте нәзік модельдеуімен және фигураларының өміршеңдігімен танымал. Осылайша ол жаспер ыдысының және pâte sur pâte техникасының артықшылықтарын біріктірді. 1900 жылы Парижде өткен Әлемдік көрмеде оның жұмысы алғаш рет көпшілік назарына ұсынылып, алтын медаль жеңіп алды. Бұл шараға арналған екі үлкен қабырғалық тақта жасалды, олардың әрқайсысының өлшемдері 0,7 метрді құрады.
Jasperware was widely copied in England and elsewhere from its introduction, especially by other makers of Staffordshire pottery. The Real Fabrica del Buen Retiro in Madrid produced jasperware effects in biscuit porcelain. At the end of the 18th century they made jasperware plaques for a "porcelain room" in the Casita del Príncipe at the Escorial. In the late 19th century, Jean Baptiste Stahl developed his own style and techniques during his work at Villeroy & Boch in Mettlach, Saar, Germany. The name Phanolith was coined for this kind of jasperware. His work is praised for the translucency of the white porcelain on a colored background. Stahl's work is known for its refined modelling and the vibrancy of its figures. He thus combined the benefits of jasperware and pâte sur pâte. A stand at the World's Fair 1900 in Paris was the first major public presentation of his work and gained him a gold medal. For this event, two huge wall plates were created with dimensions of , each.