Кіріспе
Эфиопиялық Гуантанамо тұтқыны Биньям Ахмед Мохамед (, بنيام محمد, 1978 жылғы 24 шілдеде туған), сондай-ақ Беньямин Мохамед, Беньям Мохамед немесе Беньям Мохамед әл Хабаши деп те аталады, – эфиопиялық азамат және Ұлыбританияда тұратын, 2004 жылдан 2009 жылға дейін АҚШ үкіметі Гуантанамо шығанағындағы түрмеде жау жауынгері деп күдіктенгені үшін айып таққансыз ұсталып қалған. Ол Пәкістанда тұтқындалып, АҚШ-тың ерекше тапсыру бағдарламасы бойынша алдымен Мароккоға жеткізілді, онда ол азаптау арқылы сұраққа тартылғанын мәлімдеді. Кейін Мохамед Гуантанамодағы әскери ұстау лагеріне ауыстырылды. Мохамедтің жауынгерлік статусы жөніндегі комиссиядағы әскери өкілі ол тек Чечняда соғысу үшін жаттығудан өту мақсатында ғана Аль-Фарук оқу лагеріне барғанын айтқандығын хабарлады. АҚШ оған қойылған айыптарды түсіріп алып, соңында босатты. Ол 2009 жылғы 23 ақпанда Ұлыбританияға келді. Басқа тұтқындармен бірге ол Ұлыбритания үкіметіне MI5 және MI6 АҚШ-тың оған жасаған азаптауға қатысқандығы үшін сотқа жүгінді. 2010 жылғы ақпанда Ұлыбританияның апелляциялық соты, ол АҚШ билігі тарапынан "қатыгез, адамдыққа жатпайтын және ар-ұятсыз қарауға" ұшырағанын, ал британдық барлау қызметтері оған қатысқандығын анықтады. Ұлыбритания үкіметі 2010 жылғы қарашада өтеу ретінде белгісіз сома төлеуге келісті.
Binyam Ahmed Mohamed (, بنيام محمد, born 24 July 1978), also referred to as Benjamin Mohammed, Benyam Mohammed or Benyam Mohammed al Habashi, is an Ethiopian national and United Kingdom resident, who was detained as a suspected enemy combatant by the US Government in Guantanamo Bay prison between 2004 and 2009 without charges. He was arrested in Pakistan and transported first to Morocco under the US's extraordinary rendition program, where he claimed to have been interrogated under torture. After some time, Mohamed was transferred to military custody at Guantanamo Bay detention camp. Mohamed's military Personal Representative at the time of his Combatant Status Review Tribunal reported that he had said that he had gone to train in the Al Farouq training camp only in order to train to fight in Chechnya. The US dropped its charges against him, and eventually released him. He arrived in the United Kingdom on 23 February 2009. Together with other detainees, he took legal action against the UK government for collusion by MI5 and MI6 in his torture by the United States. In February 2010, the UK Court of Appeal ruled that he had been subjected to "cruel, inhuman and degrading treatment by the United States authorities" in which the British Intelligence services had been complicit. The UK government agreed to pay an undisclosed sum in compensation in November 2010.
Ерте өмірі және өмірбаяны
Эфиопияда туған Мохамед 1995 жылы Канадаға көшіп келді, саяси пана іздеп. Ол өтініші қарастырылып біткенше, жеті жыл бойы елде қалуға рұқсатпен өмір сүрді. Ол тұрақты түрғын атанғысы келді.
Азияға саяхат
2001 жылдың маусым айында Мохамед даулы себептермен Ауғанстанға сапар шекті. Ол және оның жақтастары оның есірткіге қарсы күресін жеңу және мұсылман елдерін "өз көзімен" көру үшін барғанын айтты. Британдық және АҚШ билігі, сондай-ақ жеке өкілдің алғашқы сұхбаттасуларындағы жазбалар, Мохамедтің әл-Қаида басқарған әл-Фаруқ оқу лагерінде әскери дайындық алғанын мойындағанын көрсетеді. Ол әскери дайындық алғанын мойындады, бірақ ол бұл Ресейге қарсы Чечнядағы мұсылман қарсылығында күресу үшін болғанын, және мұның заңға қайшы емес екенін айтты. Мохамед Пакистан түрмелерінде азапталған кезде жалған мәлімдемелер жасағанын мәлімдеді.
Құрбылық жасады деп айыпталады
2005 жылғы 7 қарашада Мохамед Гуантанамодағы әскери комиссияда сөз байласуға қатысты айыптама алды. Шағымда Мохамедтің Кабулда "қырқыр бомбалар" (жалғыз жарылғыш заттарды радиоактивті материалмен біріктіретін қарулар) жасауға оқытылғандығы айтылған. Айыптау қағазында "Ол АҚШ-тағы көпқабатты үйлерге террористік шабуылдар жасауды жоспарлап, Пакистан әуежайында жалған паспортпен Лондонға баруға тырысып тұтқындалған" делінген. Мохамед әскери комиссия басталғанда өзін өзі қорғауды таңдады. Ол комиссияға қарсылық білдіріп, өзіне тағылған айыптың дұрыс еместігін, себебі прокуратура оның атын қате жазғанын мәлімдеді. Ол "Алаяқ миссия" деген жазуы бар қағазды көрсетіп: "Бұл комиссия емес, алаяқтық миссия, бұл әлемді алдауға бағытталған миссия" деді. 2006 жылдың ортасында АҚШ Жоғарғы Соты Хамдан Рамсфелдке қарсы сотта президенттің ресми федералды және әскери сот жүйесінен тыс әскери комиссия құруға конституциялық құқығы жоқ екенін және олардың конституцияға қайшы екенін шешті. Мохамедке қарсы әскери комиссия тоқтатылды. 2008 жылдың соңында АҚШ Қорғаныс министрлігі (DOD) Мохамедке қарсы жаңа айыптамалар қойды, себебі АҚШ Конгресі Жоғарғы Сот шешіміне жауап ретінде 2006 жылғы Әскери Комиссиялар Заңы бойынша жаңа әскери комиссиялар құруға рұқсат берді. 2008 жылғы 21 қазанда әскери комиссиялар кеңсесінің басшысы Сьюзан Дж. Кроуфорд Мохамедке және тағы төрт тұтқынға – Джабран әл Кахтаниге, Гассан әл Шарбиге, Суфьян Бархумиге және Нур Усман Мохамедке қарсы айыптамалар алынып тасталғанын жариялады. Кэрол Уильямс Los Angeles Times газетінде жазғандай, бұл бесіз адамның барлығы Әбу Зөбайдамен байланысты болған – ЦРУ үш тұтқынды суға батырып сұраққа тартып, оның әдісін мойындаған. Уильямс тұтқындардың адвокаттарының пікірінше, бесіз адам 30 күн ішінде қайтадан айыпталуы мүмкін екенін хабарлады. Ол АҚШ оны Кабулдағы "қара түрме" деп аталатын жасырын түрмеге жеткізгенін, онда тұтқындар қабырғаға тізгіленіп, үнемі қараңғыда ұсталып, 20 күн бойы қатты дыбыспен доктор Дре мен Эминемнің "The Real Slim Shady" әнін тыңдағанын айтты. Мохамедтің адвокаттары оның "көрсетілген жерге жеткізілуіне" ұшырағанын, Мароккоға ауыстырылғанын, онда ол Ауғанстандағы ЦРУ тергеу орталықтарында азапталғанын, 2004 жылы Гуантанамоға жеткізілгенге дейін азапталғанын мәлімдеді. 2008 жылғы 21 маусымда The New York Times газеті Ұлыбритания үкіметі Клайв Стаффорд Смитке Мохамедтің зорлық-зомбылыққа қатысты шағымдары туралы ақпаратқа ие екенін растаған хат жібергенін хабарлады. 28 шілдеде оның адвокаттары Ұлыбритания сотына Мохамедтің зорлық-зомбылыққа қатысты дәлелдерін беруге Сыртқы істер министрлігін мәжбүр ету үшін өтініш берді. Олар сондай-ақ Ирландия үкіметінен Ирландия аумағы арқылы заңсыз әуе тасымалының деректерін алу үшін өтініш берді. 21 тамызда Ұлыбританияның Жоғарғы соты Мохамедтің пайдасына шешім шығарды, Сыртқы істер министрлігі осы материалды жариялауға тиіс деп шешті. Судьялар бұл ақпараттың "тек қана қажет емес, сонымен қатар оның қорғанысы үшін өте маңызды" екенін айтты. Құжаттар Мохамедтің заңгерлеріне тапсырылғандай берілсе де, олар жалпы жұртшылыққа жарияланбады. Кейіннен Жоғарғы сот Сыртқы істер министрінің осы материалдарды жариялауға тыйым салу туралы шешімін қолдады. Бұл шешімнің себебі мынадай болды: "Егер ол халықаралық қатынастарға әсер ету үшін ақылға сыймаса да", Сыртқы істер министрі бұл АҚШ-пен арнайы барлау қатынастарына зиян келтіретінін ойласа, ол қоғамдық мүддеге жатпайды. 2009 жылғы ақпан айында CBC News хабарлағандай, Мохамед өзін канадалықтар ретінде таныстырған екі әйелдің онымен ынтымақтастық жасау туралы ескерткенін айтты. Әр әйел өзін үшінші тарап ретінде таныстырып, Мохамедке оның ынтымақтасуы керек екенін ескертті. Олардың әрқайсысы оның американдықтардың сұрақтарына толық жауап беруі керек екенін айтты, әйтпесе ол азапталуы мүмкін еді. CBC хабарлауынша, егер АҚШ Мохамедті мойындауға итермелеу үшін АҚШ қауіпсіздік қызметкерлерін канадалықтар ретінде жалған түрде танытса, Канада оған қарсылық білдіруге міндетті болды.
Ұлыбританияның заңды тұрғындарды босату туралы өтініші
2007 жылдың 7 тамызында Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Дэвид Милибэнд АҚШ-тан Мохамедті және тағы төрт Гуантанамо тұтқынын босатуды сұрады. Олардың бәрі АҚШ күштері тұтқындағанға дейін Ұлыбританияда босқын статусына немесе тұруға басқа заңды құқыққа ие болған. Бұрын британ үкіметі тек британ азаматтарын босатуды талап еткен, резиденттерді емес.
Азаматтық іс
2007 жылдың 1 тамызында Мохамед Америка Азаматтық Еркіндіктері Одағының көмегімен АҚШ-тың «Шет мемлекеттік құқық бұзу туралы» заңы бойынша Jeppesen Dataplan компаниясына қарсы азаматтық сотқа қатысты. Ол, ерекше тапсыру кезінде оны тасымалдаған ұшақтарды басқарған компания еді. Соттағы жауапкер – Боинг компаниясының еншілес кәсіпорны, ол ЦРУ үшін ерекше тапсыру рейстерін ұйымдастырды деген айып тағылды. Мохамед төрт басқа талапкермен бірлесіп сотқа жүгінді: Бишер Аль Рави, Абу Элькасим Бритель, Ахмет Агиза және Мохамед Фараг Ахмад Башмилах. Обама әкімшілігінің істі қарау мемлекеттік құпияларды ашуға әкелуі мүмкін деген аргументін қабылдап, АҚШ-тың 9-шы апелляциялық округінің соты 2010 жылдың 8 қыркүйегінде талапты қараудан бас тартты.
Шығару
2007 жылдың 7 тамызында Ұлыбритания үкіметі Биням Мохамедті және заңды түрде Ұлыбританияда тұратын тағы төрт адамды босатуды сұрады. Бірақ ол босатылмады, ал 2008 жылдың маусым айында АҚШ әскері оған ресми айып тағылғанын жариялады. Сол жылы ол әлі де ұсталып отырғанына наразылық ретінде аштыққа отырды. 2009 жылдың 16 қаңтарында The Independent газеті Мохамедтің адвокаттарына Ұлыбританияға оралуға дайындалу керектігін айтқанын хабарлады. The Independent газеті Мохамедтің жақында құпиясы ашылған хатынан үзінді келтірді: «Мен бірнеше сенімді дереккөздерден Гуантанамодан Ұлыбританияға босатылуым бірнеше апта бұрын бұйрық берілгенін білдім. Мен көп бұрын үйге қайтуым керек болғанда, [Буш] әкімшілігінің соңғы күндеріне дейін саяхатымды тоқтату – осының бәрі қатыгездік тактикасы». Брэдли кейіннен 11 ақпанда тікелей британдық сыртқы істер министрі Дэвид Милибэндке осы мәселе бойынша жүгінді. Agence France Presse хабарлағандай, Мохамед аштыққа отыруын тоқтатты, бірақ 5 ақпанда адвокаттары оған жақын арада Ұлыбританияға ауыстырылуы мүмкін екенін хабарлады. 14 және 15 ақпанда Ұлыбританияның ресми өкілдерінің делегациясы, соның ішінде Англияға қайта ұшуға денсаулығы жеткілікті екенін растаған дәрігер де оны барды. 23 ақпанда, тұтқынға алынғаннан кейін шамамен жеті жыл өткен соң, Мохамед Гуантанамодан Ұлыбританияға қайтарылды, онда ол сұраққа алынғаннан кейін босатылды.
МИ5 келісімінің бар екендігі туралы мәлімдемелер
Мохамед босатылғаннан кейін екі апта өткен соң, BBC британдық ішкі қауіпсіздік қызметі МИ5 оның тергеушілерімен сөз байласып отыр деген мәлімдеме жасады. Олар оған нақты сұрақтар қойды, ал оның жауаптары террористік қылмыстарға қатысты жалған мойындауға әкелді. Бірінші хабарламада МИ5 қызметкері Мохамедтің атын білуді және оны сол адам туралы одан әрі сұраққа алуды сұрады. Екінші телеграмма тағы бір тергеуге қатысты болды. Мохамедтің өкілі Reprieve ұйымының мәлімдемесіне сәйкес, оның әскери адвокаты Ивон Брэдли клиентіне МИ5 телеграммаларын көрсеткен. МИ5-тің құпия әрекеттеріне қатысты мәлімдемелерді британ үкіметі тергеп жатқанда, көлеңкедегі Әділет министрі Доминик Грив бұл айыптауларды сот тергеуіне беруді және мәселені полицияға жіберуді талап етті. "Либерти" атты науқандық топтың директоры Шами Чакрабарти: "Бұл жалаң емес – бұл оқиғаның бөліктері біріктіріліп жатыр. Бұл қылмыстық тергеуді қажет етеді" деді. 2009 жылдың 12 наурызында The Guardian газетінде жарияланған мақаласында сарапшы Тимоти Гартон Эш Мохамедтің азаптауға ұшырауы және МИ5-пен сөз байласуы туралы мәлімдемелерін Бас прокурорға жіберуді талап етті. Оның пікірінше, кез келген басқа шешім "саяси жамылғы деп түсіндіріледі". 2010 жылдың 10 ақпанында Ұлыбританияның апелляциялық соты Сыртқы істер министрінің қолындағы материалды жариялау керек деп шешті. "Апелляциялық соттың мәлімдемесіне сәйкес, МИ5 Гуантанамодағы бұрынғы тұтқын Биням Мохамедтің ЦРУ тарапынан азапталғанын білген". Соттың қорытындысында: "АҚШ билігі тарапынан қатыгез, адамдыққа жатпайтын және ар-ұяты жоқ қарым-қатынас. Егер бұл әрекет Ұлыбритания атынан жасалған болса, онда Ұлыбританияның 1972 жылғы [БҰҰ-ның азаптауға қарсы конвенциясында] берген міндеттемелерін бұзуы анық болар еді. Ұйқыдан айырумен қатар, оған қауіп-қорқыту көрсетіліп, ынталандырулар жасалды. Оның АҚШ-тың қамауынан шығып, "жоғалып кетуінен" қорқуы пайдаланылды". 20 желтоқсанда АҚШ округтік сотының судьясы Глэдис Кесслер АҚШ үкіметінің атынан ұсталған британдық азаматтың азапталғанына "сенімді" дәлелдер бар екенін анықтады. The Observer газетіне қол жеткізген оның бұрынғы құпия заңдық пікірінде АҚШ үкіметі Биням Мохамедтің өтініші бойынша ұсталғанда азапталғанына қатысты "сенімді" дәлелдерге қарсы емес екені айтылды. 2010 жылдың 27 қаңтарында The Guardian газеті "Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқықтары жөніндегі тергеушілері Ұлыбритания үкіметінің "террорға қарсы соғыс" кезінде өз азаматтарының біріне қатыгездік көрсеткені және мүмкін азаптауына қатысты екенін анықтады" деп хабарлады. Авторлар жасырын ұстау ісінде мемлекет кінәлі деп танылған жағдайлардың арасында "Біріккен Корольдіктегі бірнеше адамның, соның ішінде Биньям Мохамедтің" жағдайын атады. 10 ақпанда үш апелляциялық сот судьясы британ үкіметіне МИ5 және МИ6 Биньям Мохамедті азаптаудағы кінәлі екенін көрсететін дәлелдерді ұсынуға бұйырды. Бұл жайтқа байланысты бұқаралық ақпарат құралдарында қысым көрсеткеніне жауап ретінде Ішкі істер министрі Алан Джонсон бұл "негізсіз айыптаулар" екенін мәлімдеді. Ол үкіметтік заңгерлердің сот органдарын МИ5-ке қатысты сынды жұмсартуға мәжбүрлегенін жоққа шығарды, бірақ Лорд Нойбергердің, Роллздің басшысы, Қауіпсіздік қызметінің адам құқықтарын құрметтемегені, парламентті қасақана адастырғаны және үкіметтің оның іс-әрекетіне қатысты кепілдіктерін әлсірететін "жасыру мәдениетіне" ие екенін айтқан бұрынғы сот шешіміне қарамастан. "Вашингтон пост" газетінің хабарлауынша, британ үкіметін АҚШ барлау қызметінің қызметкерлерінен алған құпия хабарламаларды жариялауға мәжбүрлеген сот шешімі АҚШ пен Ұлыбританияның болашақтағы барлау ақпаратын бөлісуіне қауіп төндіреді. The Washington Post 2010 жылдың 10 ақпанында "Ақ үйдің" ресми өкілдерінің "біздің барлау қарым-қатынасымыздың құпиялылығын қиындатады" деген сөздерін келтірді. "The Guardian" газетінің хабарлауынша, Ақ үйдің анонимді өкілі оларға: "Сот шешімі Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы барлау байланысын кеңінен қарауға себеп болмайды, өйткені тығыз ынтымақтастыққа деген қажеттілік бұрынғыдан да зор" деді. 2010 жылдың қарашасында Мохамед британ үкіметінен МИ5-пен сөз байласуына байланысты үкіметке қарсы бірнеше сот ісін реттеудің бір бөлігі ретінде белгілі бір соманы өтемақы ретінде алды.
БАҚ-тағы өкілдік
Бинем Мохамедтің ісі "АльфаОне" өндіріс компаниясының "Ерекше тапсыру" атты деректі фильмінде көрсетілді. "Біз - құбыжықтар емеспіз", Бинем Мохамедтің ісі туралы деректі фильм 2022 жылы шықты.