Кіріспе

1040 жылы Ғазнавидтер мен Селжуктар арасындағы шайқас. Дандандақан шайқасы (نبرد دندانقان) 1040 жылы Селжук түрікмендері мен Ғазнавид империясы арасында Мерв қаласының жанында (қазіргі Түрікменстан) өтті. Шайқас Селжуктардың шешуші жеңісімен аяқталды, осының нәтижесінде Ұлы Хорасандағы Ғазнавидтер үстемдігі құлатылды.

Өмірбаян

1034 жылы Қарахандықтар Трансоксианадан қуған Селжуктар Газнавид губернаторы Харунның қорғауымен Хоразмға қоныстанды. 1035 жылы оның өлтірілуі оларды Кара-Кум шөлі арқылы Мервке қарай қашуға мәжбүр етті, бірақ олар Хурасанның шетіндегі Насаға бұрылды. Осы қауіп туралы естіген Газнавид сұлтаны Масуд I Ілтуғдиді зор әскермен Насаға жіберді. Бастапқыда Селжук әскерін ығыстырып сәттілікке жеткен Газнавид әскері, олжа үшін талас-тартысқа түсті. Шағри бастаған Селжуктар қайта оралып, ұйымсыз Газнавидтерге шабуыл жасап, оларды жеңіске бұйырды. Соның нәтижесінде Масуд Селжуктарға Хурасан, Дихистан, Наса және Фаравадағы үш қалаға иелік ету құқығын берді. Балхқа дейін шабуылдар жасағаннан кейін, Хурасанның барлығы Селжук түріктерінің билігіне көшті.

Шайқас

Мәсуд әскерінің Сарахсқа қарай жорығы барысында сельжук шабуылшылары Газнавид әскерін шабуылдап, кері шегіну тактикасын қолданып мазалады. Шапшаң және жылдам түрікмендер дала мен шөлдегі шайқастарға консервативті, ауыр жүкті Газнавид түркілерінен гөрі жақсы дайындалған еді. Сельджук түрікмендері Газнавидтердің жабдықтау жолдарын да қиратты, осылайша оларды жақын жердегі су көздерінен үзіп тастады. Бұл Газнавид әскерінің тәртібін және көтеріңкі рухын күрт төмендетті. 1040 жылдың 23 мамырында 16 мыңға жуық сельжук сарбазы аштыққа ұшыраған және рухы құлаған Газнавид әскерімен Данданақанда шайқасып, Мерв қаласының жанында оларды жеңіп, Газнавид күштерінің көп бөлігін жойды.

Салдары

Селжұқтар Нишапур, Герат қалаларын жаулап алды және Балхты қоршады. 1047 жылға қарай Туғрил Нишапурда өзін «әл-сұлтан әл-муаззам» және «шаханшах» деп жариялаған монеталар шығарды. Масуд Үндістанға қашып, тақтан түсіріліп, соңында түрмеде қаза тапты.