20 ғасырдың ортасындағы саяси жанжалдар: Lockheed пара беру ісі

Кіріспе

XX ғасырдың ортасындағы саяси жанжалдар

Локхидтің пара беру жанжалдары 1950 жылдардың соңынан 1970 жылдарға дейін АҚШ-тың Lockheed әуе-ғарыш компаниясының қызметкерлері ұшақтар сату келісімдерін жүргізу барысында жасаған паралар мен қайырымдалықтардың бірнеше жағдайын қамтиды. Бұл жанжал Батыс Германия, Италия, Нидерланды және Жапонияда үлкен саяси пікір қақтығысына әкелді. АҚШ-та бұл жанжал Lockheed компаниясының банкротқа жақындауына себеп болды, себебі ол L 1011 TriStar авиалайнерінің коммерциялық сәтсіздігінен бұрыннан қиын жағдайда болған еді.

Өмірбаян

1971 жылғы «Төтенше несие кепілдіктері туралы» заң бойынша Lockheed корпорациясына 250 миллион долларға дейінгі жеке несиелерді басқару үшін «Төтенше несие кепілдіктері жөніндегі кеңес» құрылды. Кепілдік беру бағдарламасы Lockheed компаниясы өз қарыздарын өтемеген жағдайда, АҚШ үкіметі оның жеке қарызын өз мойнына алуды көздеді. 1975 жылдың тамызында кеңес Lockheed компаниясының шетелден түскен төлемдер туралы кеңеске хабарламағаны үшін міндеттемелерін бұзғанын тексерді. 1977 жылдың 14 қазанында Lockheed және оның 24 несие беруші банкі 100 миллион долларлық қайта айналымды несие желісін қарастыратын несие келісіміне қол қойды, бұл үкіметтік кепілдік міндеттемесін алмастырды; бұл Lockheed-тің 60 миллион долларлық қарызын өтеуге жұмсалды. Төтенше несие кепілдіктері жөніндегі кеңес 1977 жылғы 14 қазанда жаңа несие келісімін мақұлдады, содан кейін 1977 жылғы 30 қыркүйекте жарияланған кеңестің соңғы есебінен кейін кеңес таратылды. Lockheed және оның банктері бағдарламалық несиені басқару үшін кеңеске төлеген ақылар шамамен 30 миллион долларды құрады, ол АҚШ қазынасына жіберілді. 1975 жылдың соңы мен 1976 жылдың басында сенатор Фрэнк Черч басқарған АҚШ Сенатының кіші комитеті Lockheed кеңесінің мүшелері достық үкіметтердің өкілдеріне әскери ұшақтарға келісімшарттар алу үшін төлем жасағанын анықтады. 1976 жылы Lockheed компаниясы F 104 Starfighter сияқты ұшақтарды сату келісімдерін жүргізу барысында шетелдік шенеуніктерге 22 миллион доллар көлемінде пара бергені жарияланды.

Батыс Германия

Бұрынғы Lockheed лоббисі Эрнест Хаузер Сенат тергеушілеріне Батыс Германияның қорғаныс министрі Франц Йозеф Штраус пен оның партиясы 1961 жылы 900 F 104G Starfighter истребителін сатып алу үшін кем дегенде 10 миллион доллар алғандығын мәлімдеді. Партия мен оның басшысы бұл айыптауларды жоққа шығарды, ал Штраус Хаузерге қарсы қорлау туралы сотқа шағым түсірді. Айыптаулар расталмағандықтан, мәселе тоқтатылды. 1976 жылдың қыркүйегінде Батыс Германиядағы федералды сайлаудың соңғы кезеңінде, "Lockheed құжаттарының" Федералдық қорғаныс министрлігінде қайда екені туралы сұрақтар туындағанда, дау қайта жаңғырды. Анонимді дереккөздер бұқаралық ақпарат құралдарына бірнеше, мүмкін жалған құжаттарды таратты. Осы құжаттардың біріне сәйкес, Германия Бундестагының депутаты және оның қорғаныс кеңесінің мүшесі Манфред Вёрнер Lockheed компаниясының АҚШ-тағы ұшақ зауыттарына сапар шегуге шақырылды, сапардың барлық шығындарын Lockheed компаниясы төледі. Тергеу барысында 1962 жылы Starfighter истребителін сатып алуға қатысты көптеген құжаттар жойылғандығы анықталды. Құжаттардың қайда екені мәселесі Бундестагтың тергеу комитетінің 1978 жылдың қаңтарынан 1979 жылдың мамырына дейінгі отырыстарында тағы да талқыланды.

Италия

Локхид жанжалының итальяндық бөлімі христиан-демократтар мен социалистік саясаткерлерге Италия әуе күштері C-130 Hercules көлік ұшақтарын сатып алуға ықпал ету үшін пара беруді қамтыды. «L'Espresso» саяси журналы пара алу туралы айыптауларды растады, бұл айыптаулар бұрынғы министрлер Луиджи Гуи мен Марио Танассиға, бұрынғы премьер-министр Мариано Руморға және сол кездегі президент Джованни Леонеге қатысты болды, нәтижесінде ол 1978 жылғы 15 маусымда лауазымынан кетіп қалды.

Жапония

Бұл жанжалға Марубени корпорациясы мен Жапонияның саяси, іскерлік және қылмыстық әлемінің бірнеше жоғары лауазымды өкілдері, соның ішінде қаржы министрі Эйсаку Сато және JASDF штаб бастығы Минору Генда қатысты. 1957 жылы Жапонияның Әуе өзін қорғау күштері F 86 Sabre ұшағын алмастыру үшін Grumman F11F 1F Super Tiger ұшағын сатып алуды жоспарлаған, бірақ Либералды-демократиялық партияның ықпалды тұлғаларына Lockheed компаниясының күшті лоббилеуі нәтижесінде F 104 ұшағы таңдалды. Кейін Lockheed компаниясы жаппай қырып-жоюдан қорғанушы Йосио Кодаманы кеңесші ретінде жалдады, ол жапондық әуе компанияларына, соның ішінде All Nippon Airways (ANA) компаниясына McDonnell Douglas DC 10 емес, Lockheed L 1011 TriStar ұшағын сатып алуға ықпал етуі тиіс болды. 1976 жылғы 6 ақпанда Lockheed компаниясының вице-президенті Сенаттың кіші комитетіне Lockheed компаниясының жапон премьер-министрі Какуэй Танака кеңсесіне шамамен 3 миллион доллар (қазіргі шақтағы құны) пара бергенін мәлімдеді. Lockheed ANA-дан келісімшарт алу үшін 2,4 миллиард иен (қазіргі шақтағы құны) төледі. Жалпы соманың 500 миллион иены (қазіргі шақтағы құны) премьер-министр алды. ANA қызметкерлері 160 миллион иен (қазіргі шақтағы құны) алды. Кодама 1,7 миллиард иен (қазіргі шақтағы құны) алды. 1972 жылғы 30 қазанда ANA 21 Lockheed L 1011 Tristar ұшағын сатып алу туралы шешім қабылдады, олардың әрқайсысы шамамен 5 миллион долларға бағаланып, жалпы құны 105 миллион доллар (қазіргі шақтағы құны) болды, бұл бұрын DC 10 ұшағын сатып алу мүмкіндігі туралы хабарланған болатын. 1986 жылы АҚШ Президентінің Ұйымдасқан қылмыс жөніндегі комиссиясы 1969 жылдан 1975 жылға дейін Lockheed компаниясының Николас Дикке тиесілі ірі валюта операторы Deak & Company арқылы жапон шенеуніктеріне пара беруге арналған ақшаны аударғанын анықтады. Бұл деректерге сәйкес, 8,3 миллион АҚШ доллары (қазіргі шақтағы құны) Гонконгтағы Deak кеңсесіне жеткізілді, онда Lockheed компаниясының өкілі болып табылатын испандық дін қызметкері ақшаны алып, Жапонияға жеткізді. 1976 жылғы наурыз айында актер Мицуясу Маено осы жанжалға наразылық білдіріп, Кодаманың Токиодағы үйіне жеңіл ұшақпен шабуыл жасады. Маено қаза тапты, екі қызметкер жараланды. Кодама зардап көрмеді. Танака 1976 жылғы 27 шілдеде тұтқындалып, тамыз айында 200 миллион иен (қазіргі шақтағы құны) кепілдікпен босатылды. 1983 жылғы 12 қазанда Токио соты оны шетелдік валюта бақылау заңдарын бұзғаны үшін кінәлі деп тапты, бірақ пара алу фактісін растамады. Ол төрт жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 1993 жылы қайтыс болғанға дейін апелляцияға байланысты бостандыққа шықты.

The scandal involved the Marubeni Corporation and several high ranking members of Japanese political, business, and underworld circles, including Finance Minister Eisaku Satō and the JASDF Chief of Staff Minoru Genda. In 1957, the Japanese Air Self Defense Force wished to buy the Grumman F11F 1F Super Tiger to replace the F 86 Sabre then in service, but heavy lobbying by Lockheed of key Liberal Democratic Party figures led to the adoption of the F 104 instead. Later, Lockheed hired underworld figure Yoshio Kodama as a consultant in order to influence Japanese parastatal airlines, including All Nippon Airways (ANA), to buy the Lockheed L 1011 TriStar instead of the McDonnell Douglas DC 10. On February 6, 1976, the vice chairman of Lockheed told the Senate subcommittee that Lockheed had paid approximately $3 million (equivalent to $ in ) in bribes to the office of Japanese Prime Minister Kakuei Tanaka for aid in the matter. Lockheed paid ¥2.4 billion (equivalent to $ in ) to earn the contract from ANA. ¥500 million ($ in ) of the total was received by the Prime Minister. ¥160 million ($ in ) was received by ANA officials. ¥1.7 billion ($ in ) was received by Kodama. On October 30, 1972, ANA announced its decision to purchase 21 Lockheed L 1011 Tristars, which cost approximately $5 million each, totaling $105 mi ($ in ), even though it had previously announced options to purchase the DC 10. The 1986 US President's Commission on Organized Crime revealed that from 1969 to 1975 Lockheed used Deak & Company, a large foreign exchange operator owned by Nicholas Deak, as the conduit to transfer money intended by Lockheed to bribe Japanese officials. It was disclosed that US$8.3 million ($ in ) was moved to Deak's offices in Hong Kong, where a Spanish born priest representing Lockheed took the cash and carried it to Japan. In March 1976, in protest of the scandal, actor Mitsuyasu Maeno made a suicide attack on Kodama's Tokyo home by crashing a light aircraft onto it. Maeno died and two servants were injured. Kodama himself was unharmed. Tanaka was arrested on July 27, 1976, and was released in August on a ¥200 million ($690,000) bond. He was found guilty by a Tokyo court on October 12, 1983, for violations of foreign exchange control laws but not on bribery. He was sentenced to four years in prison, but remained free on appeal until his death in 1993.

Нидерланды

1975 жылдың желтоқсан айында принц Бернардтың 1960 жылдардың басында Lockheed компаниясынан 1,1 миллион доллар көлемінде пара алып, Lockheed F-104 ұшағының Dassault Mirage 5 ұшағынан сатып алу шартын жеңіп алуын қамтамасыз еткені анықталды. Ол әлем бойынша 300-ден астам компания кеңесінде немесе комитеттерінде қызмет еткен және Нидерландыда елдің экономикалық әл-ауқатын арттыруға жасаған еңбегі үшін жоғары бағаланған. Премьер-министр Жооп ден Уил осы мәселені тергеуді тапсырды, ал принц Бернард журналистердің сұрақтарына жауап беруден бас тартып, "Мен мұндай істерден жоғары тұрам" деді. Тергеу нәтижесі конституциялық дағдарысқа алып келді, онда королева Юлиана Бернардқа қудалау ісі қозғалса, тақтан басқатынын мәлімдеді. Бернард қудалаудан құтылды, бірақ бірнеше қоғамдық лауазымынан кетуге мәжбүр болды және әскери форма киюіне тыйым салынды. АҚШ-тың Нидерландыдағы елшісі Кингдон Гулд кіші және Генри Киссинджер арасындағы құпия ақпараттан алынған хаттар 1975 жылы Киссинджердің пара туралы хабардар болғанын көрсетті.

Сауд Арабиясы

1970-1975 жылдар аралығында Lockheed компаниясы саудиялық қару-жарақ сатушы Аднан Хашоггиге 106 миллион доллар көлемінде комиссиялық төлемдер жасады. Оның комиссиясы бастапқыда 2,5% құрап, кейіннен 15%-ға дейін өсті. Макс Хелзел, сол кездегі Lockheed компаниясының халықаралық маркетинг вице-президентінің айтуынша, Хашогги "де-факто Lockheed компаниясының маркетингтік бөліміне айналды. Аднан кіріс әкеп қана қоймай, стратегия, тұрақты кеңес және талдау да ұсынды".