1991-1993 жылдардағы кениялық алтын экспортындағы саяси жанжал
Goldenberg scandal
🇰🇿Goldenberg скандалы: 1991-93 ж. Кения алтын экспортындағы саяси жемқорлық. Мемлекеттік қаражатты жымқыру, экспорттық субсидиялар туралы толық ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1991–1993 жылдарғы Кениялық алтын экспорты саяси жанжалы
1991–1993 Kenyan gold export political scandal
Голденберг жанжалы – Кения үкіметінің 1990 жылдары алтын экспортын стандарттық тәртіптерден асырып субсидиялағандығы анықталған саяси жанжал. Үкімет Goldenberg International компаниясына шетелдік валюта түсімдерінен 35% артық (кениялық шиллингтермен) төлемдер жасаған. Бұл схема елге қатты валюта әкелу мақсатымен жасалғандай болғанымен, Кенияның жылдық ішкі жалпы өнімінің 10% астам құнына бағаланған шығынға әкелді, сондай-ақ, шынымен экспортталған алтынның мөлшері жоқ немесе өте аз болуы мүмкін. Жанжал Даниэль Арап Мои үкіметінің жоғарғы деңгейіндегі саяси жемқорлыққа қатысты деп саналады. Муаи Кибакитің бұрынғы үкіметінің шенеуніктері де осы іске қатысқан болуы мүмкін.
The Goldenberg scandal was a political scandal where the Kenyan government was found to have subsidised exports of gold far beyond standard arrangements during the 1990s, by paying the company Goldenberg International 35% more (in Kenyan shillings) than their foreign currency earnings. Although it notionally appears that the scheme was intended to earn hard currency for the country, it is estimated to have cost Kenya the equivalent of more than 10% of the country's annual gross domestic product, and it is possible that no or minimal amounts of gold were actually exported. The scandal appears to have involved political corruption at the highest levels of the government of Daniel Arap Moi. Officials in the former government of Mwai Kibaki have also been implicated.
Өмірбаян
Көптеген елдерге ұқсас, Кения халықаралық сауданы тауар экспортына қатысатын коммерциялық кәсіпорындарға салықтан босатылған мәртебе беру арқылы ынталандырады және кейде осы экспортты субсидиялайды. "Голденберг" жанжалының негізінде АҚШ долларын Кенияның орталық банкіне сақтаған экспорттаушылар Кения шиллингтерімен теңдестірілген соманы және қосымша 20 пайыз алғандығы жатты. Дегенмен, алтын өндіру Кенияның ЖІӨ-нің өте шағын бөлігін құрады, тек бір ғана алтын кені (Какамегада) жұмыс істеді. Сондықтан "Goldenberg International" компаниясы Конгодан Кенияға алтынды контрабандалық жолмен әкелу схемасын жасады, осылайша Кения үкіметі ұсынған жоғары экспорттық бағамен оны заңды түрде экспорттауға мүмкіндік алды.
Similar to most countries, Kenya encourages international trade by granting tax free status to commercial enterprises involved in the export of goods and sometimes subsidises these exports. The Goldenberg scandal was based on the fact that exporters who deposited US$ earnings with the Kenya central bank received in exchange the equivalent in Kenyan shillings plus 20 percent. However, gold mining represented a tiny portion of Kenya's GDP, with only one operational gold mine (at Kakamega). Goldenberg International therefore developed a scheme of smuggling gold into Kenya from Congo, so that they could legally export it at the higher export price offered by the Kenyan government.
Егжей-тегжейлер
Бұл жобаның бас архитекторларының бірі кениялық кәсіпкер Камлеш Патнидің туысы болды. Дегенмен, осы жобаны іске асыру үшін Goldenberg International компаниясын құрған Патни болды. Мои үкіметіндегі көбінесе саясатшылар мен Кибаки үкіметінің елеулі бөлігі айыпталып отыр. Сот жүйесі де осы іске терең қатысқан болуы мүмкін, себебі Кенияның жиырма үш жоғары дәрежелі судьясы олардың қатысы бар екенін көрсететін дәлелдерден кейін отставкаға шықты. Бұл схема 1991 жылы басталды, Кения үкіметі ХВҚ-ның ұсынысымен экономиканы реформалау және халықаралық сауда мен инвестицияны арттыру шараларын енгізгеннен кейін дереу. 1993 жылы ақпарат беруші Дэвид Мунякей бұл схеманы жария еткеннен кейін тоқтаған сияқты. Осының салдарынан Мунякей Кенияның Ұлттық банкіндегі лауазымынан босатылып, 2006 жылы қайтыс болғанға дейін көбінесе жұмыссыз қалды. Бұл алаялыққа қатысты екі тергеу жүргізілді, бірі Мои үкіметі кезінде, екіншісі Кибаки үкіметі кезінде. Егер алтын болған болса, оның Демократиялық Конго Республикасынан әкелінген болуы мүмкін.
The chief architect behind the scheme was a relative of the Kenyan businessman Kamlesh Pattni. However, it was Pattni who established Goldenberg International to implement the scheme. Almost all the politicians in the Moi government and a considerable percentage of the Kibaki government have been accused. The judicial system also appears to have been deeply involved, with twenty three of Kenya's senior judges resigning after evidence indicated their involvement. The scheme began in 1991, almost immediately after the Kenya government, following directions from the IMF, introduced measures to reform the economy and increase international trade and investment, and seems to have stopped in 1993 when it was exposed by a whistleblower, David Munyakei. As a result of this, Munyakei was fired from his position at the Central Bank of Kenya, and remained largely unemployed until his death in 2006. There have been two investigations on the scam, one under the Moi government and the other under the Kibaki's government. The gold, if there was any, was likely imported from Democratic Republic of the Congo.
Бозирдің есебі
2006 жылғы 3 ақпанда Кибаки үкіметі кезінде жүргізілген тергеуден кейін судья Бозиренің баяндамасында сол кездегі білім министрі Джордж Сайтотиге оның әрекеттері үшін қылмыстық айып тағылып, бұрынғы президент Даниэль арап Моиге қатысты қосымша тергеу жүргізілуі керек деп ұсынылды. Сайтоти 1990 жылдардың басында Мои басқаруымен вице-президент және қаржы министрі қызметін атқарды. 13 ақпанда Сайтотидің отставкаға кетуі президент Кибаки телеарнадағы сөйлеуінде жарияланды. Бозиренің есебінде Goldenberg ақшасының 158,3 миллиард кШ/=-ы 487 компания мен жеке тұлғаға аударылған. Комиссия құрастырған заттық дәлелдер тізімінде Goldenberg International Ltd компаниясы ақшаның басты алушысы ретінде тіркелді, сомасы 35,3 миллиард кШ/=-ды құрады. Goldenberg компаниясының директорлары Патни және Джеймс Каньоту деп аталды. Каньоту арнайы бөлімнің (Кения полициясының барлау бөлімі, қазір Ұлттық барлау қызметі, NIS) директоры және First American Bank-тың директоры болғанымен, Goldenberg құжаттарында өзін фермер ретінде көрсеткен. Патни президент Моидің GIL акцияларының номиналды иесі болғанын мәлімдеді. Алайда, президент Мои бұл байланысқа қарамастан, куәлік беру үшін шақырылған жоқ.
On 3 February 2006, following an investigation under the Kibaki government, a report by Justice Bosire recommended that the Education Minister at that time, George Saitoti, should face criminal charges for his actions and that former President Daniel arap Moi should be further investigated. Saitoti was both vice president and finance minister under Moi in the early 1990s. On 13 February, Saitoti's resignation was announced by President Kibaki in a television address. The Bosire report found that KSh.158.3 billion/= of Goldenberg money was transacted with 487 companies and individuals. A list of exhibits compiled by the commission placed Goldenberg International Ltd at the top of the primary recipients of the money, at KSh.35.3 billion/=. The directors of Goldenberg were named as Pattni and James Kanyotu. Although Kanyotu was the director of the Special Branch (intelligence unit of the Kenya Police, now known as National Intelligence Services, NIS) and a director of First American Bank, he described himself as a farmer in Goldenberg documents. President Moi was named by Pattni as having been a shareholder of GIL by nominee. However, President Moi himself was never called to present evidence despite this alleged link.
Құны
Жозеф Лекутонның сұрағына жауап ретінде 2008 жылдың 16 желтоқсанында провинциялық әкімшілік және ішкі қауіпсіздік жөніндегі министрдің көмекшісі Оруа Ожоде парламентке комиссия Кения үкіметіне 511,569,409.90 Кения шалингіне (Kshs) бағаланғанын растады.
In response to a query by Joseph Lekuton, on 16 December 2008, Orwa Ojode the Assistant Minister for Provincial Administration and Internal Security confirmed to parliament that the commission had cost the Kenya Government Kshs 511,569,409.90.
Қылмыстық іс
Екі мәміле ерекше көзге түседі: бірі - 1993 жылы Орталық банк Goldenberg International компаниясына 5,8 миллиард KSh төлеген, бұл мәмілені сол кездегі президент Даниэль Арап Мои жеке бекіткен, екіншісі - 13,5 миллиард KSh. 2006 жылдың 9 наурызында CID директоры Джозеф Камау журналистерге Патни, Каньоту, Коиненге, Котут, Бии, Риунгу және Верунга туралы іс қағаздары бас прокурор Амос Вакоға жіберілгенін мәлімдеді. Вако 1991 жылдан бері бас прокурор болып қызмет етеді, ол Мои билікте болған кезде тағайындалған. Вако елдің бас судьясына Сайтотиді қудалаудан босату туралы бұрынғы сот шешімін қайта қарауды ұсынады. Верунганы қоспағанда, қалғандарының барлығына айып тағылады. Прокуратура Верунганың куәгер боларына үміттеніп отыр. 2006 жылдың тамызында конституциялық сот Сайтотиге айып тағылмауы керек деген шешім шығарды. Кениялық БАҚ бұл шешімге жағымсыз реакция білдірді. "Kenya Times" газеті бұл шешімнің артында саяси мотивтер тұрғанын жазды, ал "The Daily Nation" газеті "Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес әлдеқашан жеңіліске ұшырады" деп мәлімдеді.
Two transactions stand out – one for KSh.5.8 billion/= from the Central Bank to Goldenberg International in 1993, personally authorised by then president Daniel Arap Moi, and another for KSh.13.5 billion/=. The then CID director Joseph Kamau told reporters on 9 March 2006 that files on Pattni, Kanyotu, Koinange, Kotut, Bii, Riungu and Werunga had been passed to attorney general Amos Wako. Wako has been attorney general since 1991, when Moi was in power. Wako is recommending that the country's chief justice consider overturning a previous court order exempting Mr Saitoti from prosecution. All except Werunga are to be charged. The prosecution hopes that Werunga will be their witness. In August 2006, it was reported that a constitutional court had ruled that Saitoti could not be charged. The Kenyan media reacted negatively to the decision. The Kenya Times saw political motives behind it, while The Daily Nation editorialised that the "War on graft is, indeed, lost".