Кіріспе

Германиядағы 1990 жылдардағы саяси жанжал – Германияның Христиан-демократиялық одағының (ХДС) 1990 жылдары партияны қаржыландырудың заңсыз жолдарынан туындаған саяси жанжал болды. Оған жасырын сыйлықтарды қабылдау, ақшалай сыйлықтарды жария етпеу, құпия банк шоттарын ұстау және шетелдік банктерге заңсыз ақша аударулар кірді. Жанжал 1999 жылдың соңында ашылды және бірнеше ай бойы Германиядағы саяси талқылаулар мен жаңалықтардың басты тақырыбы болды. "Герман тілі қоғамы" 2000 жылдың сөзі ретінде "Schwarzgeldaffäre" (сөзбе-сөз "қара ақша ісі", яғни "заңсыз табысқа қатысты іс") терминін таңдады. Алленсбах институты жүргізген сауалнамалар көрсеткендей, 1999 жылдың қарашасында (жанжал туралы хабарлар тарағанға дейін) ХДС гипотетикалық Германия федералды сайлауында халықтың дауысының шамамен 45 пайызын алуы күтілген. 2000 жылдың ақпан айына қарай бұл көрсеткіш 31 пайызға дейін төмендеді. Осының салдарынан ХДС-тың 1980 және 1990 жылдардағы екі жетекші тұлғасы – Хельмут Коль мен Вольфганг Шойбле саяси беделін жоғалтты, ал Ангела Меркель мен Роланд Кох ең ықпалды неміс консерватор саясаткерлеріне айналды.

1999 жыл

4 қараша күні Аугсбургтегі сот, Канадада тұратын неміс қару-жарақ сатушысы Карлхайнц Шрайберге қатысты іс аясында, 1972-1992 жылдар аралығында ХДС қазынашысы болған Вальтер Лейслер Кипке салықтан қашу айыптары бойынша тұтқындау ордерін шығарды. Кипке Шрайберден заңды түрде жарияланбаған 1 миллион герман маркасы (DM) қолма-қол ақша алғаны айыпталды. Шрайбер де Германия билігінен басқа қылмыстық істер бойынша іздеуде болды, бірақ оның канадалық қос азаматтығы экстрадицияға кедергі келтірді. 5 қараша күні Кип билік органдарына өздігінен барып, 1991 жылдың 26 тамызында Шрайберден ақша алғанын мойындады. Ақша Швейцариядағы тас жол бойындағы сервистік орталықта берілді, және ХДС-тің қаржылық кеңесшісі Хорст Вейраух та сол жерде болды. Кип бұл ақшаның ХДС-қа түскен қайырымдылық ретінде тіркелгенін мәлімдеді. Содан кейін ол 500 000 герман маркасы (DM) кепілдікпен босатылды. 6 қараша күні Германияның бұрынғы канцлері (1982-1998) және ХДС төрағасы (1973-1998) Хельмут Коль, ХДС-тің кірістерінің Германияның партиялық қаржыландыру жүйесін бұзғаны туралы ешқандай хабары жоқ екенін мәлімдеді. 8 қараша күні Вейраух Шрайберден алынған 1 миллион герман маркасы (DM) эскроу шотқа салынғанын хабарлады. Сол кездегі ХДС бас хатшысы Ангела Меркель аталған дауды жан-жақты тергеуді талап етті. 28 қараша күні ХДС партиясының төрағасы, Хельмут Кольдің жақын одақтасы Вольфганг Шойбле баспасөз мәлімдемесінде, жанжалға толыққанды тергеу жүргізілетініне жұртшылықты сендірді. Ол ХДС атынан Вейраух басқаратын эскроу шоттардың бар екенін растады, бірақ партияның анонимді сыйлықтар деп есептеген «жасырын банк шоттары» терминін қабылдамады. 30 қараша күні Хельмут Коль осы дауға жауапкершілікті мойындады. Ол 1980 және 1990 жылдардағы ХДС-тегі жоғары лауазымына байланысты, партияға және оның аффилирленген ұйымдарына құпия сыйлықтар беруді бастағанын, ашықтықтың болмауы және Германия партияларына қатысты ережелерді бұзу мүмкіндігі үшін өтініш білдірді. 2 желтоқсан күні Бундестаг осы дауға қатысты арнайы тергеу комиссиясын құруға дауыс берді. 16 желтоқсан күні телеарнада сұхбат беру кезінде Хельмут Коль ХДС төрағасы болған кезінде 2 миллион герман маркасына (DM) дейін ақша дұрыс есепке алынбағанын мойындады. Ол донорлардың есімдерін атаудан бас тартып, сыйлықтарды құпия ұстауға берген уәдесімен байланысқандығын айтты. 22 желтоқсан күні Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) газетінде Ангела Меркельдің мақаласы жарияланды, онда ол өз партиясын Хельмут Кольмен байланысын үзуге шақырды. 1990 жылдан бері Меркель Кольдің саяси мансабын демеушілік еткен қорғаушысы ретінде қарастырылды. Оның FAZ мақаласы Кольден азаттыққа шығу актісі ретінде кеңінен танылды, бұл оған кейіннен ХДС-тің жетекші тұлғасына айналуға мүмкіндік берді, нәтижесінде ол 2005 жылы канцлер болып сайланды. 31 желтоқсан күні ХДС 1998 жылға қатысты қаржылық есептемесін жаңартты, онда 1993-1996 жылдар аралығында бұрын есепке алынбаған 2,3 миллион герман маркасы (DM) кірістері көрсетілді.

2000 жыл

3 қаңтар Бондағы мемлекеттік прокурорлар Хельмут Кольге қарсы қылмыстық тергеу бастады, оны ХДС-қа зиян келтіргені үшін күдіктендірді. 10 қаңтар Вольфганг Шойбле 1994 жылы Карльхайнц Шрайберден 100 000 DM ақшалай сыйлық алғандығын мойындады. Алайда, оның оқиғаның нақты жағдайларын баяндауы ХДС-тің сол кездегі қазынашысы Брижит Баумейстер тарапынан жоққа шығарылды. 14 қаңтар 1991-1998 жылдар аралығында ХДС-тің Гессендегі аймақтық бөлімінің төрағасы болған Манфред Кантер 1983 жылдан бері партия қолданған жасырын банк шоттарының бар екенін растады. Кантерден кейін төрағалыққа келген Роланд Кох мәселені "қаншалықты қиын болса да" тергеуге уәде берді. 17 қаңтар Висбадендегі мемлекеттік прокурорлар Гессендегі ХДС-тің жетекші тұлғаларына (Кантер, Вейраух және басқалар) қатысты осы дауға қатысқандары үшін қылмыстық тергеу бастады. 16 ақпан Шрайбердің қайырымдылықтарына қатысы бар екендігі туралы азаматтар тарапынан қысым күшейгеніне байланысты Вольфганг Шойбле ХДС төрағасы және Бундестагтағы парламенттік фракция жетекшісі лауазымынан кетті. 10 сәуірде Ангела Меркель ХДС-тің жаңа төрағасы болып сайланды. 4 маусымда жеке қайырымдылық жинаудан кейін Хельмут Коль ХДС-қа 8 миллионнан астам DM аударды, бұл қаражат даудың салдарынан туған зиянды өтеу ретінде берілді. Қазан айында Карльхайнц Шрайбердің 1991 жылы Уолтер Лейслер Кипке берген ақшасы (осы даудың бастауы болған) Thyssen AG компаниясының Сауд Арабиясымен танк экспорттау келісіміне байланысты құрған қаражат қорынан түскені анықталды. 1 желтоқсанда Тиерсе ХДС-ке партиялық жарналардың дұрыс есептелмегендігі үшін екінші рет айыппұл салды, бұл жолы ол 7,79 млн. DM құрады.

Кейінгі оқиғалар

31 қаңтар 2001 ж. Берлиндегі әкімшілік сот Бундестаг төрағасы Тьерсенің ХДС партиясына 41 миллион марка айыппұл салу туралы шешімін күштен шығарды. Өз кезегінде, Тьерсе бұл үкімге шағымдануға шара қолданды. 16 қыркүйек 2004 ж. Германияның Федералды Конституциялық соты, елдегі жоғары сот, Вольфганг Тьерсенің 2000 жылы ХДС партиясына салған айыппұлдың заңды екендігін растады. 25 қыркүйек 2007 ж. Манфред Кантер мен Хорст Вейраухқа осы скандалға қатысқандары үшін тиісінше 54 000 және 45 000 евро айыппұл салынды. 3 тамыз 2009 ж. Шамамен он жылдық сот таласынан кейін Карлхайнц Шрайбер Канададан Германияға экстрадицияланды. 4 қараша 1999 ж. тергеуді бастаған Аугсбург соты оны салықтан қашу айыбымен сегіз жылға бас бостандығынан айырды. 2011 жылдың қыркүйегінде Германияның Федералды соттарында Шрайберге қатысты сот шешімі жойылды. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол 2012 жылдың наурыз айында түрмеден босатылып, Кауферингке көшіп кетуге рұқсат алды және содан бері үй қамауында ұсталып тұр.