Кіріспе

Украинаның Кировоград облысындағы Деріївка ауылында орналасқан археологиялық ескерткіш (Деріївка, Дериевка; "Дериевка" деген қате жазу Д. Я. Телегиннің (1959) аудармасынан енгізілген және барлық көшірмелерде сақталған). Бұл ескерткіш Днепр өзенінің оң жағалауында, осы атаудағы ауылда орналасқан. Шамамен б.з.б. 4500–3500 жылдарға жатады және Средний Стог мәдениетімен байланысты. Бұл орын, негізінен, ерте жылқыны қолға үйретудің ықтимал орны ретінде белгілі, себебі қазба жұмыстарынан жылқы сүйектерінің үлкен саны табылды. Жылқының ертеде жасалған желкесі мен жақ сүйектерімен жерленгені ертеде атқа отырудың куәлігі деп есептелді, бірақ 1997 жылы радиокөміртектік талдау көрсеткендей, жерлеу бұрынғыдан жасалған, жылқы шамамен б.з.б. 700–200 жылдары өлген, соның салдарынан атқа отыру қашан пайда болды деген сұрақ қайта қарастырылды. Қызығушылық тудыратын нәрсе – қоршалған үйлердің болуына қатысты белгісіз мәліметтер. Екі зират табылды, біреуі ертерек (неолит) Днепр-Донец мәдениетіне, ал екіншісі мыс дәуіріндегі аталған Средний Стог мәдениетіне жатады. Тұрғын жай орнында үш үй және алты ошақ болған, олардың әрқайсысынан жүздеген жануар сүйектері табылған. Барлық сүйектердің шамамен 75% -ы жылқыдан, тұрғындар оны тек тамақ ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Средний Стог кешенінің бір бөлігі ретінде, ол өте ерте индоевропалық және, мүмкін, протоиндоевропалық деп есептеледі, Мариа Гимбутастың Курган гипотезасының дәстүрлі аясында, бірақ Средний Стогтың өзі жерлеу салты бойынша курганға дейінгі кезеңге жатады.

Генетика

Мезолиттік: Mathieson (2018) Deriivka-дан 28 адамды талдады, шамамен б.з.б. 7000 – 2700 жылдар аралығында. Мысалы, шамамен б.з.б. 7000 – 6700 жылдар аралығындағы бір еркек R1a аталық гаплогруппасын және U5a2a аналық гаплогруппасын алып жүрді. Васильевканың жақын маңдағы жерінде жерленген бес адам да шамамен б.з.б. 8800 – 7500 жылдар аралығында зерттелді. Бір еркек R1a аталық гаплогруппасын, екіншісі I2a1, үшіншісі R1b1a алып жүрді. мтДНК бойынша, барлық зерттелген еркек және әйелдер аналық U5 гаплогруппасының субкладтарын алып жүрді. Дериевкада жерленген неолиттік кезеңдегі 18 адам зерттелді, олардың өмір сүрген мерзімі шамамен б.з.б. 5500 – 4500 жылдар аралығында. Талдалған он алты еркектің он бірі R немесе оның түрлі субкладтарын (әсіресе R1b1a) тасымалдаса, бесеуі I және оның субкладтарын (I2a2a1b, I2a2a және I2a2a1b1) тасымалдады. мтДНК бойынша, барлық неолиттік адамдар, еркек және әйелдер де U гаплогруппасына (әсіресе U5 және U4 субкладтарына) жатты. Сондай-ақ, б.з.б. 6500–4000 жылдар аралығында Вольненский, Вильнянка және Вовниги жерлерінде жерленген неолиттік кезеңдегі 15 адам талданды. 14 еркектің алтауы I2a2 және оның түрлі субкладтарын, төртеуі I, біреуі R1b1xM269 тасымалдады, ал қалғандарының ДНК жамылғысы төмен немесе анықталмаған (R1*, I*, IJ*). мтДНК бойынша, Т гаплогруппасын тасымалдаған бір еркектен басқа барлық адамдар U гаплогруппасының (U5, U4 және U2) субкладтарын тасымалдады. Дериевкада жерленген төрт энеолиттік адам зерттелді, олардың өмір сүрген мерзімі шамамен б.з.б. 4000 – 2700 жылдар аралығында. Y ДНК бойынша, зерттелген еркек R1b1a1a2a2 гаплогруппасын тасымалдады. мтДНК бойынша, үш адам U5 субкладын, ал бір әйел J2b1 гаплогруппасын тасымалдады.