Кіріспе

Cegléd (; Zieglet) – Венгрияның Пест округіндегі қала, Венгрия астанасы Будапешттен оңтүстік-шығысқа қарай шамамен орналасқан.

Атауы

Қаланың атауының шығу тегі даулы. Атау "szeglet" сөзінен ("бұрыш" деген мағынада) бірнеше маңызды бағыттардың қиылыс нүктесі болғандықтан туындаған болуы мүмкін, сонымен қатар ол жеке есімнен, яғни "Cegléd" деген есімді адамның атынан алынған деуге де болады. Ең сенімді түсіндірме атауды "cigle" немесе "cegle" есімінен шығарады, бұл өзен жағасында өсетін ескі венгр шатырының аты.

Тарих

Оның аумағы Мыс дәуірінен бері қоныстанған. Алғаш рет 1290 жылы Венгрияның Ладислав IV жарлығында есімдері тілге алынған. Арпад әулеті тұсында қала гүлденген, бірақ 13 ғасырдағы моңғол шапқыншылығы оны қиратқан. Кейіннен қайта жанданып, 1364 жылдың 8 мамырында Венгрияның Людовик I қалаға кеден салығынан босатылған. Патша қаланы әйелі Элизабетке сыйлаған, ол оны Кларисса әпкелеріне тапсырған. 1514 жылғы Дьёрдь Дожаның шаруалар көтерілісі кезінде Цеглед көтеріліс ошағы болды және оларды ынталы түрде қолдады. Мохач шайқасының (1526) салдарынан Цеглед Энингтен Балинт Төрек билігіне қарады. Реформация қалаға жылдам тарады, ал кальвинистер 1687 жылға дейін, түріктер қуылғанға дейін Кларисса әпкелерінің ескі шіркеуіне ие болды. 18 ғасырдың басында Цеглед Ференц Ракоци басқарған азаттық күресін қолдады, бірақ тұрғындары Габсбург әскерлерінен бірнеше рет қашуға мәжбүр болды. Төзімділік шартынан кейін олар өздері мен реформаттар үшін шіркеу салуға рұқсат алды. Бұл шіркеу 1834 жылғы үлкен өртте қирады. Келесі жылы Жозеф Хильдтің жобасы бойынша жаңа құрылыс басталды. Шіркеу 1870 жылы аяқталып, қаланың символына айналды. Цегледтің тағы бір символы – Лайос Кошут. 1848 жылы әскерге шақыру наурызында ол Цегледтің базар алаңында танымал сөз сөйледі. Оның сөзінен кейін 5000-нан астам адам жеңіс үшін оның армиясына қосылды. Кейін оның ұлы Ференц Кошут Венгрия парламентінде Цегледтің депутаты болды. 1848-1849 жылдардағы тәуелсіздік соғысы кезінде Бедеде (қаланың қазіргі шеткі ауданы), Цегледге жақын жерде шайқас болды, онда Мур Перцельдің революциялық әскерлері Оттингер басқарған Габсбург әскерлерін жеңді. 1849 жылдың шілдесінде саяси жағдайға байланысты Цеглед бір апта бойы Венгрияның революциялық үкіметінің орналасқан жері болды. Қаланың алтын ғасыры 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында болды. Қала қарқынды қалалық дамуға ұшырады, орта мектеп ашылды және көптеген маңызды қоғамдық нысандар салынды. 1902 жылы Цегледте Венгриядағы алғашқы ұжымдық шаруашылық құрылды (сол кезде ерікті негізде). 1944 жылдың 29 тамызында 15-ші Әскери Әуе Күштері / 301-ші бомбалау тобы Цегледтің пойыз станциясын бомбалады, бұл қалаға зиян келтірді. Алайда, тұрғындардың арқасында саябақтар мен көшелер тез жаңартты. Яһудилер 19 ғасырдың бірінші жартысында Цегледке қоныстанды, 1869 жылы неолог қауымын құрып, 1910 жылы ең көп санына жетті. Холокостқа дейін еврей мектебі жұмыс істеді және 1905 жылы синагог салынды. 1941 жылы қауымдағы барлық ер адамдар Украинадағы мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберілді, олардың көпшілігі сол жерде қайтыс болды. 659 яһуди қалды. 1944 жылдың маусымында Кечкеметке жер аударылғаннан кейін олар Аушвицке депортацияланды. 1946 жылы 150 аман қалған адам қауымды қайта құрды. 1956 жылғы революция кезінде Цеглед бірнеше күн бойы революциялық күштердің басқаруында болды, оларды негізінен жергілікті Кошут Лайос орта мектебінің оқушылары ұйымдастырды. Коммунистік режим кезінде ауыл шаруашылығы мен жеңіл өнеркәсіпке басымдық берілді, ал режим құлағаннан кейін бұл салалар төмендеді, ал тұрғындардың көпшілігі ірі қалаларға көшіп кетті. Алайда, қазіргі уақытта қала туризм мен термалды суының есебінен қайта жанданып келе жатқандай көрінеді.

География

Цеглед Дуна және Тиса өзендері арасында, Кискунсагтың солтүстігінде, Ұлы Венгрия жазығының батыс бөлігінде орналасқан. Географиялық орнына байланысты, ол көбінесе "Ұлы жазықтың қақпасы" деп аталады. Гёделло төбелерінің сілемдері қаланың батыс жағымен созылып жатыр. Герже арнасы Цегледтің оңтүстік бөлігінен өтеді. Қаланың төңірегінде негізінен жеміс-жидектер (жүзім, шие және апта) мен көкөністер (сары бұрыш) өсірілетін егістік жерлер мен сиресіп орналасқан коттедждері бар бірнеше шеткі елді мекендер қоршаған.

Мәдени өмір және жергілікті БАҚ

Сегледте Мәдени сарай немесе Коссут қоғамдық орталығы деп аталатын қоғамдық мәдени орталық бар, оны бастапқыда Сеглед шеберлер одағы эклектикалық стильде салған. Орталықта көптеген актерлік труппалар өнер көрсеткен театр бар. Сегледтің өзінің актерлік труппасы мен актриса Ирма Паткос есімімен аталған актерлік мектебі бар, ол Сегледте тұрған танымал актриса. Орталықта жергілікті суретшілердің фотосуреттері мен картиналарын көруге болатын Сеглед галереясы орналасқан. Қалада жыл сайын өткізілетін джаз фестивалі – Барабан және перкуссиялық галасы, сондай-ақ жыл бойы көптеген джаз концерттері ұйымдастырылады. Танымал венгр рок-тобы :hu:Zanzibar-дың негізін қалаушылары Сегледтен шыққан. Қаланың музыкалық өмірін Ференц Эркель консерваториясы және Михай Танчич атындағы бастауыш мектеп көркейтіп, онда музыка мен ән салу Кодалы әдісімен оқытылады. Қалада екі жергілікті телеарна бар: Cegléd TV жергілікті билік тарапынан қолдау алады, ал Club TV коммерциялық арна. Жергілікті радиостанция "Cegléd Rádió" (бұрын Rádió 88) деп аталады. Баспа баспасөз құралдарына қатысты айтсақ, Сегледте апта сайын шығатын "Kék Újság" (Көк газет) атты жергілікті газет және "Ceglédi Panoráma" (Сеглед панорамасы) журналы бар. Бұрын "Gerjepart" (Герже жағалауы) атты мерзімді мәдени шолу жарық көрген.

Спорт

Қаланың футбол командасы — Ceglédi VSE.

Көлік

4-ші басты жол Сегледтен Будапештке солтүстік-батыс бағытында, ал Дебреценге шығыс бағытында өтеді, ал 441-ші жол қаламен Кечкеметті байланыстырады. Тас жолға ең жақын қосылу Альбертирса жанында, Сегледтің солтүстік-батысында, M5 тас жолы арқылы іске асырылады. Қала Будапештпен тікелей пойыз қатынасы арқылы байланысады, сондай-ақ Нирегихаза және Сегед бағыттарының торабы болып табылады.