Кіріспе

Хиллсборо апатының құрбаны, ағылшын науқасы Антони Дэвид Блэнд (1970 жылдың 21 қыркүйегі – 1993 жылдың 3 наурызы) Хиллсборо апатында жарақат алған «Ливерпуль» футбол клубының жанкүйері болды. Ол салдарынан аурухана, ата-анасының қолдауымен, өмірін сақтап тұратын емдеуді, соның ішінде тамақ пен суды тоқтатуға рұқсат беру үшін сотқа өтініш жасаған, миына ауыр зақым келді. Осының нәтижесінде ол ағылшын құқығы тарихында алғаш рет сот шешімімен өмірден кетуге рұқсат алған науқас болды.

Хиллсборо апаты

Блэнд 18 жасар «Ливерпуль» жақтасы болды, ол 1989 жылғы 15 сәуірде «Ливерпуль» мен «Ноттингем Форест» арасындағы Англия Кубогының жартылай финалына екі досымен бірге «Шеффилд Уэнсдейдің» «Хиллсборо» футбол алаңына келді. Ойын кезінде, алаң сыртындағы жағдайды полиция бақылаудан шығарып алғаннан кейін «Ливерпуль» қақпасының артында адамдарды тығу пайда болды. Сыртқы қақпаларда тығу қалыптасты, және «Ливерпуль» жанкүйерлері бас инспектор Дакенфилдтің бұйрығымен соңғы қақпадан кіргізілді. Алайда, ол алдымен туннельді жаба алмады, және мыңдаған «Ливерпуль» жанкүйерлері осы туннель арқылы 3 және 4-ші секторларға жіберілді, бұл секторлар полиция қызметкерлері мен клуб қызметкерлерінің жанкүйерлерді тиісті аймақтарға бағыттамауының салдарынан бұрыннан толып кеткен болатын. Нәтижесінде сол күні 94 адам қаза тауып, бірнеше күннен кейін ауруханада 95-ші адам көз жұмды. Блэнд бастапқы тығудан аман қалғанымен, миына ауыр зақым келді және 1993 жылғы 3 наурызда, 22 жасында, шамамен төрт жылдан бері комада болғаннан кейін осы апаттың 96-шы құрбаны болды. Ол есін жимады және 1992 жылғы қарашадағы заңдық шешім оның жағдайында жақсарудың ешқандай белгісі болмағандықтан, отбасының өтініші бойынша дәрігерлерге емдеуді тоқтатуға рұқсат берді. Оны емдеген дәрігерлер оның тұрақты вегетативтік күйінен шығуының ешқандай мүмкіндігі жоқ екенін және бес жылдан астам өмір сүруінің де ықтималдығы төмен екенін айтты.

Жарақаттар мен болжамы

Блэнд Леппинс-лейн террасасындағы қағылысудан ауыр жарақат алды. Оның қабырғалары сынып, екі өкпесі тесілді, бұл миға оттегі жеткізуді тоқтатты. Нәтижесінде, миының жоғары орталықтарына қайтымсыз зақым келді, ол тұрақты вегетациялық күйде (ПВС) қалды. Ол Кейглидегі үйіне жақын орналасқан Эйрдейл жалпы ауруханасының гериатр және невролог консультанты Дж. Г. Хоудың күтіміне берілді. Хоудың ПВС-тегі пациенттерді емдеу тәжірибесі болды. Хоу мен оның командасы, сондай-ақ Блэндтің әкесі, әпкесі және анасы одан қандай да бір реакция алуға және өзара әрекеттесу белгілерін анықтауға бірнеше рет тырысты. Бірақ барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ол өзінің айналасында болып жатқан жағдайларға ешқандай реакция көрсетпеді. ЭЭГ және КТ сканерлері ми сабағының бұзылмағанын, бірақ ми қабығында белсенділік жоқ екенін көрсетті. Сотқа ұсынылған сканерлерде миының тиісті бөлігінде заттан гөрі бос кеңістік көп екені анықталды. Оның денесі жасанды тамақтандыру, суландыру және үздіксіз күтім арқылы тірі ұсталып келді. Оны емдеген медицина мамандары оның вегетациялық күйден шығуының ешқандай мүмкіндігі жоқ екенін мәлімдеді.

Жаңа туған нәрестелерді емдеуден қалу

Блэнд ісіне дейін пациенттерді емдеуден бас тарту туралы ағылшын сот практикасы жаңа туған сәбилермен ғана шектелген болатын. Мүгедек жаңа туған нәрестелердің "өліміне рұқсат етілген" бірнеше жағдай тіркелді. Басты іс ретінде Re B (кәмелетке толмаған) ісі қарастырылды. Бұл істе Даун синдромымен және операция жасалмаса, өлімге алып келетін ішек түйілуімен күрделенген сәби болды. Ата-анасы баланың өліміне рұқсат беру баланың ең жақсы мүддесіне сай келеді деп ойлады. Бұл шешім алғашқы инстанцияда Лорд Джастис Данн тарапынан қолдау тапты, ол ата-аналардың шешімін "толыққанды орынды" деп бағалады. Апелляциялық сот бұл шешімді жоққа шығарды. Мұндай шешім баланың мүддесін ескере отырып қабылдалуы керек және баланың өмір сапасының жақсы болатыны болжануы тиіс. Дегенмен, басқа да істерде, мысалы Re C (кәмелетке толмаған) (қамқорлық: медициналық көмек) және Re J (кәмелетке толмаған) (қамқорлық: медициналық көмек) бұл критерий дәрігерлердің емдеуден бас тартуына немесе өмірді сақтау мақсатындағы емдеуді ұсынбауына шешім қабылдау үшін қолданылды.

Дәрігердің ықтимал жауапкершілігі

1981 жылы Р.Артурдың ісінде Даун синдромымен туған сәби ата-анасынан қабылданбады. Педиатр Леонард Артур өзінің жазбаларында: «Ата-анасы оның тірі қалуын қаламайды. Тек күтім қызметтері ғана» деп жазды. Сәби 69 сағаттан кейін қайтыс болды. Сотта қорғау тарапы баланың денсаулығының нашар екенін дәлелдеді, нәтижесінде, кісі өлтіруге талпыныс айыбы жеңілдетілді және Артур ақталды. Бұл дәрігердің кез келген жағдайда өмірді сақтап қалу емдеуін қасақана тоқтатса және науқас қайтыс болса, кісі өлтіру айыбымен қуылдануы мүмкін екенін көрсетті. Дегенмен, нақтырақ айтқанда, бір ерекшелік болды. Егер науқастың жағдайы асқынса, бірақ дәрігерлер инфекциямен күресу үшін антибиотиктер сияқты қосымша ем шараларын қолданудың қажеті жоқ деп шешсе (мысалы, PVS жағдайында болатын жағдай), және науқас асқыну салдарынан қайтыс болса, онда олар қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Бірақ теориялық тұрғыдан алғанда, олар қайтыс болған адамның отбасы тарапынан салғылыққа байланысты сотқа шақырылуы мүмкін. 1989 жылдың тамызында, Блэнд жарақат алғаннан кейін төрт ай өткен соң, Хоу Шеффилдтің сот медициналық сарапшысы Попперге хабарласты, ол заң және медицина саласында білікті болды. Ол Попперге тамақ пен суды қоса алғанда, барлық емдеуді тоқтату жоспары туралы хабарлады. Бұл шешім отбасымен толық кеңес алып, олардың тілегіне сәйкес қабылданды. Хоу кейінірек былай деді:

Сотқа дейінгі тергеуші Хоуға өзінің медициналық қорғаныс қоғамымен және аймақтық денсаулық сақтау органымен байланысқа түсуге кеңес берді, сондай-ақ хатының көшірмесін Батыс Мидлендс полициясының бас комиссарына (тергеуді жүргізетін орган), жергілікті аймақтық денсаулық сақтау органының адвокатына және Хоудың медициналық қорғаныс қоғамына жіберді. Келесі күні полиция Хоуға келіп, емдеуді тоқтатса және Блэнд қайтыс болса, оған кісі өлтіру айыбы тағылатынын ескертті. Сот кеңесінің қорытындысы, сот медициналық сарапшысының пікірімен сәйкес келіп, Airedale National Health Service Trust Блэндтің отбасы мен Хоудың қолдауымен өмірді сақтап қалу емдеуін тоқтату туралы сотқа өтініш берді. Блэнд өзінің пікірін білдіре алмағандықтан және заң бойынша қабілетсіз деп танылғандықтан, ресми өкіл оның қорғаушысы ретінде тағайындалды. Ресми өкіл Трасттың өтінішіне қарсы шықты, себебі егер Траст Хоу ұсынған әрекеттерді іске асыруға рұқсат берілсе, ол заң бойынша кісі өлтіру қылмысы болар еді.

Сарапшылардың дәлелдемелері

Бұл істің маңыздылығы және оның құқықтық салдары соншалық, ол көптеген сарапшы куәгерлерді куәлік беруге шақырды. Олардың ішінде профессор Брайан Дженнет болды, ол 1972 жылы профессор Фред Пламмен бірге 'тұрақты вегетациялық күй' терминін қалыптастырған. Профессор Дженнет Энтони Блэндке назогастрикалық артық тамақтандыруды тоқтату жақсы медициналық практикаға сай келеді деген пікірін білдірді. Ол емді жалғастырудың ешқандай пайдасы жоқ деп санайтын, себебі когнитивтік функцияларды қалпына келтіруге үміт болмады. Неврология саласындағы басқа да сарапшылар куәлік берді. Олардың арасында ресми заңгердің тапсырмасымен Блэндті қараған профессор Питер О'Бехан да болды. Эридейл Трасты үшін куәлік берген сарапшылар сияқты, профессор О'Беханның куәлігі де көңіл көншітпейтін болды. Ол былай деді:

Тергеу және сотқа шағымданудың сәтсіз аяқталуы

1993 жылдың 21 желтоқсанында Брэдфорд коронері Джеймс Тернбулл Тони Блэндке қаза тауып қайтыс болды деген үкім шығарды. 1991 жылдың наурыз айындағы Хиллсборо бойынша негізгі сот отырысында осы үкім тағы 95 құрбанға (94 адам апат күні, ал 95-і бірнеше күннен кейін қайтыс болды) қатысты шығарылды. Бұл, заңсыз өлтіру туралы үкім шығаруға және матчты бақылаған полицияға кінә тағуға үміттенген марқұмдардың отбасыларын қатты күйдірді. 2016 жылдың 26 сәуірінде барлық 96 құрбанның ісі бойынша екінші сот отырысында барлық 96 адамға қатысты заңсыз өлтіру туралы үкім шығарылды. Блэндтің қайтысынан кейін дін қызметкері және абортқа қарсы белсенді Джеймс Морроу оның емдеуін тоқтатқан дәрігерді кісі өлтіруге кінәлі деп тану үшін сотқа шағымданып, бірақ 1994 жылдың сәуірінде Жоғары сот бұл шағымын қабылдамады. 2017 жылдың 28 маусымында Корольдік прокуратурасы полиция командирі Дэвид Дакенфилдке қалған 95 құрбанның өліміне қатысты өте ауыр салдары бар кінәратпен айып тағылатынын мәлімдеді, бірақ Блэндке қатысты айыптау қолданылмады, себебі ол күдіктелген қылмыс бойынша белгіленген мерзімнен кейін қайтыс болды.

Моральдық және құқықтық мәселелер

Бұл іс бірқатар моральдық және құқықтық мәселелерді көтерді. Нәтижесінде, бұл іске қатысты бұрынғы істердің саны өте көп. Бұл жағдай да Болам стандартына бағынғандардың қатарына жатады. Бұл соттар тарапынан «Болам Фриерн ауруханасының басқару комитеті» ісінде енгізілген тест. Болам стандартының мәні – егер медициналық қызметкерлердің көрсеткен емдеуі белгілі бір жағдайда тиісті біліктілік пен сақтықты сақтайтын медициналық қызметкерлердің жауапты тобы қолдайтын болса, олардың жауапкершілігінен босату болып табылады. Болам стандартына сәйкес, дәрігерге қана медициналық практиканы ұстанғанын көрсету жеткілікті, тіпті бұл практиканы медицина мамандарының аз бөлігі ғана қолданса да. Бұл доктор Хоудың қорғау тарапынан ұсынылған аргументтерінің бірі болды: егер доктор Хоу жақсы медициналық практика деп санайтын нәрсені жасағаны үшін кісі өлтіруде айыпталса, бұл шыдамсыздыққа ұшырар еді. «Блэнд» ісінің көптен бері сынаушысы доктор Жаклин Лэйнг сот шешімінің салдары, 2008 жылғы NHS өмір соңына дейінгі күтім стратегиясын іске асырудағы қаржылық ынталандырулар мен үлкен деңгейдегі үйлесімділікті ашып көрсеткен Ақпаратқа қол жеткізу туралы заңға сәйкес келіп түскен соңғы сұраныстарды ескере отырып, қайта қарауға лайық деп санайды. Ол «Блэнд» ісінің 2005 жылғы Психикалық қабілет туралы заңмен қауіпті түрде кеңейтілгенін, соның салдарынан үшінші тараптардың емдеуді тоқтатуға құқықтары бар екенін ескертеді.

Эндрю Девин

Тони Блэнд – Хиллсборо трагедиясында тұрақты вегетативтік күйде екені анықталған екі жаралы адамның бірі болды. Екіншісі – Ливерпуль аймағынан 22 жасар Эндрю Девин, ол да қатты дене жарақаттарынан оттегі жетіспеу салдарынан миына ауыр зақым алды. Трагедиядан кейін дәрігерлер оның ата-анасына бірнеше айдың ішінде қайтыс болуы мүмкін екенін ескертті. 1994 жылы, трагедиядан бес жыл өткен соң және Тони Блэнд қайтыс болғаннан бір жыл кейін, Девиннің отбасы оның қозғалатын нысанды көзімен қадағалағанын хабарлады. 1997 жылдың наурыз айында Девин басқалармен байланысуға қол жеткізді, сұрақтарға «иә» немесе «жоқ» деп жауап беру үшін сезімтал қалқымауышпен жауап берді. 2009 жылдың сәуірінде трагедияның 20 жылдығында оның әлі де айналасындағы оқиғаларға жауап беретіні, бірақ 12 жыл бұрын комадан оянғалы бері жағдайы көтеріңкі өзгермегені хабарланды. Девин трагедиядан 32 жыл өткен соң, 2021 жылдың шілдесінде қайтыс болды. Ливерпульдің коронері Андре Ребелло оның өлімін заңсыз өлтіру деп таныды, осылайша ол 97-ші құрбан болды.