Кіріспе

Саксондардың бастапқы отаны Солтүстік-Батыс Германияда Ескі Саксония ерте орта ғасырлардағы саксондардың отаны болды. Ол қазіргі Германияның төменгі Саксония, қазіргі Солтүстік Рейн-Вестфалия (Вестфалия) штатының шығыс бөлігі, Нордалбингия (Гольштейн, Шлезвиг-Гольштейннің оңтүстік бөлігі) және Батыс Саксония Анхальт (Эстфалия) штаттарына сәйкес келеді, олардың барлығы Германияның солтүстік-батысында орналасқан. Ол төрт провинциядан тұратын: Нордальбингия, Истфалия, Вестфалия және Ангрия (немесе Ангария), бұл провинциялар өз кезегінде Германияның қазіргі аудандарына (Креизе) және ағылшын графтарына (қазіргі округтерге) тең келетін кішігірім аумақтарға, гауэлерге бөлінді. Оны қазіргі Германияның Саксония мемлекетімен шатастыруға болмайды, ол Германияның шығысында, Чехияның солтүстік-батыс шекарасына жақын орналасқан.

Шығуы мен тарихы

Птолемейдің 2-ғасырда жазылған "География" кітабы кейде сакстар туралы алғашқы айтылуды қамтиды деп есептеледі. Бұл мәтіннің кейбір түсірілімдерінде Эльба өзенінің төменгі ағысының солтүстігінде орналасқан Саксон тайпасы туралы айтылады, олардың "сакс" немесе тас пышақ сөзінен шыққандығы болжанады. Алайда, басқа түсірілімдерде сол тайпа Аксон деп аталады, және бұл Тациттың "Германия" еңбегінде Авион деп атаған тайпаның жазылу қатесі болуы мүмкін. Бұл ең ерте белгілі сакстар тайпалары "Солтүстік Альбингіяда" қоныстанды, қазіргі Батыс Холштейндегі Эльба өзенінің сағасының солтүстік жағалауымен шектесетін аймақ. Жер жетіспегендіктен саксон халқы оңтүстікке қарай кеңейе бастады, онда олар черуск, чамави және чатти сияқты жергілікті халықтарды, сондай-ақ лангобардтар (ломбардтар) мен суэвтердің қалдықтарын сіңірді. Бұл кеңейтілген аймақ "Ескі Саксония" деп аталды. Тациттың мәліметінше, шаукилер де кейіннен Ескі Саксония деп аталған аймақта өмір сүрді және герман тайпалары арасында жоғары құрметке ие болды. Ол оларды бейбіт, тыныш және салмақты деп сипаттады. Олар сакстармен біріккен болуы мүмкін, немесе олардың синонимі болған. Сакстар 3-ші және 4-ші ғасырларда Ұлыбританияның шығыс жағалауына шабуыл жасады (соның салдарынан шығыс Ұлыбританияда "Сакс жағалауы" деп аталған теңіз қорғаныстары салынды), және 407 жылы Рейндегі римдік қорғаныстың күйреуінен кейін шығыстағы халықтардың қозғалысынан туған қысым сакстарды және олардың көрші тайпалары англдар мен ютарды теңіз арқылы батысқа қарай көшіруге және Ұлыбританияның құнарлы жазық жерлерін басып алуға мәжбүр етті деп есептеледі. Бұл шабуылдың дәстүрлі күні 449 жыл, ол "Сакстардың келуі" (Adventus Saxonum) деп белгілі. Алайда, кейінгі ұзақ мерзімді қақтығыстардың археологиялық дәлелдері аз, ал Ұлыбританияға ірі германдық көші-қонның дәлелдері де одан аз. Көші-қон деңгейі салыстырмалы түрде төмен болған және римдік кезеңнен кейінгі Ұлыбритания халқының этникалық құрамы көбінесе өзгермеген болуы мүмкін. Дегенмен, мәдени және тілдік өзгерістер айқын болды және Англияда Оңтүстік сакстар (Суссекс), Батыс сакстар (Уэссекс) және Шығыс сакстар (Эссекс) сияқты әртүрлі саксон патшалықтарының құрылуына әкелді, олар англдар мен ютарлармен бірге қазіргі ағылшын ұлтының негізін қалады. Батыс Рим империясының құлауынан кейін 5-ғасырда Германияда қалған Ескі сакстар франктар патшалығымен байланысты болды, бірақ іс жүзінде тәуелсіздігін сақтап, өздерінің ескі пұтқа табынушылық дінін ұстанды (толығырақ ақпарат алу үшін: герман пұтқа табынушылығы). Саксондық пұтқа табынушылық Ирминсуль немесе "үлкен тірекке" бағытталған сияқты; Көк пен Жерді байланыстырған қасиетті ағаш, қазіргі Обермарсбергке жақын жерде болған деп есептеледі. Көбінесе саксон жерлері кең жазықтан тұрды, оңтүстік бөлігінен басқа, онда олар төбелерге және Гарц пен Гессеннің төменгі таулы аймақтарына көтерілді. Бұл төменгі бөлік сакстар елін олардың ежелгі жаулары және түпкілікті жаулап алушылары – франктардан бөліп тұрды. Бұл шекараның анық болмауы ежелден-ақ олардың арасындағы тайпалық қақтығыстардың себебі болды. Сакстар қазіргі Солтүстік Германияның тұрғындары ретінде 555 жылы франк патшасы Теодебальд қайтыс болған кезде айтылады. Сакстар бұл мүмкіндікті соғысқа пайдаланды. Сакстарды Теодебальдтың мұрагері Хлотар I жеңді. Олардың кейбір франк мұрагерлері сакстарға қарсы соғысты, ал басқалары олармен одақтасты; Хлотар II сакстарға қарсы шешуші жеңіске жетті. 690 жылы Евальд Қара және Евальд Ақ есімді екі діни миссионер Нортумбриядан Ескі сакстарды христиан дініне айналдыру үшін жолға шықты. Бұл кезде Ескі Саксония Мюнстер, Оснабрюк және Падерборн епархияларына бөлінген. Алайда, 695 жылы пұтқа табынушы сакстар өздерінің араларындағы христиан миссионерлеріне өте жаулы болып, олардың мақсаты өздерінің билеушісін қайтару және ғибадатханалары мен діндерін жою екенін түсіне бастады. Евальд Ақ тез өлтірілді, ал Евальд Қараны азаптап, денесін жұлып тастады. Содан кейін екі дене Рейн өзеніне лақтырылды. Бұл оқиға 695 жылдың 3 қазанында Дортмунд маңындағы Аплербек деген жерде болған деп есептеледі. Екі Евальд Вестфалияда қасиетті тұлға ретінде құрметтеледі. Жаңа христиан дінін қабылдаудан бас тартуы және көршілеріне шабуыл жасауға бейімділігі оларды франктардың қуатты патшасы және кейіннен императоры Карлмен тікелей қақтығысқа әкелді. 772-804 жылдар аралығындағы қанды және ауыр отыз жылдық науқаннан кейін Видукинд басқаратын Ескі сакстар Карлмен жеңіліп, христиан дініне көнуге мәжбүр болды. Сакстардың туысқандық және кландық байланыстары өте мықты болды, және көптеген бөліністерге қарамастан, сакстар 8-ғасырдың соңына дейін Тациттың "Германия" еңбегінде сипатталған ерте германдықтар сияқты біртұтас халық болып қала берді. Франктармен болған ұзақ соғыс олардың ерекше мәдени сәйкестігін азайтты, бірақ толығымен жойған жоқ. Карлдың Ескі сакстарды бағындыру және христиан дініне айналдыру науқаны туралы толық ақпарат алу үшін: Сакстар соғысы. Бұл науқаннан кейін құрылған Саксония герцогтығы туралы толық ақпарат алу үшін: Саксония герцогтығы. 11-ғасырда жазған Адам Бремен Саксонияның пішінін үшбұрышқа теңеп, бұрыштан бұрышқа дейінгі қашықтықты сегіз күндік сапар деп бағалады. Аудан бойынша Ескі Саксония германдық тайпалық герцогтықтарының ең ірісі болды. Ол Эльба мен Заале өзендері арасындағы, дерлік Рейнге дейінгі барлық аумақты қамтыды. Эльба мен Везер өзендерінің сағалары арасында Солтүстік теңізге шектесетін. Эльбадан өткен аумақтың жалғыз бөлігі Хольштейн және Дитмарш округтері болды. Тайпалық жерлер шамамен төрт туыстық топқа бөлінді: Везердің оң жағалауындағы Ангриялықтар, Эмс және Липпе өзендері бойындағы Вестфалиялықтар, Везердің сол жағалауындағы Остфалиялықтар және қазіргі Хольштейндегі Нордальбингтер. Бірақ тіпті осы төрт тайпалық топтармен тайпалық бөліністің шегіне жетілмеді. Өйткені саксон "ұлыты" шын мәнінде туысқандық рулардың жиынтығы болды. Мысалы, Нордальбингтердің өзі кіші топтарға бөлінді: Хольштейнерлер, Штурмарийлер, Барди және Дитмарш халқы. Ескі Саксония – Ұлыбританияға жасалған шабуылдар мен кейінгі отарлаулардың көп бөлігінің бастапқы орны. Аймақ Ұлыбританияға көшкен англосаксон мигранттарының ұрпақтары "Ескі Саксония" деп атады, ал олардың Уэссекс және басқа жерлердегі жаңа отарлары "Жаңа Саксония" немесе Сеаксна болды. Германияда саксон жерлері жай ғана "Саксония" (қазіргі неміс тілінде: Sachsen) деп белгілі болды және кейіннен түпкілікті саксон тайпалық аумақтарын оңтүстік-шығыстағы түпкілікті саксон отанынан ажырату үшін Төменгі Саксония деп аталды. 731 жылы жазылған "Anglorum gentis ecclesiastica historia" еңбегінде англосаксон жазушысы Беде Ескі Саксонияның Эльба, Везер және солтүстік-батыс Германиядағы Эйдер өзендері арасындағы аумақ екенін, және ол Рим империясының шекарасынан тыс жерде орналасқан екенін айтты. Ескі сакстардың аристократиядан, құрметке ие болып, белгілі ер жүректерден, туыстық және кландық әдет-ғұрыптармен біріктірілген және басқарылған бос адамдардан тұратын екені айтылады. "Әлеуметтік айырмашылықтар әлеуметтік ережелермен қатты қорғалған. Өзінен жоғары дәрежедегі адамға үйленген кез келген адамға өлім жазасы берілді; өз деңгейінен төмен үйленген адамға қатты айып салынды; туғаннан тыс балаларға төзбеді; сакстар мен басқа германдықтардың арасындағы некелерге қарсылық білдірілді; және жат адамдар жек көрілді. Сакстар өздерінің ежелгі әдет-құқықтарына осылай берік болды..."