Кіріспе
Жақсыраған жоғарғы жамбас эпифизі (SCFE немесе skiffy, жоғарғы жамбас эпифизі, SUFE немесе coxa vara adolescentium) - бұл жамбас сүйегінің (метафизи) үстіне орналасқан жамбас сүйегінің сынуы. Әдетте, жамбас сүйегінің басы жамбас мойындысында орналасады. Өсу пластинасының бойымен қалыпсыз қозғалыс тайғанады. Жақсылап қағылған жамбас эпифизі термині шын мәнінде дұрыс емес, өйткені эпифиз (сүйектің соңғы бөлігі) жамбас сүйегінің арқасында ацетабулумдағы (бүйір сокетінде) қалыпты анатомиялық күйінде қалады. Бұл шын мәнінде метафиз (сүйектің мойын бөлігі) сыртқы айналыспен алдыңғы бағытта сырғанаған. SCFE - жасөспірімдердегі ең көп кездесетін жамбас бұзылуы. SCFE әдетте зардап шеккен жақтағы сілекей ауыруына әкеледі, бірақ кейде тізе немесе жамбасқа ауырсынуды тудырады. Әр бесінші адам екі жамбасты да зақымдайды, нәтижесінде дененің екі жағы да ауыртады. SCFE жасөспірім еркектерде, әсіресе жас қара еркектерде жиі кездеседі, бірақ әйелдерге де әсер етеді. Бұл кез келген балада болуы мүмкін, бірақ ең үлкен қауіп балалық семіздік болып табылады. Симптомдарға біртіндеп, бірте-бірте пайда болатын жамбас немесе тізе ауыруы, ауырсынумен бірге құлап кету жатады. Бұл жағдайда жамбас қозғалысы, әсіресе ішкі айналу, шектеулі болады. Жүгіру және аяқтардағы басқа да ауыр әрекеттер бұл жағдайдан кейін жамбастың қалыпты емес қозғалысына әкеледі және ауырсынуды нашарлатады. Ұзындық өте шектеулі.
Белгілері мен симптомдары
Әдетте, SCFE жамбас ауырсынуына әкеледі, бірақ ол тек жамбас немесе тізеде ауырсынуды тудырады, өйткені ауырсыну обтураторлық жүйенің таралуы бойынша жіберілуі мүмкін. Екі жақты SCFE жағдайында олар бір-бірінен бір жыл ішінде пайда болады. SCFE белгілеріне жүгірудің қимылдауы, қимыл-қозғалыстың төмендеуі жатады. Көбінесе жамбас жамбасының қозғалысы ішкі айналу, бөлену және иілу кезінде шектеледі. Ауыр салмақ - ең маңызды қауіп факторы. Шотландияда 600 000 сәбидің салмағын зерттей отырып, кімнің SCFE-ге шалдыққанын анықтады. Кейде SCFE-нің пайда болуына бір себеп себеп емес, бірнеше фактор әсер етеді, яғни механикалық және эндокриндік (гормондық) факторлар. Скелеттік өзгерістер сондай-ақ SCFE, оның ішінде жамбас немесе ацетабулярлық ретроверсияға ұшырауы мүмкін. Физистің жоғары осьтік жүктемесі бар ішкі әлсіздігі - бұл гипотезалық механизм. Семіздік SCFE (аксиалды жүктемені арттыру арқылы жұмыс істеу) дамуының ең маңызды алдын ала фактор болып табылады. Физистің тік және әлсіз болуы, перихондриялық сақинаның жұқа болуы және жасөспірім кезіндегі өзара байланысқан сүтқоректік процестердің бұзылуы жоғары аурудың пайда болуына ықпал етеді. Бұл ауру ұлдарда жиі кездеседі. Сынған жері - физеалдық кеміршектің гипертрофиялық аймағында. Бүйірдегі қысым эпифиздің метафизге қатысты артқы және ортаңғы бағытта қозғалуына әкеледі. Бұл эпифиз емес, бірақ SCFE-де орналасу мен сәйкестендіру проксимальді фрагмент (капитальді жамбас эпифизі) мен қалыпты дистальді фрагмент (жамбас мойыны) арасындағы қатынас арқылы сипатталады. Физистің әлі жабыла қоймағаны үшін эпифизге қан жеткізу әлі де жамбас мойыннан алынуы керек; алайда балалық шақтағы бұл жеткізілім әлсіз және сынық болғаннан кейін жиі жоғалады. Сынған жерді өңдеу (әсіресе күшпен кесу әрекеті) жиі остеонекрозға және буындағы кеміршектің жедел жоғалуына (хондролиз) әкеледі, себебі қанмен қамтамасыз етудің әлсіздігі.
An intrinsic weakness in the physis with a high axial load is the hypothesized mechanism. Obesity is the most important predisposing factor in the development of SCFE (working by increasing axial load). The physis being more vertical and weak, perichondrial ring being thin and unlocking of interlocking mamillary processes in adolescence contributes to high incidence. The condition is also more common in boys. The fracture occurs at the hypertrophic zone of the physeal cartilage. Stress on the hip causes the epiphysis to move posteriorly and medially, relative to the metaphysis. Although it is not the epiphysis that displaced, by convention, position and alignment in SCFE is described by referring to the relationship of the proximal fragment (capital femoral epiphysis) to the normal distal fragment (femoral neck). Because the physis has yet to close, the blood supply to the epiphysis still should be derived from the femoral neck; however, this late in childhood, the supply is tenuous and frequently lost after the fracture occurs. Manipulation of the fracture (as in an attempted reduction, especially a forceful one) frequently results in osteonecrosis and the acute loss of articular cartilage (chondrolysis) because of the tenuous nature of the blood supply.
Диагностика
Диагноз клиникалық күдік пен рентгенологиялық зерттеудің комбинациясынан тұрады. SCFE бар балалар қозғалыстың төмендеуін сезінеді және көбінесе жамбас иілуін толықтай орындай алмайды немесе жамбасты ішіне қарай толықтай айналдыра алмайды. 20-50% SCFE аурулары медициналық мекемеге алғаш рет келген кезде байқалмайды немесе дұрыс диагноз қойылмайды. SCFE бастапқыда назардан тыс қалуы мүмкін, өйткені алғашқы симптом - бұл тізе ауыру, жамбас. Тізе тексеріліп, оның қалыпты екені анықталды. Жамбас сүйегінің басы шағасына қатысты "тозған мұздатқыш пішені" сияқты көрінеді, ол Клайн сызығымен көрінеді. Аурудың ауырлығын Саутвик бұрышы арқылы өлшеуге болады.
Эпидемиология
SCFE 100 000 балаға шамамен 110-ға әсер етеді. Африка мен Полинезияда SCFE деңгейі жоғары. қыздарға қарағанда жиі кездеседі (еркектер 2: 1 әйелдер). Басқа да қауіп факторлары: отбасылық анамнез, эндокриндік жүйедегі аурулар, сәулемен немесе химиялық терапия, жеңіл жарақат. Оң жамбасқа қарағанда сол жамбасқа көбірек әсер етеді. Істің жартысынан астамы екі тараптың да қатысы болуы мүмкін (екі жақты).