Кіріспе

1966 жылы The Beatles тобының "Yellow Submarine" әні жарық көрді.

"Yellow Submarine" – бұл ағылшын рок-тобы The Beatles-тың 1966 жылғы "Revolver" альбомынан шыққан ән. Ол "Eleanor Rigby" әнімен бірге екі жақты А-side сингл ретінде де жарияланды. Ән негізінен Пол Маккартни жазған балалар әні, Джон Леннон да үлес қосты. Бұл ән альбомдағы барабаншы Ринго Старрдың вокалды орыны болды. Сингл Ұлыбритания, сондай-ақ бірнеше Еуропа елдері, Австралия, Канада және Жаңа Зеландиядағы чарттарда бірінші орынға шықты. Ән британдық автор жазған және 1966 жылы Ұлыбританияда шығарылған әндер арасындағы ең жоғары сатылымды сертификаты үшін Ivor Novello сыйлығын жеңіп алды. АҚШ-та ән Billboard Hot 100 чартында екінші, ал Cash Box Top 100 чартында бірінші орынға ие болды. The Beatles "Yellow Submarine" әнін студияда тәжірибелік кезеңде жазды. 1966 жылдың мамыр айының соңында негізгі трек пен вокалды жазғаннан кейін, олар продюсер Джордж Мартиннің Goons тобының мүшелерімен бұрынғы жұмыстарын еске түсіріп, теңіздік дыбыс эффекттерін, мерекелік атмосфераны және хорды қосымша жазды. "Eleanor Rigby" әнімен жұптасқан жаңалық ән ретінде, онда рок аспаптары жоқ, бұл топ үшін радикалды өзгеріс болды. Ән 1968 жылы түсірілген "Yellow Submarine" анимациялық фильміне шабыттандырды және сүйемелдеме саундтрек альбомының ашылу трегі ретінде пайда болды. АҚШ-та "Yellow Submarine" әнінің шығуы Леннонның "Исадан да танымал" деген сөздеріне байланысты туған дау-дамағдарлықпен бірге болды, бұл кейбір радиостанцияларды The Beatles музыкасын тыйым салуға және топтың Вьетнам соғысына қарсы ұстанымын жариялауға итерді. Әнге қатысты әлеуметтік және саяси тұрғыдан түрлі интерпретациялар жасалды. Вьетнам соғысы кезіндегі наразылық акцияларында ол контрмәдениеттің билікке қарсы мәлімдемесі ретінде қабылданды, сондай-ақ ереуілдер мен басқа да наразылық түрлерінде қолданылды. Кейбір тыңдаушылар әнді есірткі, әсіресе сары капсулаларда сатылатын барбитурат Nembutal немесе қашу символы ретінде қарастырды. "Yellow Submarine" балалардың сүйікті әні болып қала береді және Старр оны All Starr Band тобымен гастрольдерінде жиі орындайды.

Авторлығы

1966 жылы мамыр айында «Битлз» тобының алдағы альбомындағы вокалдық бөлімі туралы сұраққа жауап берген Ринго Старр «Yellow Submarine» әні туралы NME тілшісіне былай деді: «Джон мен Пол маған арналған ән жазды, бірақ егер мен оны қате айтсам, онда біз басқа біреудің пластинкасынан ел және батыс әнін табуға тура келеді». 1967 жылы наурыз айында «Ivor Novello» сыйлығының салтанатты кешінде жазылған ортақ сұхбатта Маккартни мен Леннон әннің мелодиясының олар жеке-жеке жұмыс істеген екі әнді біріктіру арқылы туғанын айтты. 1966 жылы Маккартни: «Бұл қуанышпен толы орын, осыдан басқа ештеңе жоқ. Біз балаларға арналған ән жазуға тырысып жаттық. Міне, негізгі идея осы еді». Олардың ән мәтініне арналған жұмыс қолжазбасында бір шумақ сызылып тасталған және Леннонның «Жаман!! Мені қараңыз» деген қолжазбасы бар. Шотланд әншісі Донован «Көк аспан және жасыл теңіз» деген жолды қосты. 1972 жылы Леннон әннің авторлығы туралы былай деді: «Біз екеуміз. Пол ұсыныс жасады. Мен «блундербус» бөлігіне көмектестім». 1980 жылы Леннон ән туралы былай айтты: «Yellow Submarine» - Полдың туындысы. Донован мәтініне көмектесті. Мен де мәтінге көмектестім. Біз студияда осы тректі жандандырдық, бірақ бұл Полдың шабылынының нәтижесі. Полдың идеясы. Полдың тақырыбы – Рингоға арналған».

Тұжырымдама және құрамы

Автор Стив Тернер "Сары суалтауық" балалық шақырымдарға ден қойғандықтан, сол кездегі психоделикалық эстетикаға сай келгенін және Джордж Харрисонның "Битл қалай өмір сүреді" сұхбатында Морин Кливеге айтқан пікірлерінде осы көзқарас көрініс тапқанын жазды. Кливе оның тұжырымын Уильям Вордсворттың поэзиясындағы оймен салыстырды. "Көп жылдардан кейін" Маккартни "ежелгі теңізші сияқты, балаларға өзінің қайда тұрғанын айтатын әңгіме бастағанын" айтады, ал оқиға желісі біртіндеп түсініксіздене бастады. Леннонның үйдегі демо жазбасына сілтеме жасай, продюсер Джайлс Мартин "Сары суалтауықты" Вуди Гатри әнімен теңеседі, ал Шеффилд оны "Жулия" мен "Көгалдық егіздер" арасындағы жүрек ауыртатын балалық шақ естелігі туралы баллада деп атайды. Леннонның мәтінінде: "Мен туған жерде / Ешкімге қапа болмады, ешкімге қапа болмады / Мен туған атым / Ешкімге қапа болмады, ешкімге қапа болмады" деген жолдар бар. Музыка зерттеушісі Алан Поллак бұл әуенді "керемет қарапайым, бірақ құпия түрде Джон Леннонның пентатоникалық белгісін сақтайды" деп сипаттайды. Композицияда бар болғаны бес аккорд қолданылады: римдік сандармен белгіленгенде, олар I, ii, IV, V және vi. Топ қонақтарды шақырды, олардың ішінде Роллинг Стоунз тобынан Брайан Джонс, Харрисонның әйелі Патти Бойд, Марианна Фейтфулл, Битлздің гастрольдік менеджерлері Мал Эванс және Нил Аспиналл, сондай-ақ топтың жүргізушісі Альф Бикнелл болды. Студиялық қоймадан тізбектер, қоңыраулар, сыбызғылар, дабылдар, қалайы ванна және касса машинасы сияқты заттар алынды. Әннің бойына әртүрлі эффектілер қосылса да, олар шығарылған жазба үшін мұқият өңделді. Екінші тармақтың басында мұхит толқындарының дыбысы естіледі және бірінші хорда жалғасады. "Сары суалтауық" синглы Битлздің Ұлыбританиядағы он үшінші синглы және Старрдың жетекші вокалист ретінде алғашқы шығуы болды. Ол 1966 жылдың 5 тамызында "Элеонор Ригби" әнімен бірге екі жақты A-side ретінде, ал 8 тамызда АҚШ-та шығарылды. Екі елде де "Revolver" альбомы синглмен бір күні жарық көрді. Жаңалық әні мен Битлздің ешқандай аспапты орындамаған балладасының жұптасуы топтың бұрынғы синглдарының мазмұнынан едәуір айырмашылықты білдірді. Сонымен қатар, 1965 жылдан кейінгі синглдары үшін ерекше жағдай, A-side әндеріне арналған промо-видео түсірілмеді. 30 шілдедегі "Melody Maker" журналындағы хабарламаға сәйкес, Битлздің "Revolver" альбомынан сингл шығару себебі "Элеонор Ригби" әнінің кавер нұсқаларының сатылымын тоқтату болды. Харрисоннан себебін сұрағанда, ол топтың "оларды шығаруды" шешкенін, әйтпесе басқа "ондаған" әншілер әндерімен хитке ие боларын көруге дайын емес екенін айтты. Тамыз айында "NME" журналына берген сұхбатында Мартин: "Мен тректің альбомнан бөлек шығарылуын қаладым, бірақ Битлздің осындай жолмен материалды екі рет шығарудан әдетте ләззат алмайтынын түсіну керек. Олар жұртшылықты алдап жатыр деп ойлайды. Бірақ біз ойланып, жанкүйерлердің шынымен алданып қалмағанын түсіндік. Көптеген альбомдарда тек 12 трек болады, ал Битлз әрқашан 14 трек жасайды!" деді.

Коммерциялық өнімділік

Әлемдік сатылым бойынша көшбасшы болды. Екі A жақты сингл Record Retailers тізімінде (кейіннен Ұлыбританияның синглдар тізімі ретінде қабылданды) 13 апта ішінде төрт апта бойы бірінші орынды иеленді. АҚШ-та синглдің шығуы «The Beatles» тобының соңғы гастрольдік турларымен бірге орын алды. Сонымен қатар, Capitol Records LP «Yesterday and Today» үшін қолданылған «қасапшының мүсіні» туралы даудан кейін, Леннонның «Исадан да мәшһүрмін» деген сөздеріне байланысты қоғамдық наразылық туды, бұл сөздер алғаш рет Ұлыбританияда Кливпен болған «Beatles қалай өмір сүреді» сұхбатында жарияланды. «Иса» дауы сингл мен альбомның шығуына көлеңке түсірді; жазбалары мен естелік заттарын өртеу үшін көптеген отты жинаулар ұйымдастырылды, сондай-ақ көптеген радиостанциялар «The Beatles» музыкасын ойнаудан бас тартты. Топ Вьетнам соғысына қарсы белсенді түрде қарсылық білдірді, бұл АҚШ-тағы олардың бейнесін одан әрі өзгертіп, жаңаша қалыптастырды. Capitol «Элеонор Ригби» әніндегі діни сілтемелерге күдікпен қарады, себебі дау одан әрі жалғасып жатқан еді, сондықтан «Yellow Submarine» әнін басты трек ретінде насихаттады. Ән Billboard Hot 100 тізімінде 2-орынды (Supremes тобының «You Can't Hurry Love» әнінен кейін) және Cash Box және Record World тізімдерінде 1-орынды иеленді. Гулдтың айтуынша, бұл «The Beatles» тобының 1963 жылдан бергі алғашқы «белгіленген» синглы болды, Billboard Hot 100 тізімінде көшбасшы бола алмады, бұл Capitol-дің бастапқыда «Элеонор Ригби» әніне назар аудармауына байланысты болды. АҚШ турлары кезінде «The Beatles» тобының баспасөз хатшысы Тони Барроу The Washington Post газетінің тілшісі Лерой Ааронстың мақаласында топтың «соңғы» синглының төмендеуі туралы мәліметтерді алып тастауын сұрады. Автор Роберт Родригестің пікірінше, радиодағы тыйым әннің тізімде көшбасшы бола алмауына себеп болды. Сингл төрт апта ішінде 1,200,000 дана сатылды және 12 қыркүйекте «The Beatles» тобы АҚШ-тың жиырма бірінші алтын тақтасын алды, бұл олар екі жарым жылдан астам уақыт ішінде жеткен жетістік еді.

Сыни қабылдау

Ұлыбританияның ескі поп журналистерінің бірі, NME-дің Аллен Эванс, «Revolver» альбомындағы Beatles-тің прогрессивтілігіне қызығушылық білдірді, бірақ: «Бір нәрсе анық көрінеді – жақын арада бәріңіз «Сары суасты кемесі» туралы ән шырқайтын боласыздар». Дерек Джонсон осы басылымдағы синглге берген шолуында осы пікірді қайталады және әнді «әдеттегі Beatles-тен өзгеше, мәжбүрлеп айтатын ән» деп сипаттады. Melody Maker журналының рецензенты әннің негізгі қасиеттері оны «балалар өлеңі немесе қоғамдық орында орындалатын әнге» айналдыратынын айтты және Старрдың вокалын және оның артындағы «жарқын ойынды» мақтады. Billboard оны Старрдың вокалымен және «ас үйден басқа барлық нәрсе» бар аранжировкасымен Beatles-тің «бүгінгі күнге дейінгі ең ерекше жеңіл рок әні» деп сипаттады. Cash Box синглдің жұпталуын «ерекше» деп тапты және «Сары суасты кемесін» «күшті, көңілді, сәттілікке толы, арнайы эффекттермен безендірілген, теңіздің түбіндегі қуанышты оқиғаның өте есімдік әні» деп сипаттады. Record World басылымында: «Beatles әр түрлі дыбыстармен шақырылған бұл көңілді әнді орындап, қатты қызығады» делінген. Record Mirror журналына берген сұхбатында Питер Джонс бұл әнге тым әсерленбегенін, бірақ ол топтың жан-жақтылығын көрсеткенін айтты, ал Ричард Грин: «Beatles-тің «Puff the Magic Dragon» әні сенбі күні таңертеңгі сағат 9:30-да Light Programme бағдарламасында өте танымал болады» деп жазды. Лондоннан The Village Voice үшін хабарлаған Ричард Голдштейн Revolver альбомының қаланың әр жерінде екенін айтты, лондондықтар Beatles-ке АҚШ-тағы қарсылыққа жауап ретінде біріккендей. Ол «Сары суасты кемесі» «теңіз астындағы утопияны» бейнелейтінін және «оның екінші жағы ['Элеонор Ригби'] метафизикалық болғандай, оның өзі қалыңдық және балаларға арналған» екенін айтты. The Evening Standard журналына жазған рецензиясында Маурин Клив: «Рингоның ең көңілді әні бар» деп жазды және «ол барлық американдықтарды қайтадан өзіне бағындырады» деп болжады. The Kinks тобының Рей Дэвис, Disc and Music Echo журналында Revolver туралы пікір білдіруге шақырылғанда, «Сары суасты кемесін» сынады. Ол оны «мағынасыз нәрсе» деп атады және сингл үшін жаман таңдау деп қосты, сондай-ақ: «Мен фортепианода өзімді мазақтап, осындай әндер орындаймын» деді. Жақында жарық көрген Crawdaddy! журналында жазған Пол Уильямс да оны сынады, әннің Sgt. Барри Садлердің әскери жаңалықтары «Жасыл береттердің балладасынан» нашар екенін айтты. 29 тамызда Сан-Франциско маңындағы Candlestick Park-та өткен Beatles-тің соңғы концертіне шолу жасай отырып, San Francisco Examiner газетінің Фил Элвуд тобының концертте «жаңа, керемет альбомынан» ештеңе ойнамағанын өкінді, әсіресе «Сары суасты кемесін». The Evening Standard журналы үшін жылдың поп музыкасын шолып өткен Клив синглді және Revolver альбомын 1966 жылдың ең жақсы жазбалары деп атады. 1977 жылы жарық көрген «The Beatles Forever» кітабында Николас Шаффнер «Сары суасты кемесін» «Beatles ең еріншекті және асыра қылықты туындысы» деп сипаттады. Тим Райли «Сары суасты кемесін» Старр өзінің жекелігін көрсете алған алғашқы Beatles әні деп санайды және Леннонның «Goon юморымен» толы вокалын және оның әнді «теңізшілердің ішімдік әніне» айналдырғанын бағалайды. Иан Макдональд оны «ұнатуға мүмкін емес жарқын жаңалық ән» деп атайды. Ал AllMusic-тің Томас Уорд оның Revolver альбомының «тұрақты кереметтігін» бұзғанын айтады, балаларға арналған ән ретінде тиімді болса да, «бірнеше тыңдағаннан кейін, ол шаршатады, дәл «When I'm Sixty Four» сияқты басқа да McCartney-дің «көңілді» әндерімен болады». The Guardian газетінің Алекс Петридис «Сары суасты кемесін» «сүйкімді, бірақ маңызсыз» деп санайды және Beatles-тің оны альбомнан алынған алғашқы сингл ретінде таңдағанын «таң қалдырады», тіпті «Элеонор Ригби», «Taxman» және «Here, There and Everywhere» әндерінен де басымдық бергенін «ақылға сыймайды» дейді.

Мұра

Бұл ән 1968 жылы United Artists анимациялық фильміне түрткі болды – «Сары суасты кемесі», оны балаларға арналған танымал телесериал «The Beatles» компаниясы King Features Syndicate шығарған. King Features компаниясының Аль Бродакс Маккартниге «Сары суасты кемесі» сюжетіне негіделген сценариймен фильм жасау туралы ұсыныс жасады. Доггет бұл әннің «бизнес тұрғысынан» «Revolver» альбомындағы ең маңызды трек болғанын жазады, себебі ол United Artists компаниясының Beatles тобынан үшінші көркем фильмді түсіруді талап етуіне қарсы тұрды. Топтың 1966 жылғы жазбасы саундтрек альбомының ашылу трегі болды, ал оны Мартин оркестрлік ретпен ұйымдастырған «Yellow Submarine in Pepperland» әнімен аяқтады. «Сары суасты кемесі» фильмі лицензиялық өнімдердің көптеген түрлерін шабыттандырды, соның ішінде Corgi Toys компаниясының суасты кемесінің дәл көшірмесін. 1984 жылы Cammell Laird кеме жасаушы зауытының шәкірттері салған 16 метрлік металл мүсіні «Сары суасты кемесі» деп аталды және Ливерпульдегі Халықаралық бақ фестивалінің бөлігі ретінде пайдаланылды. 2005 жылы ол Ливерпульдің Джон Леннон әуежайының сыртына қойылды, қаланың 2008 жылы Еуропаның мәдени астанасы атануына дайындық ретінде. Rolling Stones журналының редакторлары оны «кішкентай балаларды Beatles әншілерінің жанкүйерлеріне айналдыратын бастапқы дәрі» деп сипаттайды. Әннің мелодиясы Ұлыбритания мен Америкадағы наразылық акцияларында және демонстрацияларда қолданылды, сөздері «Біз бәріміз фашистік режимде өмір сүреміз» деп өзгертілді. Оны 2005 жылдың қаңтар айында Джордж Буш АҚШ президенті болып сайланған кезде Нью-Йорктегі наразылықшылар қолданды; сол жылдың шілдесінде Шотландиядағы G8 қарсылығына қатысушылар; 2011 жылдың сәуірінде Принц Уильям мен Кейт Миддлтонның үйлену тойы күні Лондондағы монархияға қарсы демонстрациялар; және 2015 жылдың мамырында Ұлыбританиядағы жалпы сайлау нәтижесіне наразылық білдірген лондондықтар. Старр 1969 жылы шыққан «Octopus's Garden» әнінде әннің теңіздік және қашқындар тақырыбын қайта жаңғыртты, бұл Beatles тобы жазған оның екінші және соңғы әні болды. «Yellow Submarine» әні оның Beatles тобынан кейінгі жеке мансабындағы ең танымал әндерінің бірі болып қала берді. Ол оны All Starr Band тобымен гастрольдік сапарларда концерттік тізімдеріне үнемі қосады. Оның көптеген тікелей орындауларының біріншісі 1992 жылы шыққан Ringo Starr and His All Starr Band Volume 2: Live from Montreux альбомында пайда болды. Маккартни үшін «Yellow Submarine» оның балалардың әртүрлі буындары арасында өте танымал болған, бірақ оның қарсыластарының сындарына да ұшыраған шығармашылығының бір саласын ашты. Оның балаларға арналған әндерінің кейінгі мысалдары: «Yellow Submarine» альбомынан «All Together Now»; Wings тобының «Mary Had a Little Lamb» әні, осы атаудағы балалар өлеңіне негізделген; және Маккартнидің 1984 жылғы анимациялық қысқаметражды фильмінен «We All Stand Together». Beatles тобының жазбасы 1962–1966 және 1 сияқты жинақ альбомдарына енгізілді. 1986 жылы «Yellow Submarine» / «Eleanor Rigby» әндері Ұлыбританияда EMI компаниясының Beatles тобының әндерінің жиырма жылдығына орай қайта шығарылып, Ұлыбритания ән тізімінде 63-орынды иеленді. 1 және 1+ жинақтарының 2015 жылғы басылымына 1968 жылғы анимациялық фильмнен алынған видеоклип қосылды. 2018 жылдың шілдесінде екі ән «Yellow Submarine» фильмінің 50 жылдығына арналған 7 дюймдік винилдік сурет дискісінде жарық көрді. Испаниялық футбол клубы «Villarreal CF» осы Beatles әнінен «Сары суасты кемесі» деген лақап ат алды және содан бері La Liga клубымен тығыз байланысты болды. Сол кезде ән 1960 жылдары Испанияда өте танымал болды (дегенмен испан тілінде орындалса да), алда «Villarreal» әлі кішкентай клуб болған кезде.