Кіріспе
Француздық-канаддық мюзикл арқылы әнделген Notre Dame de Paris француз мюзиклінің әндері француз мюзиклінің әндері арқылы 1998 жылы 16 қыркүйекте Парижде дебют жасады. Ол француз романшысы Виктор Гюгоның "Нотр-Дам" (ағылшын тілінде "Нотр-Дамның жұлқыны" деп аталады) романынан алынған. Музыканы Риккардо Кокчанте (Ричард Кокчанте деп те белгілі) жазды, ал сөздерін Люк Пламондон жазды. Дебютінен бері Бельгияда, Канадада, Қытайда, Францияда, Италияда, Жапонияда, Ливанда, Люксембургте, Польшада, Ресейде, Сингапурда, Оңтүстік Кореяда, Испанияда, Швейцарияда, Тайваньда, Түркияда, Ұлыбританияда және АҚШ-та кәсіби түрде ойналған және сегіз тілге аударылған (ағылшын, испан, итальян, орыс, корей, фламанд, поляк және қазақ). Ағылшын тіліндегі қысқа нұсқа 2000 жылы Лас-Вегаста (АҚШ) және Лондондағы толық нұсқасы, сонымен қатар ағылшын тілінде, он жеті ай бойы орындалды. Шоудан шыққан "Vivre", "Belle" және "Le temps des cathédrales" сияқты бірнеше әндер француз тілінде сөйлейтін елдерде үлкен жетістікке қол жеткізді. Гиннес рекордтар кітабына сәйкес Париждің Нотр-Дам ғибадатханасы мюзиклдің ең табысты алғашқы жылы болды. Бұл музыка кем дегенде жеті рет жазылған (2007 ж.): Исраиль әншісі Ахиноам Нини (яғни Ноа) Эсмеральда ретінде танымал болған француздық тұжырымдамалық альбом, содан кейін Париждің түпнұсқалық актерлік құрамының тірі, толық жаздырылуы. Барселонада түсірілген испан тіліндегі ерекшеліктері бар бір дискпен бірге итальян тіліндегі толық сазды жазу жасалды. Лондонның түпнұсқалық актерлік альбомында Париждің бірнеше жұлдыздары болды, бірақ ағылшын тіліндегі ұпайдың бір бөлігі ғана сақталды.
the French musical
Notre Dame de Paris is a sung through French musical which debuted on 16 September 1998 in Paris. It is based upon the novel Notre Dame de Paris (known in English as The Hunchback of Notre Dame) by the French novelist Victor Hugo. The music was composed by Riccardo Cocciante (also known as Richard Cocciante) and the lyrics are by Luc Plamondon. Since its debut, it has been professionally played in Belgium, Canada, China, France, Italy, Japan, Lebanon, Luxembourg, Poland, Russia, Singapore, South Korea, Spain, Switzerland, Taiwan, Turkey, United Kingdom and United States, and has been translated into eight languages (English, Spanish, Italian, Russian, Korean, Flemish, Polish, and Kazakh). A shorter version in English was performed in 2000 in Las Vegas, Nevada (United States) and a full length London production, also in English, ran for seventeen months. Several songs from the show, such as "Vivre", "Belle" and "Le temps des cathédrales", have been released as singles with a huge success in French speaking countries. Notre Dame de Paris, according to the Guinness Book of Records, had the most successful first year of any musical ever. The score has been recorded at least seven times to date (2007): the original French concept album, which featured Israeli singer Achinoam Nini (aka Noa) as Esmeralda was followed by a live, complete recording of the original Paris cast. A complete recording of the score in Italian was made, along with a single disc of highlights in Spanish from the Barcelona production. The original London cast album featured several of the original Paris stars, but only preserved a fraction of the score in English.
Бірінші акт
Бұл оқиға 1482 жылы Парижде орын алады. Әңгіме бойына қатысушы ретінде ғана емес, сонымен қатар түсінікші ретінде де әрекет ететін ақын Грингуар оқиғаның сахнасын қою үшін кіреді; ол Адамның өзінің тарихын соборларды салумен қалай жазғанын баяндайды ("Le temps des cathédrales"). Клопин бастаған үйсіздер мен босқындар Нотр-Дам соборының алдында көмек пен баспана сұрап ("Les sans papiers") жиналады. Нотр-Дамның архидиаконы Фроло, Корольдік садақшылардың капитаны Фобқа өз адамдарына жиналған халықты таратуға бұйрық береді ("Фролоның араласуы"). Адамдары босқындарды қуып бара жатқанда, Фёбус әдемі рома қызын Эсмеральданы көреді (кейінгі қойылымдарда сахна өзгеріп, ол Нотр-Дамның алдында билеп жатқан кезде оны көреді) және оған қызығады. Эсмеральда оған өзі туралы, өзінің саяхатшы ретінде өмір сүрген өмірі және армандары туралы айтады ("Богемиан"). Оны тұтқындаудың орнына, Феб оны жалғыз қалдырады. Ата-анасы қайтыс болғаннан кейін сегіз жасынан бастап Есмеральданы күзеткен Клопин оған енді бала емес екенін және ол махаббатты табатын жасқа жеткенін айтады ("Esmeralda tu sais"). Ол қызға өте сақ болуды ескертеді, өйткені барлық еркектерге сенім артуға болмайды. Келесі нөмірде көрермендер Феббдің үйленуге тұрмақ болып отырған асыл және әдемі Флэр де Лизмен танысады. Флёр де Лайстың Фобқа деген махаббаты Джульеттаның Ромеоға деген махаббаты сияқты ("Ces diamants là") балалық және ақылға сыймайтын. Енді Грингуар ("La fête des fous") басқарған ақымақтардың жабайы және түрлі-түсті мейрамы басталады, оның шыңы - ақымақтардың патшасын ең сұм жүзді жасай алатын адамдар тобынан таңдау; Патшаны Эсмеральда тәжге тағайындайды. Көлеңкеде жасырынған, жарыққа шығатын, қорқынышты тұлға - Нотр-Дам ғибадатханасының қоңыраушысы, кеудесінен бүлінген, бет-әлпеті бұзылған Квазимодо. Бір дауысты шешіммен Квазимодо ақымақтардың патшасы болып сайланады және таққа отырғызылады, бірақ ол өзінің бар күшімен бұл күні ешнәрсе Есмеральда сияқты әйелді өзіне қамқорлық жасауға мәжбүр ете алмайтынын біледі ("Le pape des fous"). Фролло мерекелерді бұзады және Квазимодоға Эсмеральданы ұрлап, сол түні өзіне әкелуге бұйрық береді, сонда ол сиқыршы әйел және қоғамдық әдептілікті бұзушы ретінде түрмеге қамалуы мүмкін ("La sorcière"). Квазимодо, Фроллоға бағышталған, оны сәби кезінде тастап кеткеннен кейін ("L'enfant trouvé") тәрбиелеп, білім бергені үшін, ол мойынсұнады дейді. Парижге түн түседі, оның қараңғы және жасырын құпиялары Грингуар ("Les portes de paris") түсіндіреді. Квазимодо қараңғы көшелер арқылы Эсмеральданы аңдып жүріп, оны ұстап алу алдында Фёбус пен оның күзетшілері келіп, Квазимодоны тұтқындайды. Фейб Эсмеральдаға өзін таныстырады. Ол келесі күні кешке Кабаре дю Вал д'Амурда кездесуді жоспарлайды. Фиб пен оның адамдары Квазимодоны алып кетеді, ал Эсмеральда қараңғылыққа қарай жүгіреді ("Тентатив д'енвемент"). Кереметтер сотында, Париждің барлық жәбірленушілерінің панасы, Клопин еріншек шатасуды басқарады, мұнда бәрі расасына, дініне, терісінің түсіне немесе қылмыстық тегіне қарамастан тең ("La cour des miracles"). Грингуар, ол кездейсоқ жолға түсіп, тұтқындалады және Клопин оған, егер әйелдердің бірі оған үйленуге келіспесе, оның кіргені үшін асылып қалуын айтады. Осы уақыт аралығында келген Эсмеральда Грингуэрге (тек атымен) үйленуге келіседі және Клопин, Қаңқалар патшасы ретінде, оларды біріктіреді және олар жабайы шатасуға қосылады. Кейін Грингуар мен Эсмеральда жалғыз қалғанда ("Фебус моты") ол өзін оған "Париж көшелерінің ханзадасы" деп таныстырады және оны "ханымдар" ("адам емес әйелдер") емес екеніне сендіреді. Грингуар білімді болғандықтан, Эсмеральда одан "Фебус" сөзінің мағынасын сұрайды; ол оған латын тілінде "күн" немесе "күн құдайы" дегенді білдіреді. Эсмеральда бұл сөзді Фибб деген еркекпен ("Beau comme le soleil") романтикалық қатынаста болғандықтан ойланады; оған сахнада Флюр де Лайс қосылады, ол да Фибб туралы ойланады (бірақ ол ол туралы көбірек қорқады), бірақ екеуі де Фибб оларды мәңгі жақсы көретіндігіне сенеді. Фебб өзінің қандай адам екені туралы еш күмәнданады. Ол екі әйелді де, біреуін әйелі, екіншісін уақытша сүйіктісі ретінде ("Дечире") қалайды. Келесі күні Фроло Грингуарды Нотр-Дамға шақырып, оны Эсмеральда туралы сұрап, оған оған тиісуге тыйым салады. Грингуар Нотр-Дамдағы Корольдер галереясының қабырғасында грек тілінде "Ананке" деген сөздің таңғажайып жазуы туралы сұрағанда, әңгімеге өзгеріс енгізеді. Фролло оған "Ананке" грек тілінде "тағдыр" дегенді білдіреді. Олар Квазимодоның ...
ІІ акт
Фроло мен Грингуар болып жатқан оқиғалар мен ғылыми жаңалықтарды және олардың кейбіреулері (мысалы, Иоганн Гутенбергтің баспа машинасы мен Мартин Лютердің ілімдері) әлемді мәңгілікке өзгертіп жатқанын талқылайды ("Флоренция"). Грингуар собордың қаншалықты тыныш екенін байқайды және Фролло оған Квазимодо үш күн бойы қоңырау шалып көрмегенін айтады. Қосқыр манарасында Квазимодо собор қоңырауларының өзінің жалғыз досы және сүйіктісі ("Les cloches") екенін, әсіресе үш "Мари" екенін айтады: "Кішкентай Мари" балалар жерлеуі үшін, "Үлкен Мари" кемелер жүзіп кеткенде және "Үлкен Мари" үйлену тойында. Оның ең үлкен үміті - олар Эсмеральдаға қоңырау шалып, оны жақсы көретінін айтулары. Фролло Грингуардан "зайыбы" қайда екенін сұрайды ("Ou est Elle? "); Грингуар білмейді деп жауап береді және жалған жауап береді (бірақ ол Эсмеральданы іздеп жүрген Клопинге ол Ла-Санте түрмесінде тұтқындалғанын және Клопин оны құтқармаса, асылып қалады деп айтады). Өзінің камерасында Эсмеральда өзін қамалған құсқа теңеп, Квазимодоны құтқаруға шақырады, ал Нотр-Дамға оралғанда Квазимодо үш күн бұрын Эсмеральданың жоғалуы туралы ойланып, оның қауіпсіздігі үшін қорқады ("Les oiseaux qu'on met en cage"). Клопин және бір топ жәбірленушілер тұтқындалып, Ла-Санте түрмесіне ("Кондамн") тасталады, өйткені Эсмеральда Фобды өлтіруге тырысқаны және Фроло төрелік еткен судья ретінде сиқыршылыққа қатысты ("Le procès" / "La torture"); ол мойындаудан бас тартқан кезде, ол "Мен мойындаймын!" деп айқайлағанға дейін аяғын соққыға ұшыратады. Фроло оны ату жазасына кескен, бірақ Эсмеральда әлі де Фиббке деген сүйіспеншілігін мойындап, Фролоға өзінің қайтарылмай қалған құмарлығының эмоционалдық азаптарынан зардап шегуге қалды ("Être prêtre et aimer une femme"). Эсмеральда оны құтқару үшін Фейбіні шақырады (Фейб) Басқа жерде, қалпына келген Фейб Флеур де Лайспен кездеседі, бірақ ол өзін Эсмеральданың "шахрият" ("Je reviens vers toi") сиқырлы деп айыптайды. Флэр де Лайс оған, егер ол Эсмеральданы ("La monture") өлтіруге ант берсе, оның жүрегі мен махаббаты әлі де болатынын айтады. Өлім жазасына кесілген күні таңертеңгі сағат бесте Фроло Эсмеральданың камерасына келіп, оған өзінің Фобды оған деген сүйіспеншілігінен пышақпен ұрып өлтіргенін мойындайды ("Visite de Frollo a Esmeralda" / "Un matin tu dansais") және оған таңдауды ұсынады: өлім жазасына тартылады немесе оған сүйіспеншілікпен өмір сүреді. Эсмеральда оның ұсыныстарын қабылдамағанда, ол оны зорлауға тырысады, бірақ Квазимодо (оны жасырын түрде ұстанған) Клопинді және басқа тұтқындарды босатады. Клопин Фроллоға шабуыл жасап, оны есінен танып, Эсмеральданы босатып, олар Нотр-Дамға бас сауғалау үшін қашып кетеді ("Liberes"). Грингуар Айға ("Lune") ән салады, онда ол Квазимодоның Эсмеральдаға деген махаббатынан болған азаптары мен азаптарын сипаттайды. Квазимодо Эсмеральданы Нотр-Дамдағы қауіпсіз жерде ("Je te laisse un sifflet") ұйықтап қалдырады, бірақ оны мәңгі жақсы көретінін, оның сұмдығы оны ешқашан сүймейтінін ("Dieu que le monde est injuste") қайғылы түрде еске алады. Жалғыз қалған Эсмеральда сүйген адамы үшін аман қалады деп үміттенеді және Махаббат әлемді өзгертуге күшті екенін әндейді, тіпті ол өлгенде де ("Vivre"). Клопин және оның адамдары Нотр-Дамды басып алған кезде, Фроло Фобб пен оның адамдарына ғибадатхананы бұзып, соборға шабуыл жасап, оларды қуып шығаруды тапсырады ("ЛАттака де Нотр-Дам"). Клопин және оның адамдары батыл қарсылық көрсетеді, бірақ қарулы сарбаздарға қарсы тұра алмайды, ал алғашқы шабуылда Клопин өлімге ұшырайды. Өлім алдында ол Есмеральдадан оның орнын басып алуын сұрайды. Соңғы шайқаста Эсмеральда мен оның адамдары Фоб мен оның сарбаздарына қарсы тұр, бірақ нәтижесі алдын ала белгілі болған қорытынды - Эсмеральда тұтқынға алынып, елден шығарылғандар жеңілді. Фебус Эсмеральданы өлтіру үшін суық қанмен тапсырады, Парижден ("Депорт") қуылғандарға бұйрық береді және Флёр де Лайспен бірге кетеді. Квазимодо Нотр-Дамда Эсмеральданы іздеп жүргенде, Фроллоның мұнаралардың бірінің жоғарғы жағында тұрғанын тауып, одан Эсмеральдаға көмектесуін сұрайды ("Mon maitre, mon sauveur"). Ақырында ақылдан адасқан Фроло оған Эсмеральданың асылып жатқанын көрсетеді және Квазимодоның қорқынышына ол кінәлі екенін хабарлайды. Ол қатты күліп жатқанда, ашуланған Квазимодо оны ұстап алады және оны мұнараның баспалдағынан құлатып жібереді. Қазашылар Эсмеральданың денесін гиббеттен алып жатқанда, Квазимодо пайда болады және олардың денесін өзіне беруін талап етеді ("Donnez la moi"). Оларды қуып, ол оның денесі жанында т�...
Elsewhere, a recovered Phoebus is confronted by Fleur de Lys, but he claims as an excuse that he was bewitched by Esmeralda's "sorcery" ("Je reviens vers toi"). Fleur de Lys tells him that he will still have her heart and love if he will swear to have Esmeralda executed ("La monture"). At five o'clock in the morning of the execution, Frollo visits Esméralda's cell and to her horror confesses to her that he knifed Phoebus out of love for her ("Visite de Frollo a Esmeralda" / "Un matin tu dansais") and offers her a choice: death on the gallows or life by giving him love. When Esmeralda rejects his advances, he tries to rape her, but Quasimodo (who has secretly followed him) frees Clopin and the other prisoners. Clopin attacks Frollo, knocking him unconscious, and releases Esméralda and they flee the prison to Notre Dame for sanctuary ("Liberes"). Gringoire sings to the moon ("Lune") in which he describes Quasimodo's pain and suffering because of his love for Esméralda. Quasimodo leaves Esmeralda asleep in a safe place in Notre Dame ("Je te laisse un sifflet"), but bitterly reflects that while he will love her forever, his ugliness will ensure that she will never love him ("Dieu que le monde est injuste"). Alone, Esmeralda hopes that she will survive for the man she loves and sings about how Love has the power to change the world even should she die ("Vivre"). With Clopin and his people occupying Notre Dame, Frollo orders Phoebus and his men to break sanctuary and attack the cathedral to drive them out ("L’Attaque de Notre Dame"). Clopin and his people resist bravely but are no match for the armed soldiers, and in the first attack Clopin is fatally wounded. Dying, he begs Esmeralda to take his place as leader. The final battle has Esmeralda and her people facing off against Phoebus and his soldiers, but the result is a foregone conclusion – Esmeralda is captured and the outcasts defeated. Phoebus coldbloodedly hands Esmeralda over to be executed, orders the outcasts driven out of Paris ("Déportés") and leaves with Fleur de Lys. Quasimodo, searching Notre Dame for Esmeralda, finds Frollo standing at the top of one of the towers and begs him to help Esmeralda ("Mon maitre, mon sauveur"). Frollo, finally driven insane, shows him the sight of Esmeralda being hanged and to Quasimodo's horror announces that he is responsible. As he laughs wildly, the enraged Quasimodo seizes him and hurls him down the stairs of the tower to his death. As the executioners are cutting down Esmeralda's body from the gibbet, Quasimodo appears and demands that they give him her body ("Donnez la moi"). Driving them away, he kneels beside her body and mourns her, promising to stay with her and that even in death they will not be parted ("Danse, mon Esmeralda"). After the curtain call, Gringoire leads the cast in a reprise of "Le temps des cathédrales".
Шоу
Директор Жиль Махью шоуды концерттік стильде сахналады, басты әншілер сахнаның ортасында, ән айтпаған бишілер сахнаның үстінде тұрды. Оркестр мен хор алдын ала жазылған; жетекшілер өте айқын бум микрофон киген.
Ұлыбританиядағы сын көзқарас
Ұлыбританиядағы сыншылар музыка мен хореографияны мақтады, ал әннің ағылшын тіліндегі аудармасы мен шоудың жалпы бағыты туралы жалпы жек көрініс білдірді. Мысалы, The Times газетінде Гаруның "Квассимодоның" "күлкілі энергиясы" және "кезең-кезең қиялға толы шығармашылық әсерлері: орасан зор қоңыраулар, адамдар шапшаңдау үшін бас түрегімен" мақталған, бірақ "Бұл басқа Лес Мис емес" деп қорытындылады. Оксфорд энциклопедиясының айтуынша, Лондон шоусының продюсері Майкл Уайт бұл сынға қарсылық білдірді: "Бұл музыкалық емес, күшті сюжетті рок шоу. Менің ойымша, драмалық сыншылар үшін мұны түсіну қиын, өйткені олар Шекспирден бастап Харольд Пинтерге дейін бәрін түсінулері керек ". Бастапқыда нашар сынға қарамастан, Париждің Нотр-Дам театры "2000 жылы Вест-Энде ашылған галликалық тақырыпты шоулардың ішіндегі ең табыстысы болды".
Өндіріс тарихы
Париждегі Нотр-Дам театрының алғашқы қойылымы мюзиклдерді Францияда қайтадан сәнге айналдырды және ол басталғаннан бері басқа да бірқатар елеулі қойылымдарды тудырды. Париж ашылуы алдындағы жарнаманың бір бөлігі ретінде үш ән: "Vivre", "Le temps des cathédrales" және "Belle" сингл ретінде шығарылды. "Belle" үлкен хитке айналды, ол Францияда "Жыл әнінің" иегері атанды және ғасыр әнінің жүлдесіне ұсынылды. Дебютінен бастап шоу Бельгияда, Канадада, Қытайда, Францияда, Италияда, Жапонияда, Ливанда, Люксембургте, Польшада, Ресейде, Сингапурда, Оңтүстік Кореяда, Испанияда, Швейцарияда, Тайваньда, Түркияда, Ұлыбританияда, Украинада және АҚШ-та кәсіби түрде ойнатылды және жеті тілде (ағылшын, испан, итальян, орыс, корей, фламанд және поляк) аударылды. Ағылшын тіліндегі қысқа нұсқа 2000 жылы Лас-Вегаста (АҚШ) және Лондондағы толық нұсқасы, сонымен қатар ағылшын тілінде, он жеті ай бойы орындалды. Шоудан шыққан "Vivre", "Belle" және "Le temps des cathédrales" сияқты бірнеше әндер француз тілінде сөйлейтін елдерде үлкен жетістікке қол жеткізді. "Vivre" (Live for the One I Love) әнінің ағылшынша нұсқасын Селин Дион мен австралиялық әнші Тина Арена шығарды. Дион мюзиклге қатыспағанына қарамастан, ол Лондонның түпнұсқалық актерлік құрамның жазбасында кездеседі. 2010-2014 жылдары Киевте, Мәскеуде, Санкт-Петербургте, Парижде және Бейрутта музыкалықтың бірнеше концерттік нұсқалары ұсынылды. 2016 жылдың ақпан айында Париждегі Конгресс сарайында 2016 жылдың қараша айында Notre Dame de Paris музыкалық қойылымының қайта жаңғыруы жоспарланып отырғаны, содан кейін Францияда гастрольдер жасалатыны хабарланды. 2020 жылға Нью-Йорк француз турнесі жарияланды, бірақ COVID-19 салдарынан 2022 жылға кейінге қалдырылды. Гиннес рекордтар кітабына сәйкес Париждің Нотр-Дам ғибадатханасы мюзиклдің ең табысты алғашқы жылы болды. Бұл музыка кем дегенде жеті рет жазылған (2007 ж.): Исраиль әншісі Ахиноам Нини (яғни Ноа) Эсмеральда ретінде танымал болған француздық тұжырымдамалық альбом, содан кейін Париждің түпнұсқалық актерлік құрамының тірі, толық жаздырылуы. Барселонада түсірілген испан тіліндегі ерекшеліктері бар бір дискпен бірге итальян тіліндегі толық сазды жазу жасалды. Лондонның түпнұсқалық актерлік альбомында Париждің бірнеше жұлдыздары болды, бірақ ағылшын тіліндегі ұпайдың бір бөлігі ғана сақталды. 2023 жылы Париждің Нотр-Дам 15 қарашада Палас-де-Конгрестің түпнұсқа театрына қайта оралады.