Кіріспе
Буындардың байланысу тіндерінің босаңсуы
Байланысу тіндерінің босаңсуы, немесе буындардың босаңсуы – созылмалы дене ауруларының себебі, оның ерекшелігі байланысу тіндерінің босаң болуында. Егер бұл жағдай денедегі барлық буындарға әсер етсе, онда ол жалпы буындардың гипермобильдігі деп аталады, ол халықтың шамамен он пайызында кездеседі және тұқым қуалау арқылы берілуі мүмкін. Буындардың босаңсуы әртүрлі түрде және әртүрлі ауырлық деңгейінде көрініс беруі мүмкін. Сондай-ақ, ол әрқашан бүкіл денеге әсер етпейді. Мысалы, адамның аяқ буындары босаң болуы мүмкін, бірақ қол буындары емес. Байланысу тіндерінің босаңсуы бар адамның, анықтама бойынша, байланысу тіндері босаң. Басқа, кең таралған аурулардан айырмашылығы, диагноз қою үшін көмейлердің, бұлшық еттердің немесе қан тамырларының босаңсуы, терінің гипермобильдігі немесе басқа да байланысу тіндерінің проблемалары болуы міндетті емес. Буындардың гипермобильдігімен байланысты тұқым қуалайтын байланысу тіндерінің бұзылуларында (мысалы, Марфан синдромы және Элерс-Данлос синдромының I–III, VII және XI типтері) буындардың босаңсуы әдетте ересек жасқа дейін байқалады. Алайда, Марфан синдромында буындардың босаңсуының басталу жасы мен дәрежесі әртүрлі болуы мүмкін, ал буындардың босаңсуы тек қолдармен ғана шектелуі мүмкін, мысалы, Элерс-Данлос синдромының I типінде. Сонымен қатар, буындардың босаңсуы диспраксия сияқты физикалық координацияның бұзылуларымен бірге пайда болуы мүмкін.
Презентация
Буындамалық жітілік генетикалық болуы мүмкін және адам өте ерте жастан бастап оған бейімделуі мүмкін, бірақ ол жарақаттың салдарынан да туындауы мүмкін. Жарақаттар, әсіресе буындарға тиетін жарақаттар, буындамаларды қалыпты емес созу арқылы немесе тіпті жырту арқылы міндетті түрде зақымдайды. Бос немесе жіті буындамалар дені сау буындар сияқты тиімді қолдау көрсете алмайды, бұл зардап шеккен адамды қосымша жарақат алуға және әлсіздіктің орнын басқа дене бөліктерімен толтыруға бейімдейді. Ауруға шалдыққан адамдардың жағдайы уақыт өте жақсарып, жасы ұлғайған сайын жас кезеңдегі гиперлаксизмі азаюы мүмкін. 40 жастан асқан адамдарда көбінесе буын проблемалары қайталанып тұрады және олардың дені созылмалы ауырсынудан зардап шегеді. Омыртқа аймағында буындамалық жітілігі бар пациенттерде остеоартрит және дискінің дегенерациясы да пайда болуы мүмкін. Ерекше жітілік немесе гипермобильділік жағдайында, зардап шеккен адамдар буындардың орналасуын сезіну қабілетінің төмендеуіне жиі ұшырайды, бұл буын зақымдануына әкелуі мүмкін. Соның салдарынан аяқ-қолдың дұрыс емес орналасуы буындардың дегенеративті жағдайын жеделдетуі мүмкін. Гипермобильділікпен ауыратын көптеген пациенттерде остеоартрит, жүйкелерді қысымға түсіретін аурулар, пателланың хондромаляциясы, мандибуланың шамадан тыс алға жылғалысы, митральды клапанның пролапсы, жатырдың төмен түсуі және варикоздық тамырлар кездеседі.
Симптомдары
Артралгия, немесе жиі білезіктердің бұралуы, иық шығуы, тізеде сұйылыну және арқаның ауыруы сияқты белгілер буындық байланыстың әлсіздігі бар адамдарда көп кездеседі. Зардап шегетін адамдарда сүйек шығуына бейімділік те болады, және отырық жұмыс істейтіндер көбінесе арқаларының ауыруын шағымдайды. Сонымен қатар, адамдар рефлекстік ауыруды сезінуі мүмкін, яғни жарақаттанған немесе зақымдалған жерден тыс жерде ауыру сезімі пайда болуы мүмкін. Өте әлсіз немесе гипермобильді буындары бар адамдарды шынтақ, тізе немесе жамбас буындарын қалыпты жағдайдан тыс иілу қабілетімен анықтауға болады. Олар сондай-ақ, белдерінен алға қарай иіліп тұрып, қолдарын оңай жерге тигізе алады. Бас бармақты алқаның ішкі жағына тигізу де жиі кездеседі. Рефлекстік ауыру буынның байланыстың әлсіздігінен туындайды, бірақ зақымдану орнынан қашықта сезіледі. (Ауырсыну тек жарақат алған жерде және байланысы әлсіз буындарда ғана емес, сонымен қатар дененің басқа бөліктеріне де таралуы мүмкін.) Ауырсынуды басқа жерге бағыттайтын мұндай нүктелер триггерлік нүктелер деп аталады, олар туралы кейінірек айтылатын болады. Буынның қалыпты емес қозғалысы жақын маңдағы тіндердің көптеген "қорғаныш әрекеттерін" тудырады. Бұлшықеттер буынды дұрыс орнына қайтаруға немесе одан әрі зақымданудан қорғау үшін оны тұрақтандыруға тырысып спазмға түседі. Егер мұндай жағдай артқы жағында туындаса, ортопед-хирургтар омыртқаның тұрақсыздығын азайту үшін омыртқаларды сүйек және/немесе металл фиксациясымен біріктіруге тырысады.
Аяқ
Аяқ-қол будақтары босаң болған адамдарда жалпақ табан сияқты көрініс тууы мүмкін. Олардың табандары салмаққа түспегенде қалыпты доғаға ие, бірақ тұрғанда доғасы түзіліп қалады. Бұның себебі, босаң будақтар доғаны тиісті деңгейде қолдауға шамасы жетпейді. Бұл жүру мен тұруды қиын және шаршатарлық етеді. Ауырсыну көбінесе табан мен төменгі аяқта сезіледі, бірақ дұрыс емес тұру және жүру салдарынан арқаға да таралуы мүмкін. Жақсы доғалық тірегі бар аяқ киім кию ыңғайсыздықты азайтуға көмектеседі. Дегенмен, аяқ киімнің доғалық тірегімен проблеманың түбіне жете алмайсыз, ал доғалық тірегі жоқ аяқ киім кию жағдайды нашарлатады. Қазіргі таңда осы жағдайға ем жоқ. Сонымен қатар, будақтары босаң адамдар дене әлсіз будақтарды толықтыру үшін көп энергия жұмсауға мәжбүр болғандықтан, ұқыпсыз немесе әдейілеп жүруге бейім. Табандары кең бұрышпен жайылуы мүмкін, ал тізелері әр қадамнан кейін сәл кері иілуі мүмкін. Осы ауруға шалдыққан адамдар басқаларға қарағанда білезіктерді жиі бұра алады.
Себеп
Адамдардың көпшілігінде байланыстырығыштар (сүйектерді бір-бірімен байланыстыратын тіндер) табиғи түрде тығыз болып келеді, соның салдарынан буындардың қозғалысы "қалыпты" шектеулерде болады. Бұл буындардың қалыпты тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Егер бұлшықеттердің бақылауы байланыстырығыштардың бос болуын толықтырмаса, буынның тұрақсыздығы пайда болуы мүмкін. Бұл қасиет көбінесе тұқым қуалайды және әдетте зардап шеккен адам үшін ауыр медициналық жағдай емес, жай ғана білу мәселесі болып табылады. Дегенмен, егер басқа да байланыстыру тіндерінің кең таралған бос болуы байқалса, онда бұл Ehlers–Danlos синдромы, Даун синдромы, Klippel–Feil синдромы, жасөсперімдердің идиопатиялық артриті, Ларсен синдромы, Марфан синдромы, сүйек түзүлісінің жетілмеуі және басқа да медициналық жағдайлардың белгісі болуы мүмкін. Байланыстырығыштардың бос болуы көлік апаты сияқты жарақат салдарынан да туындауы мүмкін. Бұл жағдай мойынның шалқалауынан (whiplash) туындап, нәтижесінде омыртқаның тұрақсыздығы мен созылмалы ауырсынуға қарамастан, оны іздемейтін дәрігерлердің назарынан жылдар бойы тыс қалуы мүмкін. Байланыстырығыштардың бос болуын тік күйдегі магниттік-резонанстық томографияда (МРТ) анықтауға болады, ол жұмсақ тіндердің зақымдануын көрсететін жалғыз МРТ түрі. Бұған қоса, иілген, созылған және бейтарап күйдегі тұрған рентген суреттерінде де, сондай-ақ цифрлық қозғалыс рентгенінен (DMX) де көруге болады. Байланыстырығыштары мен буындары бос адамдардың бір артықшылығы – гиперекстензиядан туындаған ауырсынуға төтеп беру қабілеті; алайда, бұл кемшілік те, себебі сезілмейтін ауырсыну адамның байланыстырығыштарды зақымданудан қорғауға кедерілтереді, соның салдарынан байланыстырығыштар зақымдануы мүмкін. Гипермобильді буындары бар (немесе "қос буынды" адамдар) анықтамасы бойынша байланыстырығыштары бос болады.