Кіріспе

Абсолюттік соғыс ұғымы Пруссия әскери теоретигі генерал Карл фон Клаузевицтің өзінің әйгілі, бірақ аяқталмаған философиялық соғысты зерттеуде, Vom Kriege (ағылшын тілінде, Соғыс туралы, 1832) әзірлеген теориялық конструкциясы болды. Бұл тек VIII кітаптың бірінші жартысында талқыланады (басқа жерде оған бірнеше сілтеме бар) және ол кейінірек жазылған мәтіннің бөлімдерінде кездеспейді. "Соғыстың абсолютті түрі" ұғымы француз революциясы енгізген және Наполеон Бонапарт жоғары деңгейдегі орындауға жеткізген жаңа соғыс стилінен анық алынған. Бұл философиялық тұжырымдама ретінде ұсынылса да, және осылайша нақты әлемде кемелді жетістікке жету мүмкіндігі болмағанмен, ол Наполеонның ең шеберлік науқандарына өте жақын үлгіленді және оны қолбасшылар "мүмкін болған кезде" ұстанған немесе еліктеген. Абсолюттік соғыс энергияның және кәсіби біліктіліктің өте жоғары деңгейімен сипатталады және ол қарсылас күштерді жоюға және қарулы күшпен саяси шешімге қол жеткізуге бағытталған. Бұл Клаузевицтің "бақылау соғысы" деп аталатын әлсіз, кем құзыретті, тіпті мәнсіз формасына қарама-қайшы келеді, ол француз революциясына дейінгі ғасырда күшті мұқият шектеуге негізделген. Бұл екі ұшы бар құрылым эксперименттік болған көрінеді. Клаузевиц VIII кітаптың ортасында оны қатты сынға алды. Содан кейін абсолюттік соғыс термині алынып тасталды және "бақылау соғысының" әлсіз, шатастырған табиғаты "шектеулі мақсат" деп аталатын мүлдем заңды, құрметке лайық түрге айналды. Кейінірек жасалған I кітапта абсолюттік соғыс термині кездеспейді; практикалық мақсаттар үшін шынайы әлемдегі соғыс жаудың әскери күресті жалғастыруға деген ерік-жігерін әлсіретудің шектеулі мақсатымен шектелген спектрді қолдану арқылы сипатталады. Абсолюттік соғыс көбінесе "Соғыс туралы" кітабының бірінші тарауында көрсетілген "идеалдық соғыс" деген өте ерекше ұғыммен шатастырылады. Бұл талқылауда Клаузевиц идеалдық соғыс - бұл философиялық абстракция - "логикалық фантазия" - бұл іс жүзінде мүмкін емес, өйткені ол саяси ниеттермен немесе уайымдармен басқарылмайды немесе шектелмейді, сондай-ақ уақыт, кеңістік пен адам табиғатының практикалық шектеулерімен шектелмейді. Ол осы қалыпты әсерлер арқылы шектелген соғысты шынайы соғыс деп атады. Абсолюттік соғыс "Тоталь соғыс" деген терминмен де жиі шатастырылады, бұл термин Vom Kriege-де кездеспейді. Идеалдық соғыс - бұл өте маңызды мақсаттарды көздейтін айна бейнелі мемлекеттердің келісімсіз зорлық-зомбылық актісі, онда олар соғыс "логикалық" шектен тыс жағдайларына дейін күреседі; бұл саяси және моральдық ойлар немесе қалыптылық әсер етпейтін соғыс. "Соғыс туралы" еңбегінде Клаузевиц бұл "идеалдық" (философиялық мағынада) соғысты неден құрайтынын түсіндіреді:

Күші барынша күш қолдану

Клаузевицтің айтуынша, "бұл күшті аяусыз қолданған адамның, егер қарсыласы күшті қолданғанда күшті қолданбаса, басымдыққа ие болуы керек". Сондықтан, соғыс өзінің ең логикалық түрінде әр мемлекет бір-бірінің күш қолдануын (плюс кейбіреулер) үнемі өзара алмастырып, үстемдікті сақтап қалуға, екеуі де зорлық-зомбылықты барынша қолдана бастағанға дейін. Бұл - соғыстың алғашқы шегіне алып келетін алғашқы өзара әрекет. Оның мәтінінде айтылғандай.

Мақсат - жауды қарусыздану .

Клаузевиц соғыстың логикалық мақсаты қарсыласты өз еркіне бағындыру деп айтқан. Алайда қарсылас, егер ол қол жетімді нұсқалардың ең аз қысымшыл болмай тұрса, мұны істемейді. Сондықтан, жауды өз еркіне бағындыру үшін мемлекет қарсыласын өзіне бағындырудан гөрі, оны қанаушылық жағдайға келтіруі керек. Сонымен қатар, бұл лауазым уақытша бола алмайды немесе уақытша болып көрінбейді. Себебі жаудың кейінірек жақсы жағдайға жетуіне үміттеніп, дауылға қарсы шығуы ықтимал. Бұл позицияның кез келген өзгеруі нашарлауға әкелуі мүмкін, сондықтан осы позицияға жету үшін мемлекет жауды қарусыздауы керек (оны қарсы тұра алмайтын жағдайға мәжбүрлеу). Бұдан басқа, соғыс екі (немесе одан да көп) жау мемлекеттерді қамтитындықтан, бұл принцип екеуіне де қолданылады, сондықтан ол екінші өзара әрекетте болады, бұл арқылы екеуі де екіншісіне осындай ұстаным таңбалауға тырысады.

Билікті барынша қолдану

Бұл жерде Клаузевиц егер мемлекет өз жауларын жеңгісі келсе, оларды жоюы керек деп айтады. Клаузевицтің айтуынша, билікті қолдану екі факторды қамтиды. Біріншісі - қол жетімді құралдардың күші, оны сандармен өлшеу мүмкін (әлі толық емес). Екінші фактор - ерік-жігердің күші, оны нақты өлшеу мүмкін емес (тек бағалау), өйткені ол қол жеткізбейтін. Мемлекет жаудың қарсылық күшін білгеннен кейін, ол өз құралдарын қайта қарап, артықшылыққа қол жеткізу үшін оларды жоғары қарай реттей алады. Жау да осылай істейтіндіктен, ол да өзара әрекеттеседі (үшінші өзара әрекет), үшінші шабуылды экстремалдылыққа дейін жасайды.

Тоталды соғыспен шатасу

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан бері тоталитарлық соғысты тану көптеген ғалымдар үшін біршама шатасу туғызды, олар оны және абсолюттік соғыс тұжырымдамасының арасындағы айырмашылықтарды түсінбеуі мүмкін, көбінесе терминдерді бір-біріне ауыспалы түрде қолданады және Германияның "тоталитарлық соғыс" жүргізуін Пруссия әскери теоретигі Карл фон Клаузевицтің жазбаларында айыптайды. Алайда шын мәнінде Клаузевиц "тоталды соғыс" деген терминді пайдаланбаған және қолданбаған, ал "абсолюттік (немесе идеалдық) соғыс" деген түсінік мүлдем басқа. Тоталь соғыс - бұл, негізінен, ішкі майдан (яғни, мемлекеттің саяси жүйесі, қоғам және экономика) соғыс күшін жалғастыру және кеңейту үшін үлкен деңгейде жұмылдырылған соғыс. Бұл саясат (ішкі және сыртқы) таза әскери жеңіске бағынуын білдіреді (Клаузевицтің түсінігі түсініксіз деп санайтын). Бұл азаматтық инфрақұрылыммен сипатталады және азаматтық тұрғындар әскери логистикалық қолдау жүйесінің бөлігі ретінде соғысқа қатты қатысады. Идеалдық соғыс, екінші жағынан, теориялық идеал, онда соғыс өзінің логикалық шегіне жетеді (жоғарыда айтылғандай), оны саясат пен қоғамның оған жүктеген, уақыт пен кеңістіктің практикалық шектеулерінен азат етеді. Соғыстар өздігінен жүргізілмейтіндіктен және саясат пен қоғамның болуын қажет ететіндіктен, Клаузевиц идеалдық соғыс мүмкін емес деп санайды, өйткені саяси және әскери басшылар осы әсерлерден аулақ бола алмайды. "Абсолюттік соғыс" туралы түсініспеушіліктің көп бөлігі Клаузевицтің жеке интеллектуалдық эволюциясының нәтижесі: кітап оның мерзімінен бұрын қайтыс болған кезде аяқталмаған еді және оның кейбір ерте ойлары мен ең озық элементтері арасында маңызды қарама-қайшылықтар бар, соңғысы VIII кітаптың соңғы жартысы, I кітап (Клаузевицтің аяқталмаған жобасының аяқталмай қалған бөлігі) және "1827 жылғы жазба" . Ол ешқашан абсолюттік соғыс туралы талқылауды осы кейінгі жазбалармен келістіруге мүмкіндік алмады. Осылайша "абсолюттік соғыс" Наполеон соғысының іс жүзінде қол жеткізген формаларының экстремалды деңгейін жақтаған бұрынғы тұжырымдаманы көрсетеді. Алайда бұл көзқарасты есейген Клаузевиц те жоққа шығарды. Көптеген сарапшылар І кітабындағы идеалды соғыстың әсерлі сипаттамасы бір ұғымға сілтеме жасауы керек деп ойлады, бірақ шын мәнінде екі ұғым түбегейлі өзгеше және көптеген жағынан қарама-қарсы. Клаузевиц абсолюттік соғыс қол жетімді форманы бейнелейтінін немесе оның орнына мақсат қоюға болатын идеал екенін, бірақ қол жетпейтінін ешқашан шешпеген сияқты. Идеалдық соғыс бұл шатастықты шешті, өйткені оның көпшілігіне қол жеткізу мүмкін емес және шынайы өмірде ұмтылмауы керек соғыс туралы реалистік емес идеяны көрсетеді.