Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Черский жотасы (Ланг ру, ) – Яна және Индигирка өзендері арасындағы Солтүстік-Шығыс Сібірдегі тау тізбегі. Әкімшілік жағынан, жотаның аумағы Саха Республикасына жатады, бірақ шағын бөлігі шығысында Магадан облысының құрамында. Жотадағы ең биік шыңы – Ұлахан Чистай жотасының бөлігі болып табылатын Победа шыңы. Бұл жотада Йынах тауы (Мат' Гора) және кигилях тас формациялары сияқты дәстүрлі якут мәдениетінің маңызды орындары да бар. Мома табиғи паркі – жотаның оңтүстік аймағында орналасқан қорғалатын аумақ.
Mountain range in northeastern Siberia, Russia
the mountain range in the Transbaikal region
The Chersky Range (Lang ru, ) is a chain of mountains in northeastern Siberia between the Yana and Indigirka Rivers. Administratively, the area of the range belongs to the Sakha Republic, although a small section in the east is within Magadan Oblast. The highest peak in the range is the tall Peak Pobeda, part of the Ulakhan Chistay Range. The range also includes important places of traditional Yakut culture, such as Ynnakh Mountain (Mat' Gora) and kigilyakh rock formations. The Moma Natural Park is a protected area located in the southern zone of the range.
Тарих
1633 және 1642 жылдар аралығында Позник Иванов төменгі Ленаның саласына көтеріліп, Верхоянск тау тізбегін басып өтіп жоғары Янаға, содан кейін Черский тау тізбегін басып өтіп Индигиркаға жетті. Бұл тау тізбегін 1926 жылы Сергей Обручев (Владимир Обручевтің ұлы) көріп, Ресей Географиялық қоғамы оны литвалық саяхатшы және географ Иван Черскийдің (немесе Ян Черскийдің) құрметіне атады.
At some time between 1633 and 1642, Poznik Ivanov ascended a tributary of the lower Lena, crossed the Verkhoyansk Range to the upper Yana, and then crossed the Chersky Range to the Indigirka. The range was sighted in 1926 by Sergei Obruchev (Vladimir Obruchev's son) and named by the Russian Geographical Society after the Lithuanian explorer and geographer Ivan Chersky (or Jan Czerski).
География
Тау жүйесінің географиялық шекаралары – оңтүстік-батыста Яна-Оймякон үстірті, оңтүстік-шығыста Жоғарғы Колыма үстірті және солтүстік-шығыста Момо Селенняхтік төмендігі.
The geographic boundaries of the mountain system are the Yana–Oymyakon Highlands in the southwest, the Upper Kolyma Highlands in the southeast, and the Momo Selennyakh Depression in the northeast.
Тектоника
Бұл тау жүйесі Еуразия және Солтүстік Америка тектоникалық тақталарының шекарасында жатыр. Черский жотасы аймағындағы Солтүстік Америка мен Еуразия тектоникалық тақталарының шекарасының нақты мәні әлі толыққанды түсініксіз және осы қазірде зерттеулер жалғастырылуда. 1980 жылдарға дейін Черский жотасы көбінесе құрлықтың жарылу аймағы деп есептелді, онда жер қабығы кеңейіп жатты. Дегенмен, қазіргі талқылау бойынша, Черский жотасы негізінен белсенді тігіс аймағы, континенттік жинақы тақта шекарасы болып табылады, мұнда екі тақта бір-біріне басып, сығылу процесі жүзеге асырылады. Черский жотасында солтүстіктен келетін созу күштерінің, жотаның көп бөлігінде байқалатын қысым күштеріне ауысатын нүкте бар деп саналады. Сондай-ақ, Черский жотасында геологиялық үштік түйіскен жер бар деп есептеледі, онда Улахан жарылысы тігіс аймағымен қиылысады. Аймақтық тектониканың нақты сипаты қандай болмасын, Черский жотасы сейсмикалық жағынан белсенді. Ол солтүстікте Лаптев теңізінің жарылысымен байланысады, ол өзі Орта Арктикалық Гаккель қырқасының құрлыққа қарай созылған бөлігі болып табылады.
The range lies on the boundary between the Eurasian and North American tectonic plates. The precise nature of the boundary between the North American and Eurasian tectonic plates in the area of the Chersky Range is still not fully understood and is the subject of ongoing research. By the 1980s, the Chersky Range was considered mostly a zone of continental rifting where the crust was spreading apart. However, the current view is that the Chersky Range is mostly an active suture zone, a continental convergent plate boundary, where compression is occurring as the two plates press against each other. There is thought to be a point in the Chersky Range where the extensional forces coming from the north change to the compressional forces noted throughout most of the range. The Chersky Range is also thought to include a geologic triple junction where the Ulakhan Fault intersects the suture zone. Whatever the exact nature of the regional tectonics, the Chersky Range is seismically active. It connects in the north with the landward extension of the Laptev Sea Rift, itself a continental extension of the Mid Arctic Gakkel Ridge.
Климат
Черский таулары, көршілес Верхоянск жотасымен бірге, Сібір климатына қолайлы әсер етеді. Бұл жоталар батысқа қарай жылжыған ауа ағындарын тосқауылдайды, соның салдарынан батыстағы жазықтарда қар жауу мөлшері азаяды.
The Chersky mountains, along with the neighboring Verkhoyansk Range, have a moderating effect on the climate of Siberia. The ridges obstruct west moving air flows, decreasing the amount of snowfall in the plains to the west.