Көне Хорватиядағы Либурния аймағы

Кіріспе

Хорватиядағы ежелгі аймақ

Либурния (Λιβουρνία) ежелгі географияда либурниялықтардың жері, Еуропадағы Адриатика теңізінің солтүстік-шығыс жағалауындағы аймақ, қазіргі Хорватияда орналасқан. Оның шекаралары б.з.б. 11-1 ғасырлар аралығында либурниялықтардың үстемдігінің деңгейіне қарай өзгеріп отырды. Адриатика теңізінде либурниялық талассократиясының басымдығын бірнеше антик авторлар растады, бірақ археологтар олардың материалдық мәдениетінің аймағын Солтүстік Далмация, Шығыс Истрия және Кварнерде дәлірек анықтады.

Классикалық Либурния

Либурниялық мәдени тобы Балқан-Паннониялық көші-қондардан кейін қола дәуірінің соңында және темір дәуірінде Раша, Зрманья және Крка өзендерімен (Арсия, Теданий, Титиус) шектелген аймақта, соның ішінде жақын аралдарда дамыды. Бұл аумақ негізінен жағалау және көптеген аралдарда орналасқан. Оның құрлық шекаралары өзендер мен таулармен белгіленген: Раша, Учка, Горский Котар, Велебит тауының шыңдары (Монс Бабиус), Зрманья және Крка, Кркадан солтүстік-шығысқа қарай Бутишница, Крка, Косовчица және Чиколамен шектесетін шағын аймақ, Промона қаласы (қазіргі Теплюх, Дрниш маңындағы). Осылайша, солтүстік-батыста Хистрлермен, солтүстікте Яподтармен, оңтүстік-шығыста Далматтармен көршілес болды. Либурния мәдениеті көршілес мәдениеттерден ерекше ерекшеліктерімен көзге түсті. Оның оқшаулануы және ерекше қасиеттері негізінен географиялық оқшаулануынан және көлік пен аумақтық байланыс үшін маңызды теңізге бағдарлануынан туындады. Теңізге бағдарлану Либурния этносының дамуын үнді-еуропалық негізде, Жерорта теңізі мәдени дәстүрлерін көрші халықтардан бөлінген, бірақ кеңірек иллириялық және Адриатика аумақтарымен байланысы бар тәуелсіз этностық қауымдастыққа көшіру арқылы қалыптастырды. Либурниялықтардың шебер теңізшілігі оларға Адриатиканың шығыс жағалауында стратегиялық нүктелермен, мысалы, Адриатиканың орталық бөлігіндегі Хвар және Ластово аралдарымен, ал Ион теңізіндегі Корфумен (б.з.д. 8 ғасыр) кеме жүретін бағыттарды бақылауға мүмкіндік берді. Олар темір дәуірінің басынан бастап Батыс Адриатика жағалауында, әсіресе Пиценум аймағында колонияларға ие болды. Б.з.д. 9-6 ғасырларда Адриатикада белгілі бір койн мәдени бірлігі болды, жалпы Либурния мөрімен, оның теңіздік үстемдігі бірнеше ғасырлар бойы Адриатика теңізіндегі саяси және экономикалық билікті білдірді. Страбонның (VI, 269) айтуынша, Либурниялықтар Коркира (Корфу) аралының иелері болды, 735 жылға дейін, олар оны Коринф билеушісі Герсикраттың қысымымен, Коринфтің Оңтүстік Италияға, Сицилияға және Ион теңізіне кеңею кезеңінде қалдырды. Дегенмен, олардың Адриатика теңізіндегі орны келесі бірнеше ғасырларда да күшті болды. Тарихшы Теопомп (377-320 ж.б.д.) Адриатика теңізіндегі арал топтары туралы хабарлады: Апсартидтер (Крес және Лошин), Электридтер (Крк), ал қалғандары Либурния аралдары – Либурнидтер, Задар архипелагынан Ладестаға (Ластово) дейін оңтүстікте, соның ішінде Парос (Хвар). Географ Скимн (б.з.д. 4 ғасыр) Грекияның Парос аралының Адриатика теңізінде Парос (Хвар) либурн аралының аты бар екенін атап өтті; бұл атау кейіннен Страбонға сәйкес Фаросқа өзгертілді (VII, 5). Скимн менторидтер арал тобын ерекше атап өтті (Арба – Раб және Цисса – Паг). Ежелгі грек дереккөздерінде Либурнияның солтүстік жағалауларындағы қоныстануы ешқашан айтылмаған, мүмкін, ежелгі теңізшілер Адриатиканың солтүстігіндегі Янтарь жолының басына қарай навигация үшін тек сыртқы арал арналарын пайдаланғандықтан, Либурнияның талассократиясы басқаратын ішкі теңіздерден аулақ болған. Александрия кітапханашысы Родос Аполлоний (295-215 ж.б.д.) әлі күнге дейін аралдарды, Иссаны (Вис), Дискеладосты (Брач) және Питиеаны (Хвар) Либурния деп сипаттады. Бірақ б.з. 1 ғасырына қарай Плиний Үлкен Либурника аралдар тобына Задар мен Шибеник акваториясындағы архипелагтарды ғана, Гиссаны (Паг), Сиссаны (Сеструнь), Скардагиссаны (Шкарда), Лиссаны (Угльян және Пашман), Колентумды (Муртер), Селадуссаны (Дюги Оток), Кратеені және басқа да бірнеше кішігірім аралдар топтарын, олардың муниципалитеттері солтүстікке қарай аралдарды, Кктауриді (Крк), Арбаны (Раб), Крепсаны (Крес), Апсорды (Лошин) иеленді. Археология Либурния этностық ядросының тар аймағы Адриатиканың шығыс жағалауында, Крка мен Раша өзендерінің арасында, әсіресе Крка мен Зрманья өзендерінің арасында, олардың мәдениеттері мен қоныстарының материалдық қалдықтары жиі таралған, ал қалалары белгілі бір дәрежеде тіпті Римге дейінгі дәуірлерде қалаландырылған екенін растады. Материалдық қалдықтардан олардың Адриатиканың шығыс жағалауында Крка өзенінің оңтүстік-шығысында тұрмағаны анық; олардың этникалық аймағының оңтүстігіндегі аралдардағы үстемдігін міндетті түрде оңтүстік Адриатика архипелагтарында (Хвар, Брач, Вис, Ластово және т.б.) олардың этникалық билігі ретінде түсіну керек емес, бірақ олардың арал маңындағы форпостарында орналасқан әскери-теңіз аймағы ретінде, олар оңтүстікке қарай кеме жүретін жолды бақылауда ұстады. Б.з.д. 6 ғасырда олардың Адриатика теңізінің жағалауындағы билігі азая бастады. Олар Батыс Адриатика жағалауындағы сауда колонияларын умбрлер мен галлдардың шапқыны салдарынан жоғалтты, бұл По өзенінің бассейнінде этрус одағының кеңеюіне байланысты болды. Б.з.д. 5 ғасырда Оңтүстік Адриатикада гректердің қоныстануы болды, ал Либурнияның Либурнияға соңғы қайтаруы Сиракузалық Дионисийдің б.з.д. 4 ғасырындағы әскери және саяси әрекеттерінен туындады. Либурния мықты түрде ұсталып тұрды, бірақ гректердің қоныстануы Либурнияның стратегиялық иеліктеріне, Иссаға (Вис аралында) және Фаросқа (Стариград, Хвар), Парос гректерінің колониясына жетті. Б.з.д. 4 ғасырда батыстан келген кельттердің шапқыны Либурнияны айналып өтті, бірақ олардың солтүстік көршілері Яподтар қатты қысымға ұшырады. Либурниялықтар Кварнер архипелагына және Раша өзеніне дейін Истрияның шығыс жағалауына, бұрын Яподтардың иелігінде болған аумақтарын кеңейту мүмкіндігін пайдаланды, осылайша Хистрлер олардың батыстағы жаңа көршілеріне айналды. Ежелгі жазбаларға сәйкес, Яподтар б.з.д. 4 ғасырдың соңына дейін Альбона (Лабин) мен Лопсика (Сент-Юрай, Сенжден оңтүстікке қарай) арасындағы жағалауда және Кктаури (Крк) аралында қоныстанды. Бұл аймақтағы ерте темір дәуірінен қалған материалдық қалдықтар Либурниялықтарға емес, Хистрліктерге тиесілі екенін көрсетті, бірақ б.з.д. 4 ғасырдан римдердің жаулап алу кезеңіне дейін олар Либурниялықтарға жатқызылды. Аймақтың археологиясы Яподтардың материалдық мәдениетінің ертерек болуын қатаң растамаса да, олардың аймаққа әсері мен күшті ықпалы айқын. Олар б.з.д. 3 ғасырдың 20-жылдарында Кварнерге енгені белгілі, ал Яподия мен Либурния арасындағы шекара Телавий өзені (Жрновница, Велебит арнасы) болды. Олар осы жағалауларды қанша уақыт басқарғаны белгісіз (кейбір б.з.д. 1 ғасырына дейін басқарғанын ұсынады) және олар өздерінің тарихи жерлеріне қашан қайтқандары да белгісіз. Либурния шекаралары б.з.д. 51 жылы Далматтармен болған қақтығысына дейін өзгермеді, осы кезде Либурниялықтар оңтүстіктегі Промона қаласын (Теплюх, Дрниш) және Крка өзені маңындағы бірнеше жерлерді жоғалтты. Осы кезде римдер Либурниялықтардың көршілері, Хистрлер, Далматтар және басқа иллириялықтарға қарсы ғасырлар бойы соғыс жүргізіп жатқан еді.

The Liburnian cultural group developed at the end of the Bronze Age after the Balkan Pannonian migrations, and during the Iron Age in a region bordered by Raša, Zrmanja and Krka rivers (Arsia, Tedanius, Titius), including the nearby islands. This territory lay mostly at the coast and on the numerous islands. Its continental borders were marked by the rivers and mountains: Raša, Učka, Gorski Kotar, peaks of Velebit mountain (Mons Baebius), Zrmanja and Krka, with a small area northeast of Krka bordered by Butišnica, Krka, Kosovčica and Čikola, around the city Promona (modern Tepljuh near Drniš). Thus, it neighbored in the northwest with the Histri, in the north with the Iapodian and in the southeast with the Dalmatian cultural groups. Liburnian culture had distinct features and differed considerably from those of its neighbors. Its isolation and special qualities resulted primarily from its geographical isolation from the hinterland and its seaward orientation, important for traffic circulation and territorial connection. Maritime focus shaped Liburnian ethnic development on the Indo European basis with the transfer of Mediterranean cultural traditions into an independent ethnic community, separated from neighboring peoples, but having evident similarities and links with the wider Illyrian and Adriatic territories. The Liburnians' skillful seamanship allowed them to hold navigable routes along the eastern Adriatic coast with strategic points, such as the islands of Hvar and Lastovo in the central Adriatic and Corfu (8th century BC) in the Ionian Sea, while they already had colonies at the western Adriatic coast, especially in region of Picenum, from the beginning of the Iron Age. From the 9th to the 6th century there was certain koine cultural unity in the Adriatic, with the general Liburninan seal, whose naval supremacy meant both political and economical authority in the Adriatic Sea through several centuries. According to Strabo (VI, 269), the Liburnians were masters of the island Korkyra (Corfu), until 735 BC, when they left it, under pressure of Corinthian ruler Hersikrates, in a period of Corinthian expansion to South Italy, Sicily and Ionian Sea. However their position in the Adriatic Sea was still strong in the next few centuries. Historian Theopompus (377 320 BC) informed about the island groups in the Adriatic Sea: Apsartides (Cres and Lošinj), Elektrides (Krk), while all the others were the Liburnian islands Liburnides, from Zadar archipelago to Ladesta (Lastovo) in the south, including Paros (Hvar). Geographer Scymnus (4th century BC) noted that Greek island of Paros had a namesake in the Adriatic Sea, Liburnian island of Paros (Hvar); this name was later changed to Pharos, according to Strabo (VII, 5). Scymnus specially noted the island group Mentorides (Arba Rab and Cissa (Pag). Old Greek sources never noted any Liburnian settlement in the northern coasts, possibly because the ancient mariners had been using only outer island channels for navigation towards the beginning of the Amber Road in the north of Adriatic, evading inner seas which were ruled by Liburnian thallasocracy. Alexandria's librarian Apollonius of Rhodes (295 – 215 BC) yet described the islands, Issa (Vis), Diskelados (Brač) and Pitiea (Hvar) as Liburnian. But by the 1st century AD Pliny the Elder includes in the island group Liburnicae only the archipelagos in Zadar and Šibenik aquatories, Gissa (Pag), Sissa (Sestrunj), Scardagissa (Škarda), Lissa (Ugljan and Pašman), Colentum (Murter), island groups Celadussae (Dugi Otok), Crateae, and several other minor ones, though their municipalities occupied islands to the north, Curycta (Krk), Arba (Rab), Crepsa (Cres), Apsorus (Lošinj). Archaeology has confirmed that the narrow region of the Liburnian ethnic nucleus was at the eastern Adriatic coast between Krka and Raša rivers, in "Classical Liburnia", especially between Krka and Zrmanja rivers, where the material remains of their culture and settlements were the most frequently distributed, while their cities were urbanized at certain degree even in pre Roman ages. By the material remains it's obvious that they didn't settle the eastern Adriatic coast to the south east of Krka river; their supremacy on the islands to the south of their ethnic region should not be understood necessarily as their ethnic dominion in the southern Adriatic archipelagos (Hvar, Brač, Vis, Lastovo, etc. ), but rather as their organized military naval region based on the island outposts, by which they maintained control of the navigable route to the south. In the 6th century BC their domination of the Adriatic Sea coasts started to diminish. They lost their trade colonies in the Western Adriatic coast due to invasion of the Umbri and the Gauls, caused by expansion of the Etruscan union in the basin of Po river. The 5th century BC saw Greek colonization in the south Adriatic, and final Liburnian retreat to Liburnia was caused by military and political activities of Dionysius the Elder of Syracuse in the 4th century BC. Liburnia was strongly held, but Greek colonization reached Liburnian strategic possessions in the central Adriatic, Issa (on the island of Vis) and Pharos (Starigrad, Hvar), a colony of the Greeks from Paros. Celtic invasion from the west bypassed Liburnia in the 4th century BC, but their northern neighbors the Iapodes were under considerably more pressure. The Liburnians took the opportunity to spread their territory to the Kvarner archipelago and the eastern coast of Istria to the river Raša, previously held by Iapodes, thus making the Histri their new neighbors to the west. On the basis of ancient records, the Iapodes inhabited the coast between Albona (Labin) and Lopsica (Sv. Juraj, south from Senj) and island Curycta (Krk) to the end of the 4th century BC. Material remains from the Early Iron Age in that region have alternately shown Histrian provenance, not necessarily Liburnian, but often ascribed to the Liburnians from the 4th century BC to the age of Roman conquest. Although archaeology of the region has not strictly confirmed the earlier presence of Iapodian material culture the group's presence and strong influence on the region is evident. They surely broke to Kvarner in the 20s of the 3rd century BC and the border between Iapodia and Liburnia was the river Telavius (Žrnovnica, Velebit Channel). It’s not certain how long they ruled these coasts (some propose until the 1st century BC) and when exactly they retreated to their main historical lands. Borders of Liburnia didn’t change until its conflict with Dalmatae in 51 BC, when the Liburnians lost their city Promona (Tepljuh, Drniš) in the south and probably some lands around Krka river. By that time the Romans were already engaged in centuries long wars against Liburnian neighbors, Histri, Dalmatae and other Illyrians.

Римдік Либурния

Римдіктердің б.з.б. 33 жылы теңіз күшінің тәуелсіздігін жойғанда, либурниялықтар бостандықтарынан айырылып, Либурния Рим провинциясының Далмация бөлігіне айналды, бірақ әскери мағынада маңыздылығы төмен болды. Крка өзеніндегі Бурнум римдік әскери лагеріне айналды, ал Иадер (Задар) маңындағы классикалық Либурнияның тығыз қоныстанған және қалаланған жазықтары римдік билеушілердің бақылауына өтті. Дегенмен, либурниялық теңізшілік дәстүрі жойылған жоқ, жаңа жағдайларда негізінен саудаға бағытталды, бұл оның порттары мен қалаларының, сондай-ақ провинцияның жалпы экономикалық және мәдени гүлденуіне үлкен үлес қосты. Римдіктердің ықпалына, әсіресе ірі қалаларда, түскеніне қарамастан, либурниялықтар дәстүрлерін, діндерін, ерекше жерлеу ескерткіштерін (либурниялық ципус), аттарын және т.б. сақтап қалды, мұны сол дәуірлердің археологиялық материалдары дәлелдейді. Римдіктердің басып алуынан кейін Либурния аймағының шекарасы анықталды. Плиний Ескі (б.з.б. 1 ғасыр) Либурнияның географиясын егжей-тегжейлі сипаттап, олардың тетрадекаполис саяси-аймақтық ұйымдастырылуын, Скардонаға (Скрадин) бағынған 14 либурниялық муниципалитеттерді атады. Лациниендер (белгісіз), Стульпинолар (белгісіз Stulpi), Бурнисталар (Burnum), Олбонендер (белгісіз), Италық құқыққа (Ius Italicum) ие болғандар – Алуте (Альвона-Лабин), Фланаттар (Фланона – Пломин, Кварнер шығанағы олардың *sinus Flanaticus* деп аталады), Лопсилер (стратегиялық Вратник өтегіші мен Лопсика қаласы маңында, Сеньден оңтүстікке қарай), Варваринилер (Varvaria – Bribir), Ассериаттарға (Asseria – Подградзе, Бенковац маңында) және арал тұрғындары Фертинаттар (*Fulfinates, Fulfin(i)um – Омишаль, Крк аралында) мен Курикталарға (Curicum, Крк) салықтан босатылған. Ол жағалаудағы қалаларды солтүстіктен оңтүстікке қарай тізімдеді: Альвона (Лабин), Фланона (Пломин), Тарсатика (Риека), Сения (Сень), Лопсика (Сеньден оңтүстікке қарай), Ортоплиния (вероятно, Станица, Велебитте), Вегиум (Карлобаг), Аргирунтум (Стариград), Кориний (Карин Дони), Аенона (Нин), Пасини цивитасы (Ражанац – Винерац – Поседарье жотасында), маңызды арал қалалары Абсорциум (Апсорс – Осор), Арба (Раб), Крекси (Крес), Гисса (Новалья, Паг маңындағы Цисса, Каска), Портуната (Новалья, бұрынғысы Гисса порту нота – Цисса, Новалья портымен танымал), жағалаудағы колония Иадер (Задар, римдік колония мәртебесімен), Колония Инсула (Муртер, қала және арал). Либурния 476 жылы Рим империясы құлағанға дейін оның бір бөлігі болды. Август билік құрған кезде либурниялықтар мен хистрилердің арасындағы шекара Истриядағы Арсия өзені болды. 170 жылы Либурнияның солтүстік-батыс шетіндегі Тарсатика (Трсат) қаласын қамтитын аймақ Либурниядан бөлінді. Жаңа шекара қазіргі Криквеникадан солтүстікке емес, Винодолдың синклинальді шекарасы бойынша жүргізілді. Біздің заманымыздың 2 ғасырының ортасынан бастап "Либурния" атауы либурниялықтар қоныстанған аумаққа ғана емес, сонымен қатар бұрын "Яподия" аймағына да ресми түрде қолданыла бастады; яподиялықтар либурниялықтармен бірге Дальмация провинцияларындағы Скардона (Скрадин) сотының юрисдикциясына кірді, ол провинциядағы монастырлық орындықтардың бірі болды. 330 жылдардың соңында Либурния әкімшілік жағынан Далмацияға қосылды. Алайда, ол әлі де ерекше және бөлек аймақ ретінде қарастырылып, танылды.

When Roman force ended the independence of their naval force in 33 BC, the Liburnians lost their freedom and Liburnia became a part of the Roman province of Dalmatia, but marginal in a military sense. Burnum on the Krka river became a Roman military camp, while the frequently settled and already urbanized plains of Classical Liburnia, in the inland of Iader (Zadar), became easily accessible and controlled by the Roman rulers. However Liburnian seamanship tradition was never wiped out, but became primarily trade oriented under the new circumstances, a shift which contributed to the economic and cultural flourishing of its ports and cities, as well as to those of the province in general. Despite the process of Romanization that especially affected some of the bigger cities, the Liburnians saved their traditions, cults, typical funeral monuments (Liburnian cipus), names etc., as attested by the archaeological material from those ages. After the Roman conquest, the delineation of Liburnia as a region became more settled. Pliny the Elder (1st century AD) gave a detailed geography of Liburnia, noting their tetradekapolis political regional organization, 14 Liburnian municipalities subject to Scardona (Skradin). Worth mention were Lacinienses (unknown), Stulpinos (unknown Stulpi), Burnistas (Burnum), Olbonenses (unknown), those who enjoyed Italic law (Ius Italicum) were Alutae (Alvona Labin), Flanates (Flanona – Plomin, the gulf of Kvarner was named by them sinus Flanaticus), Lopsi (around the strategic pass of Vratnik and the town of Lopsica – Sv. Juraj, south from Senj), Varvarini (Varvaria – Bribir), tribute immunity was given to Asseriates (Asseria – Podgrađe near Benkovac) and to the islanders Fertinates (*Fulfinates, Fulfin(i)um Omišalj on Krk) and Curictae (Curicum, Krk). He listed the cities along the coast from north to the south: Alvona (Labin), Flanona (Plomin), Tarsatica (Rijeka), Senia (Senj), Lopsica (Sv. Juraj, south from Senj), Ortoplinia (probably Stinica, in Velebit), Vegium (Karlobag), Argyruntum (Starigrad), Corinium (Karin Donji), Aenona (Nin), civitas Pasini (in Ražanac – Vinjerac – Posedarje range), important island cities Absortium (Apsorus – Osor), Arba (Rab), Crexi (Cres), Gissa (Cissa, Caska near Novalja, Pag), Portunata (Novalja, older was Gissa portu nota – Cissa known by its port Novalja), by the coast colonia Iader (Zadar with status of Roman colony), Colentum insula (Murter, city and island). Liburnia was a part of the Roman Empire until its collapse in 476 AD. During the reign of Augustus, the border between the Liburnians and Histri was Arsia river in Istria. In 170 AD a part of north western Liburnian periphery that included the city Tarsatica (Trsat) was cut off from Liburnia. The new border was by Vinodol’s synclinal not northern from modern Crikvenica. From the middle of the 2nd century AD, the name "Liburnia" was used not only for the territory settled by the Liburnians, but also for previously "Iapodian" territory in official usage; the Iapodians were included with the Liburnians to the court jurisdiction county of Scardona (Skradin), one of the convent seats in the provinces of Dalmatia. By the end of 330s AD, Liburnia was administratively attached to Dalmatia. However, it was still treated and recognized as a special and different area.

Ортағасырлық Либурния

Рим империясы құлағаннан кейін, және бәлкім 490 жылдан бастап, Далмациядағы Либурния алты онжылдыққа созылған остготтардың билігіне көшті. Савия аймағы әкімшілік тұрғыдан Далмация гот провинциясына қосылды; екі провинцияның да астанасы Салона (Солин) қаласы болды, ол "Dalmatiarum et Saviae comes" билеушісінің ордасы еді. Готтар 536 жылы Скрадин маңындағы Далмацияның және Либурнияның бір бөлігін, Византия императоры Ұлы Юстиниан бастаған соғыста жоғалтты, ол бұл соғысты бұрынғы Батыс империяның территорияларын қайта басып алу үшін бастады (Гот соғысын қараңыз). Ал 552 жылы Равни Котаридағы Либурнияның бір бөлігі, Задар қаласымен бірге, византиялықтарға берілді. Дегенмен, Солтүстік Либурния және классикалық Либурнияның қалған бөлігі 555 жылға дейін готтардың бақылауында қалды; Савияны (540 ж.) және Истрияны (543 ж.) византиялықтар басып алғаннан кейін, ол гот мемлекетінің арнайы әкімшілік-аумақтық бірлігіне айналдырылды, ол "Либурния Тарсатика" деп аталды, бұл әскери провинция тікелей Аквилеяда орналасқан Gotharum comes-қа бағынатын. Ауыр флотпен қорғалған бұл "әскери-теңіз" аймағы Византия армиясының Лика және Горски Котарға енуіне кедергі келтірді, Тарсатика арқылы Аквилея және Солтүстік Италияға қарай созылған құрлық жолын қорғады. 6-шы немесе 7-ші ғасырға жататын Равеннаның анонимді космографының мәліметінше, Либурния Тарсатика классикалық Либурнияның Альбонадан (Лабин) Элонаға (Аэнона, Нин) дейінгі барлық жағалау қалаларын, сондай-ақ Ликадағы Яподиялық қоныстарын қамтыды. 550 және 551 жылдары Прокопий жазғандай, славяндар (Склавендер) Иллирия мен Далмацияға еніп бастады; кейбіреулер бұл келесі бірнеше ғасырға созылған славян отарлауының басталуы деп санайды. Хорваттар деп аталатын этникалық топтың бастапқы ядросы Либурнияның ішкі аймағында пайда болды, одан кейін ол тез арада бүкіл Либурнияға және бұрынғы Ильрикия провинциясының басқа аймақтарына тарады. Римдіктерге дейінгі дәуірде либурндықтар 14 муниципалитетке (тетрадекаполис) біріккен, хорваттар, мүмкін, ішкі Ильририялық муниципалитет құрылымын пайдаланып, 14 жупанияны, көне хорваттық саяси юрисдикциялық бірліктерді (муниципалитеттерді) құрды, бұл туралы Константин Порфирогенит хабарлаған, ал Либурнияда он екі көне хорват тайпасының көпшілігі қоныстанды. Келесі ғасырларда хорват тілі Либурния мен Далмацияда сөйленетін далматин тілін ығыстырды, ал 9-ғасырдың соңында Задар аралдарындағы топонимдердің 70% -нен астамы славян тілінде болды. 6-9 ғасырларда Либурния және Далмация атаулары дереккөздерде жеке ерекшеліктерді білдіру үшін үнемі қолданылды, бұл Либурнияның жеке саяси бірлік болғанын міндетті түрде білдірмейді, бірақ ол, әрине, классикалық Либурнияның аумақтық шегі ретінде қолданылды. 8-ғасырдың соңында Карл Ұлы Паннония мен Дакияны, содан кейін Истрия, Либурния және Далмацияны бағындырды, бірақ негізгі жағалаудағы Либурния және Далмация қалалары Византияның бақылауында қалды, Далмация архионты құрылды, оның құрамында Жадера (Задар) провинциялық метрополия мәртебесіне ие болды. Либурнияның көп бөлігі тікелей франк билігінде (патша, Фриулия герцогі) болды және 820 жылға дейін Хорватия Далмация княздығынан бөлінді. Кейбір болжамдарға сәйкес, хорват князі Борна Либурниядан Далмацияға оны Франк империясына вассалдық мемлекет ретінде ұйымдастыру үшін жіберілген франк вассалы болды; 820 жылы Людовик ІІ оны осы еңбегі мен адалдығы үшін марапаттап, оған Либурнияны да басқару құқығын берді. Борна "Dalmatiae atque Liburniae dux" атағын алды. Борнадан кейін хорват билеушілері өз тақырыптарында "Либурнияны" "Хорватиямен" алмастырды және Джиславтың (969-997) билігінен кейін олар "Далмация және Хорватияның" патшалары болды; осылайша географиялық атау Либурния ресми қолданыстан шығып, тек тарихи жер ретінде ғана қолданылатын болды.

After the fall of the Roman Empire and probably already from 490 AD, Liburnia within Dalmatia passed to the rule of the Ostrogoths, which lasted for six decades. The region of Savia was administratively added to the Gothic province of Dalmatia; the capital city of the both provinces was Salona (Solin), a seat of the ruler "comes Dalmatiarum et Saviae". The Goths lost the most of Dalmatia and a part of Liburnia in the south east around Skradin in 536 AD, in war against the Byzantine emperor Justinian the Great who started it to reconquer the territories of the former Western Empire (see Gothic War), while a part of Liburnia in Ravni Kotari with Zadar surrendered to the Byzantines in 552 AD. However, northern Liburnia and the rest of Classical Liburnia remained in the Gothic hands until 555 AD; after Byzantine conquest of Savia (540 AD) and Istria (543 AD) it was organized to special administrative territorial unit of the Gothic state, known as "Liburnia Tarsatica", military province directly subject to comes Gotharum settled in Aquilea. This "military naval" region, protected by heavy fleet, became a barrier to the Byzantine army step to Lika and Gorski Kotar, keeping safe continental road route over Tarsatica to Aquileia and northern Italy. According to anonymous Cosmographer of Ravenna (6th or 7th century), Liburnia Tarsatica considered all coastal cities from Albona (Labin) to Elona (Aenona, Nin) of Classical Liburnia and Iapodian settlements in the inland (Lika). From 550 and 551 AD, the Slavs (Sclabenoi) started to break into Illyria and Dalmatia, as recorded by Procopius; by some thinking it was beginning of Slavic colonization there, which lasted during the next few centuries. Initial ethnic nucleus under Croatian name originated in Liburnian inland from where it soon spread to all Liburnia and from there to the other regions of former Illyricum province. In the pre Roman ages, the Liburnians had been organized in 14 municipalities (tetradekapolis), the Croats probably used existing Illyrian municipality structure and had 14 županijas, Old Croatian political jurisdictional forms (municipalities), as reported by Constantine Porphyrogenitus, while many of twelve Old Croatian tribes were settled in Liburnia. In the next centuries Croatian language overlaid Dalmatian language spoken in Liburnia and Dalmatia and already by the end of the 9th century, in the islands of Zadar aquatory, more than 70% of toponyms were Slavic forms. From the 6th to 9th century, names Liburnia and Dalmatia were continually used for separate specifics in the sources, not necessarily meaning that Liburnia was a separate political unit, but it was certainly used as for Classical Liburnia territorial range. At the end of the 8th century Charlemagne conquered Pannonia and Dacia, then Istria, Liburnia and Dalmatia, but the main littoral Liburnian and Dalmatian cites, however, remained under Byzantine control, organized to a Dalmatian archonty with Jadera (Zadar) in status of a provincial metropolis. The most of Liburnia was under direct Frankish rule (king, Friulian duke) and separated from Croatian Principality of Dalmatia until 820 AD. By some suppositions, Croatian prince Borna was a Frankish vassal sent from Liburnia to Dalmatia to organize it into a vassal state to the Frankish Empire; in 820 AD, Louis the Pious rewarded him for his merits and devotion, by giving also Liburnia to his jurisdiction. Borna enjoyed a title of "dux Dalmatiae atque Liburniae". After Borna, Croatian rulers replaced "Liburnia" with "Croatia" in their titles and continually after reign of Držislav (969 997) they were the kings of "Dalmatia and Croatia"; thus geographical name Liburnia has disappeared from official use and has been further used only for a historical land.

Либурния атауын кейіннен қолдану

Орта ғасырдың кейінгі кезеңдерінде Либурния атауы Истрияның шығыс жағалауы мен Задар жазығы маңындағы Солтүстік Далмацияны білдіру үшін мерзім-мерзім қолданылып келген. Кейінгі уақытта бұл атау итальяндық Куарнеро және хорват Кварнер деген атаулармен алмастырылды, олар Адриатика теңізінің солтүстік аралдары мен Истрия және Далмация жағалауына қатысты. Қазіргі таңда Либурния атауы тек поэзияда қолданылады және Адриатика теңізіндегі қонақ үйлер мен кемелерді атау үшін пайдаланылады.