Кіріспе
1958 жылы түсірілген Анджей Вайданың польшалық фильмі 1958 жылы түсірілген "Ас пен алмаздар" (полякша: Popiół i diament) - режиссер Анджей Вайданың 1948 жылы польша жазушысы Ежи Анджеевскийдің романы бойынша түсірілген 1958 жылы түсірілген польшалық драмалық фильм. Збигнев Цибулски мен Ева Крыжевскаяның қатысуымен фильм "Бір ұрпақ" (1954) және "Каналь" (1956) фильмдерінен кейін Вайданың соғыс фильмдері трилогиясын аяқтады. "Ас және алмаз" ойыны 1945 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай өтеді. Фильмнің басты кейіпкері, бұрынғы Отан армиясының сарбазы Мачиек Чельмицкий коммунизмге қарсы жер асты қозғалысында әрекет етеді. Мацек Польша жұмысшы партиясының жергілікті хатшысы Шчуканы өлтіру туралы бұйрық алады. Уақыт өте келе, Чельмицкий өзінің тапсырмасын орындауға тұрарлық екендігіне күмәнданады. "Ас және алмас" романы соғыстан кейінгі Польшадағы коммунистік жүйені тікелей қолдаған романға негізделгенімен, бастапқы материалмен салыстырғанда елеулі өзгерістер енгізілді. Вайда жер астындағы поляк тәуелсіздігі жауынгерлеріне жанашырлық танытты; сондықтан ол көбіне Чельмицкиге назар аударды. Ashes and Diamonds фильмінің үш айлық дамуы кезінде режиссер негізгі сценарийге қатты өзгерістер енгізді, бұл оның режиссердің көмекшісі Януш Моргенштерннің, сондай-ақ басты рөлді ойнаған Цибулскидің арқасында болды. Фильмді тарату үшін билік тарапынан рұқсат тек Анджеевскийдің арашашылығы арқылы ғана берілді. Фильм Канн кинофестивалінің негізгі байқауында көрсетілуге рұқсат алған жоқ. Алайда, "Ас және алмаздар" Венеция кинофестивалінде көрсетіліп, FIPRESCI сыйлығын жеңіп алды. Алғашында "Ас және алмаздар" Польшада да, бүкіл әлемде де оң сынға ие болды. Алайда 1989 жылғы төңкерістен кейін ол поляк партизандарының ұжымдық естелігін бұрмалау үшін сынға түсті. Дегенмен, фильм тарихтағы ең танымал польшалық фильмдердің бірі ретінде беделін сақтап қалды.
the 1958 film
Ashes and Diamonds (Polish: Popiół i diament) is a 1958 Polish drama film directed by Andrzej Wajda, based on the 1948 novel by Polish writer Jerzy Andrzejewski. Starring Zbigniew Cybulski and Ewa Krzyżewska, it completed Wajda's war films trilogy, following A Generation (1954) and Kanal (1956). The action of Ashes and Diamonds takes place in 1945, shortly after World War II. The main protagonist of the film, former Home Army soldier Maciek Chełmicki, is acting in the anti Communist underground. Maciek receives an order to kill Szczuka, the local secretary of the Polish Workers' Party. Over time, Chełmicki increasingly doubts if his task is worth doing. Ashes and Diamonds, although based on the novel that directly supported the postwar Communist system in Poland, was subtly modified in comparison with the source material. Wajda sympathized with the soldiers of the Polish independence underground; thus, he devoted most of the attention to Chełmicki. During the three month development of Ashes and Diamonds, the director made drastic changes to the baseline scenario, thanks to his assistant director Janusz Morgenstern, as well as Cybulski, who played the leading role. The film received permission from the authorities to be distributed only through Andrzejewski's intercession. The film did not receive permission to be screened at the main competition at the Cannes Film Festival. However, Ashes and Diamonds appeared at the Venice Film Festival, where it won the FIPRESCI award. At first, Ashes and Diamonds met positive critical reception, both in Poland and worldwide. However, after the Revolutions of 1989, it was criticized for falsifying the collective memory of Polish partisans. Nevertheless, the film has maintained its reputation as one of the most famous Polish motion pictures in history.
Сюжет
1945 жылы 8 мамырда Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, шағын ауыл шіркеуінің жанында бұрынғы Отан армиясының сарбаздары Мачиек, Анджей және Дрюновский саяси қарсылас және Польша жұмысшы партиясының хатшысы Конрад Щуканы өлтіруге дайындалады. Бірақ олар екі кінәсіз адамды өлтіргенін біледі. Анджей мен Мацектің басшылары майор Вагаға қастандық әрекеті сәтсіз болғанын біледі. Вага Анджей мен Мачикке миссияны екінші рет жасауға бұйрық береді. Олар Монопол мейрамханасына келеді, онда жеңіске жеткен соғыстың құрметіне банкет басталады, бірақ жауынгерлер қатыспайды. Барда отырып, Мацик пен Анджей "Монте-Кассиноның қызыл маклары" әнін тыңдап, қаза тапқан жолдастарын еске алады. Олардың құрметіне Масик бірнеше стакан спиртті отқа жағады. Олардың бақытсыз жолдасы Дрюновский барда мас болып, демократиялық баспасөз өкілі Пьенижекпен соғыстан кейінгі Польшадағы мансап перспективаларын талқылайды. Той барысында ол Кристана есімді бармен сөйлесіп, оны өзінің бөлмесіне шақырады. Кейін Масик өзінің қонақ үйіндегі бөлмесіне барып, қаруын тексеріп шығады. Сменасы аяқталған соң, Кристайна оның бөлмесіне келеді. Олар төсекте жалаңаш жатқанда, олар ғашық екенін түсінеді, бірақ Кристана Мациек қалада ұзақ уақыт қалуды жоспарламағандықтан, оған қосылғысы келмейді. Олар серуендеуге шығады. Жаңбыр жауған кезде Кристана мен Мачик құлаған шіркеудің бір қирауына қашады. Кристайн қабырғаға жазылған өлеңді байқап, Мацик оны жадынан өлеңмен қайталайды. Ғашықтар қоштасып, Масик жағдайды өзгертуге уәде береді, сондықтан ол онымен бірге бола алады. Мацик барға оралады, онда ол Анджеймен міндет және міндет сезімін талқылайды. Алайда, Анджей оның жағдайына жанашырлық танытпайды және егер ол Шчуканы өлтіру міндетін орындамаса, Мацек дезертир болады дейді. Осы арада, толығымен мас Дрюновски банкетке тосқауыл қояды, басқа қонақтарды өрт сөндіруші көпіршікпен жауып, коммунистік функционер ретінде өзінің жоспарланған мансабы қираған кезде, ұятта балды тастап кетеді. Қабылдаудан кейін Шчука ұлы Маректің жер асты ополчияларына қосылғаны үшін тұтқындалғанын біледі. Мачик Шчуканың қонақ үйден шығып, тұтқынға алынған ұлын көретінін күтеді, соңынан еріп, оны атып өлтіреді. Келесі күні таңертең Мацек Островецтен пойызбен кетуге жоспарлайды. Ол Кристанаға кетуге шешім қабылдағанын айтады, оның жүрегі жараланады. Мейманхана қонақтары Шопеннің "Әскери" полонезін ойнаған пианиношы мен оркестрдің әуенінде билейді. Пойыз стансасына бара жатқанда, Мачик Анджейдің Дрюновскиді жер асты қозғалысына жаңадан тапқан, оппортунистік қолдау үшін ұрып-соққанын байқайды. Дрюновски оның есімін шақырғанда Масик қашады. Ол Польша халық армиясының кейбір сарбаздарына кездейсоқ тап болады және үрейленіп, тапаншасын шығарады. Олар оны атып өлтіреді. Масик қоқыс тастауға қашып құтылады, бірақ ол құлап, азаптап өледі.
Жазу
"Ас және алмаздар" романы алғаш рет 1948 жылы жарық көрген Ежи Анджеевскийдің романынан алынған. Роман коммунистік Польшада міндетті оқу құралы болып саналды және сол кездегі билік өкілдері арасында құрметке ие болды. Кітапты киноға бейімдеуге тырысқан алғашқы режиссерлер Эрвин Аксер мен Антони Боджевич болды. Аксердің сценарийдегі рольдер түпнұсқаның рухымен сәйкес келетін, олар карикатураларға ұқсауы керек еді. Тарихшы Тадеуш Любельский Аксердің сценариі туралы келесі сөздермен пікір білдірді: "Коммунистер тіпті әдепті және жұмысшы, аристократтар мен бұрынғы Отандық армия мүшелері - тіпті одан да қорқынышты және ақылсыз". Боджевичтің сценарийде поляк қарсыласының командасын жаман суреттей отырып, ұқсас үгіт-насихат хабарлары бар еді. Сол жерде майор Вага Мачиекке Шчуканы өлтіруді талап етіп, оны соғыс сотымен қорқытады. Ақырында Мачиек Шчуканы қолдауға шешім қабылдады. Алайда, бұл сценарийлердің ешқайсысы жүзеге асырылмаған, ал саясаткерлер Боджевичтің көзқарасын тым "қорғау" деп санады. Ян Рыбковский "Ас және алмаз" экранизациясын түсіруді жоспарлаған, бірақ ол соңында "Капелуш пана Анатола" (Мистер Анатольдің шапағы) атты комедияға назар аударуға шешім қабылдады. Осылайша ол Анджей Вайдаға жобаны іске қосуға мүмкіндік берді. 1957 жылдың қарашасында Вайда Анджеевскиймен хат арқылы сөйлесіп, болашақ режиссер оқиғаның бастапқы нұсқасына бірнеше өзгерістер енгізуді ұсынды. Сотшы Антони Косецкийге қатысты тақырып өшірілді, сондықтан негізгі сюжет Мачиек пен Шчука арасындағы қарама-қайшылыққа бағытталған. Сонымен қатар, Вайда оқиғаның тек бір күнге қысқартылуын, Масиектің орталық кейіпкер ретінде әрекет етуін ұсынды. Вайда мен Анджеевский сценарийді 1958 жылдың қаңтарында аяқтады, оны сценарийді бағалау комиссиясына тексеріп-қарау үшін берді. Ұзақ ойланғанынан кейін комиссия, оның мүшелері Александр Сцибор Рыльский, Анджей Браун, Кшиштоф Теодор Топлиц, Тадеуш Конвицки және Анджей Карповски болды, сценарийді қабылдау үшін дауыс беруге шешім қабылдады.
Даму
Сценарийді қабылдаған соң, Уайда "КАДР" кино бөлімшесінде "Ас және алмаздар" фильмін әзірлеуге дайындалды. Бастапқыда режиссер фильмді Лодзь қаласында түсіруді жоспарлаған. Алайда, ол ақырында Вроцлавтағы ательеді таңдады, бұл шешім мүмкін жинақтарға байланысты және саясаткерлердің фильмді әзірлеуге тым көп араласуына жол бермеу үшін қабылданды. 1958 жылы 3 ақпанда кинематография бөлімінің бастығы міндетін атқарушы Ежи Левинский билік органдарымен кеңеспей-ақ "Тұс пен алмаздар" фильмінің өндірісін бастау туралы шешім қабылдады. Комиссия туралы келісімшарт бойынша Вайдаға 69 000 поляк злотасы, ал Анджеевскийге 31 500 поляк злотасы төленеді. Ashes and Diamonds-тың жалпы бюджеті 6,070,000 поляк злотасына бағаланады. Содан соң Уайда киноға түсіруші топты жинауға кірісті. Продюсер Станислав Адлер, операторлық - Ежи Войчик, музыканы таңдау - Филип Новак. "Ас және алмаз" фильмін алдымен студияда, сосын ашық аспан астында түсіруге шешім қабылданды. Ательеде жасалған негізгі сценография Монопол қонақ үйінің мейрамханасын бейнеледі. Алайда фильм түсірушілер Вроцлавтағы Киелі Барбара шіркеуі мен Требница маңындағы шіркеу сияқты шынайы жерлерді де қолданған. Режиссер болашақ актерлерді таңдауда кейбір мәселелерді бастан кешірді. Алайда оған көмекші директоры Януш Моргенштерн қолдау көрсетті. Моргенстерн актерлік нарықты жақсы білетін, Вайданы Збигнев Цибулскиді Мачиек рөлінде қоюға шақырды, бірақ режиссер Тадеуш Янчардың кандидатурасын қарастырды. Фильм түсірілімінде Кибулски костюм дизайнері Катаржина Ходорович ұсынған партизандық киім киюден бірден бас тартты және "елуінші жылдардың стиліне сай қара көзілдірікті, жакетті және тығыз джинстарды" киюге батылдықпен келісті. Шчука роліне театр актері, кино тәжірибесінің азды-көпті білмейтін Вацлав Застржежинский таңдалды. Анджейдің рөлін музыколог Адам Павликовский, ал Дрюновский рөлін Цыбульскийдің әріптесі Богумил Кобиела атқарды.
Түсірілім
Ashes and Diamonds фильмінің түсірілімі 1958 жылдың наурыз айында басталып, 60 күндік түсірілімнен кейін 1958 жылдың маусым айында аяқталды. Фильм 1:1.85 форматында түсірілді, бұл поляк киносында бұрын-соңды қолданылмаған. Фильм түсірілім кезінде түсірушілер сценарийге маңызды өзгерістер енгізді, бұл фильмнің болашақтағы қабылдауына әсер етті. Мысалы, Цибулски Шчуканың өлген кезде Мацекке қол ұстап тұруы керек деп ұсынды; Вайда христиандық иконографиясы бар көріністерді қосты; Моргенштерн ең танымал көріністі ойлап тапты, оның барысында Мацек пен Анджей түзетілген рухқа толы стақандарды жағып алды. Соңы да өзгертілді; Вайда романнан көріністі кесіп тастады, оның барысында Польша Халық Армиясының кейбір сарбаздары Мациктің өліміне келесі сөздермен тоқталды: "Эй, сен, сені не қашып кетті?" Ең қиын міндет - коммунистік билікті "Тұс пен алмас" көрмесін көрсетуге көндіру болды. Партияның зиялылары фильмнің басты кейіпкері Мацек Чельмицкийді жасағанына қанағаттанбады. Сол кезде Анджеевский өзі, өз әріптестерінің қолдауымен, PZPR белсенділерін фильмнің идеологиялық хабары дұрыс екеніне сендірді; роман авторының көмегісіз Вайданың жұмысы ешқашан шығарылмас еді. Ресми көрсетілім 1958 жылы 7 шілдеде өтті, содан кейін "Ас және алмаздар" кинотеатрларда таратылуы мүмкін болды. Александр Фордтың наразылығына қарамастан, ол билікті фильмге тыйым салуды талап етті, оның ресми премьерасы 1958 жылы 3 қазанда өтті. Дегенмен, оның хабарына қатысты күмәндер әлі де бар болғандықтан, Ashes and Diamonds-қа Канн кинофестивалінің негізгі байқауына қатысуға тыйым салынды. Содан кейін Левинский Вайданың жұмысын Венеция кинофестиваліне жіберді, онда ол негізгі конкурстан басқа Халықаралық киносарапшылар федерациясының (FIPRESCI) сыйлығын жеңіп алды.
Қабылдау
"Ас және алмаз" халықаралық деңгейде табысты болды. Янина Фальковсканың пікірінше, бұл Вайданың ең танымал фильмі және Марек Хендриковскийдің пікірінше, Екінші дүниежүзілік соғыспен айналысқан кезде режиссердің ерекше стилін ерекшелендіретін Польша кино мектебінің ең маңызды жетістігі. Фильмді коммунистік сыншылар айыптап отырғанына қарамастан, тәуелсіз Польшаның көптеген жақтастары өздерін Мацек рөлімен бірдейлендірді. Цибулскиді өзінің өнерінде Джеймс Динмен салыстырған, бұл оның сыртқы түрімен поляк актері 1950-ші жылдардың қазіргі ұрпағын бейнелегендігімен толықты. Жалпы алғанда, ашылу жылында "Ас және алмаздар" сериалдарын 1 722 000 көрермен тамашалады.
Польшадағы сын-ескертулер
Польша киносы сыншылары Анджеевскийдің романының киноға бейімделуіне қуанышты болды. Станислав Гжелецкий "Ас және алмаздар" фильмін "поляк кино өнерінің жаңа, ерекше туындысы" деп бағалады. Кшиштоф Теодор Топлицтің айтуынша, "Ас және алмаздар" керемет фильм емес, бірақ ол, әрине, керемет фильм. Ежи Пляжевский Вайданың фильмін "өте жақсы" деп атады. Бірнеше басқа поляк кино және әдеби сыншылары - Станислав Гроховиак, Станислав Лем, Анджей Вроблевский - "Тұс пен бриллиант" шығармасын ерекше деп санады. Алдыңғы планға сол кездегі коммунистік жүйенің әсерінен сыншылар талқылаған мәселелердің арасында идеологиялық түсіндіруге тырысу болды. Жаңа саяси шындыққа қарсы күресті әділетсіз жалғастырған деп есептелетін Отан армиясы сарбаздарының қайғылы әрекеттері сол кезде атап өтілді. Алайда, бұл дауыстар арасында идеологиялық тоны жоқ Ян Йозеф Шчепанскийдің пікірі де болды. Оның пікірінше, Вайда көрерменге соғыс кезінде поляк жастарының қасиеттерін көрсетті. Сонымен қатар, билікпен байланысы бар сыншылар режиссердің осы ұрпақты дәріптеп, көрермендердің "реакциялық" солдатқа деген сүйіспеншілігін арттыра алмайтынына күмән келтірді. Зигмунт Калужиньский мен Виктор Ворошильский "Ас және алмаздар" туралы ең көп шағымданады. Калужиньский Мачиектің портреті туралы анахронизмді іздеді, оның стилін 1945 жылға қарағанда қазіргі заманға сәйкес келеді деп есептеді. Воросильскийдің айтуынша, "Отан әскері сарбаздарына өздерінің жаман істерінің ақымақтығын түсіну қабілеті берілді, сондықтан бұл үмітсіз". Марксистік сыншылар "Ас және алмаз" фильмін сынға алып, оның білім беру функцияларының жоқтығын және фильмде ортақ партия белсендісі ретінде бейнеленген Шчуканың шеттетілуін атап өтті. Вайданың драмасында классикалық трагедияның "эскатологиялық өлшемін" тапқан Станислав Гроховиак мұндай пропагандалық түсіндірмелерді қабылдамады. Важданың шығармашылығындағы эстетикалық мәселелерді іздеген сыншылар оны басқаша түсіндірді. Ежи Квиатковский түпнұсқаға қарағанда бейімделудің жоғары көрінісін атап өтті. Әлиша Хелман өз кезегінде "бұл фильмде бәрі бар - тым көп, тым жақсы, тым әдемі", бірақ сонымен бірге "жігер, алаңдаушылық, басып алу, үлкен эмоционалдық құмарлық" бар екеніне баса назар аударды. Эрнест Брилл фильм жұмысының антик құрылымдарын бағалауға кеңінен талдау жасады, оның ажырамас тағдыры басты кейіпкердің іс-әрекетінің трагедиясын көрсетті. Збигнев Цибулскидің рөлі, сондай-ақ музыкалық аранжировкасы мен Джерзи Войчиктің кинематографиясы кеңінен қабылданды. 1989 жылғы төңкерістен кейін Ashes and Diamonds компаниясы тарихты бұрмалау деген айыптарға тап болды. Анджей Вернер фильмді тарихи өтірік деп айыптады, ал кино сыншысы Вальдемар Чолодовски Вайданың жұмысын жер астының өкілдері қоғамнан оқшаулануы керек деп сынға алды. Кшиштоф Кауколевский "Вайданың күл мен алмас" романының поляк және халықаралық аудитория үшін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі уақыт туралы білім көзі болғанына өкініш білдірді. Алайда, ол сондай-ақ, режиссердің түпнұсқа автордан айырмашылығы, кітаптың пропагандалық хабарын азайтып, жер асты әскерлерін тікелей қарақшылар ретінде бейнелегенін атап өтті. Керісінше, Тадеуш Любельский Вайданың нұсқасы Axer және Bohdziewicz ұсынғаннан гөрі жер астының бейнесін әлдеқайда көбірек жылытатынын айтты. Кюколевскиден айырмашылығы, Любельский фильм түсіру кезінде поляк қазан айының сәті керемет түсірілгеніне сенімді болды.
Польшадан тыс жерлерде сынға алынатын қабылдау
Батыс Еуропада "Ас және алмаздар" фильмінің кино сыншыларының мақтанышы кеңінен тарады. Италиялық сыншы Невио Корих фильмде барокколық өнерге лирикалық сілтеме тапты. Кейбір кино сарапшылары, мысалы, Фума Сайшо, жұмыстың поэтикалық қасиеттеріне назар аударды. Жорж Садул Вайданың шығармаларын белгілі режиссер Эрих фон Строхаймның шығармаларымен салыстырды. 1999 жылы The Guardian журналына берген ретроспективті шолуында Дерек Малкольм Масиектің өлімін Луис Бунюэльдің "Олвидадос" романының аяқталуымен салыстырды. Алайда кейбір сыншылар жұмыстың ым-ишарасы мен барокколық ою-өрнектің көрінісіне ренжіді. "Чикаголық Reader" журналының жазушысы Дэйв Кехр "Уайда сол кездегі көркем кино техникасына сай қатал және асыра суреттерге бейім", ал "Time Out" журналының лондондық шолушысы "Уайданың жолы - артықшылықтың тәтті иісі, бірақ кейбір көріністер естен кетпес болып қала береді - бардағы сусындардың жарығы, бомбаланған шіркеудегі кері айналған Мәсіх және Cybulski ұзақ өлім азабы". Empire журналының Дэвид Паркинсон айтқандай, "Вайданың классикалық польшалық трилогиясының соңғы бөлімі символикаға толы, бірақ эмоционалды және жақын көрініс болып қала береді".
Марапаттар мен ұсыныстар
"Ас және алмаздар" 1959 жылы Венеция кинофестивалінде FIPRESCI сыйлығын алды. Фильм сондай-ақ екі рет Британдық кино және теледидар академиясының сыйлығына ұсынылды, Збигнев Цибулский "Ең үздік актер" номинациясында және Анджей Вайда "Ең үздік фильм кез-келген көзден" номинациясында.
Мұра
"Ас пен алмас" фильмін кино сыншылары поляк киносының ұлы шедеврлерінің бірі және поляк реалистік киносының ең үздік фильмі деп санайды. Ричард Пенья 1001 фильмдер, сіз өлмей тұрып көруіңіз керек деп аталатын кітабында фильмнің аяқталуын кино тарихындағы ең күшті және жиі келтірілетін аяқталулардың бірі деп санайды. Фильм 2019 жылы Empire журналының "Әлемдік киноның ең үздік 100 фильмі" рейтингісінде 38-орынды иеленді. 2015 жылы Польшаның киноматография мұражайының Лодзь қаласында жүргізген сауалнамасында "Ас және алмаздар" барлық уақыттағы ең жақсы үшінші польшалық фильм болып саналды. Режиссерлер Мартин Скорсезе, Хаяо Миядзаки, Фрэнсис Форд Коппола, Пауэль Павликовски және Рой Андерсон оны барлық уақыттағы ең сүйікті фильмдерінің бірі деп атады. 2013 жылы Мартин Скорсезе оны "Бейкүнә сиқыршылар", "Судағы пышақ", "Уәде етілген жер" және "Темір адам" сияқты фильмдермен бірге АҚШ-та, Канадада және Ұлыбританияда "Мартин Скорсезе таныстырады: поляк киносының шедеврлері" атты польша фильмдерінің фестивалі аясында таңдады. Ashes and Diamonds польшалық кино мектебінің дамуына айтарлықтай әсер етті, бұл қозғалыстың басқа режиссерлерінің да талас-тартысына себеп болды. 1960 жылы оның бір мүшесі Казимеж Куц "Ешкім жыламайды" (Nikt nie woła, 1960) атты даулы фильм түсірді. Мацек Чельмицкиден айырмашылығы, осы фильмнің басты кейіпкері - тәуелсіздіктің жер асты жасағының сарбазы - бұйрықты орындамайды, бірақ өмірді жаңадан бастауға және қалпына келтірілген аумақтарға қоныстануға тырысады. "Кейін сүйгенді қалай" (1961) романында Войцех Джерзи "шамырандармен" бейнеленген көрнекті "сценаны" пастишпен бейнеледі. Бұл жерде Цибулскидің кейіпкері әрекетке дайын жан емес, бірақ өзінің ерлік істерін еске түсіретін, шаштарын қырқылған, мас мифоман. Сайбулский туралы аңыз Вайданың кейінгі фильмдерінде де көрініс тапты. Оның "Сүйектің соңындағы пейзаж" (1969) және "Той" (1972) шығармаларында соңғы биге қайтадан сілтеме жасалған. Консервативті сыншылардың сын-пикірі әсерінен режиссер "Ақ бүркіт сақинасы" (Pierścionek z orłem w koronie, 1992) атты фильм түсірді. Бұл жұмыста барда шыны жағылатын сахнаның өзіндік плагиаттылығы (Цибульскийді Томаш Коньецкий еліктеген, ал Рафаль Кроликовский Адам Павликовскийді бейнелеген), бірақ сахна басқа, өзіндік ирониялық контекстте орнатылған. Алайда консервативті ортада "Ақ бүркіт сақинасы" фильмін өткен кезеңмен есеп айырысу деп қараса, ол либералды сыншылар арасында ұятқа қалдырды, Якуб Мажмурек режиссердің "ең ауыр эстетикалық өзін-өзі қорлауы" туралы жазды. Pink Floyd-тің бұрынғы фронтмэні Роджер Уотерс Ashes and Diamonds-тың жас кезінде оған "өте әсер еткенін" және Pink Floyd-тың "Two Suns in the Sunset" әнінің мәтіні 1983 жылғы The Final Cut альбомындағы әннің әндері фильмге сілтеме жасайды деп мәлімдейді. 1960 жылы Ослода "Ас және алмаз" фильмін бірнеше рет көргеннен кейін театр режиссері Евгений Барба режиссерлік мамандық бойынша білім алу үшін Польшаға баруды шешті. Ол Варшава университетінде оқуға түседі, бірақ оқуын аяқтамай, Джерзи Гротовскиймен шәкірт болады. Барба Польшадағы тәжірибесі туралы "Ас пен алмас елі" (1999) атты кітап жазған. Letterboxd-ке берген 2024 жылғы сұхбатында Мартин Скорсезе мен Леонардо ди Каприо 2006 жылғы "Оскар" сыйлығын жеңіп алған "Жоқсынушылар" фильмі үшін "Ас және алмаздар" олардың негізгі илхамдарының бірі ретінде атады.