Кіріспе
Кшиштоф Кесьлевский (27 маусым 1941 – 13 наурыз 1996) – поляк кинорежиссері және сценарисі. Ол «Декалог» (1989), «Верониканың қос өмірі» (1991) және «Үш түс» трилогиясы (1993–1994) фильмдерімен халықаралық деңгейде танымал. Кесьлевский мансабында көптеген наградалар алды, оның ішінде Канн кинофестивалінің Төрешілер сыйлығы (1988), FIPRESCI сыйлығы (1988, 1991) және Экуменикалық қазылар алқасының сыйлығы (1991); Венеция кинофестивалінің FIPRESCI сыйлығы (1989), «Алтын арыстан» (1993) және OCIC сыйлығы (1993); сондай-ақ Берлин халықаралық кинофестивалінің «Күміс аю» сыйлығы (1994). 1995 жылы ол «Оскар» сыйлығына «Үздік режиссер» және «Үздік түпнұсқа сценарий» номинациялары бойынша ұсынылды. 2007 жылы Total Film журналы оны «Барлық уақыттардағы 100 ең ұлы режиссер» тізімінде 47-орынға қойды.
Krzysztof Kieślowski (; 27 June 1941 – 13 March 1996) was a Polish film director and screenwriter. He is known internationally for Dekalog (1989), The Double Life of Veronique (1991), and the Three Colours trilogy (1993
–1994). Kieślowski received numerous awards during his career, including the Cannes Film Festival Jury Prize (1988), FIPRESCI Prize (1988, 1991), and Prize of the Ecumenical Jury (1991); the Venice Film Festival FIPRESCI Prize (1989), Golden Lion (1993), and OCIC Award (1993); and the Berlin International Film Festival Silver Bear (1994). In 1995, he received Academy Award nominations for Best Director and Best Original Screenplay. In 2007, Total Film magazine ranked him at No. 47 on its "100 Greatest Film Directors Ever" list.
Ерте өмір
Киесловский Варшавада, Польшада, Барбара (құрмет аты Сзонерт) және Роман Киесловскийдің ұлы болып дүниеге келді. Ол бірнеше шағын қалаларда өсті, әкесі – инженер, туберкулезбен ауырып, емделуге болатын жерге көшіп-қонып жүрді. Ол католик дінінде тәрбиеленді және Құдаймен "жеке және құпия" қарым-қатынаста болғанын айтты. Он алты жасында өрт сөндірушілерді даярлайтын мектепке түсті, бірақ үш айдан кейін оқуын тастады. Ешқандай мансаптық мақсаты болмағандықтан, 1957 жылы Варшавадағы Театр техникалық колледжіне түсті, себебі оны туысы басқарды. Ол театр режиссері болғысы келді, бірақ театр факультетіне қажетті бакалавр дәрежесі болмады, сондықтан ол киноны аралық қадам ретінде таңдады.
Мансап
Колледжді бітіріп, театрлық тігінші болып жұмыс істеген Киесловский Лодзь киномектебіне түсуге өтініш берді, оның түлектерінің арасында Роман Полански мен Анджей Вайда болды. Оны екі рет қабылдамады. Осы кезеңде міндетті әскери қызметтен қашу үшін ол қысқа мерзімге суретші студенті болып оқыды, сондай-ақ өзін медициналық жағынан қызметке жарамсыз деп тану үшін қатаң диета ұстады. Бірнеше ай әскерге шақырудан жасырынып жүргеннен кейін, 1964 жылы үшінші рет мектептің режиссура факультетіне қабылданды. Ол 1968 жылға дейін Лодзь киномектебінде білім алды және мемлекеттік цензура мен шетелге сапар шектеулеріне қарамастан, деректі фильмдерін зерттеу және түсіру үшін Польша бойынша саяхаттады. Кейін Киесловский деректі фильмдер түсіруден екі оқиғаға байланысты бас тартқанын айтты: «Жұмысшылар 71» фильміне цензура қойылды, бұл оған авторитарлық режимде шындықты тура айтуға болатынына күмән келтірді, сондай-ақ «Станция» (1981) фильмін түсірген кезде түсірілген кейбір кадрлар қылмыстық іс бойынша дәлел ретінде пайдаланылуға жақындаған жағдай болды. Ол көркем фильмдердің ғана емес, көркемдік еркіндік беретінін, сонымен қатар күнделікті өмірді шынайы бейнелеуге мүмкіндік беретінін шешті.
1975-1988: Польша киносы мансабы
Оның алғашқы деректі емес фильмі "Персонал" (1975) теледидар үшін түсіріліп, Мангейм кинофестивалінде бірінші жүлдеге ие болды. "Персонал" және оның келесі фильмі "Шара" (Blizna) үлкен актерлік құраммен әлеуметтік реализмнің туындылары болды: "Персонал" колледждегі алғашқы тәжірибесіне негізделген сахналық қойылымда жұмыс істейтін техниктер туралы, ал "Шара" нашар жоспарланған өндірістік жобаның шағын қаладағы салдары мен дүрбелеңін көрсетті. Бұл фильмдер көптеген кәсіби емес актерлермен деректі стильде түсірілді; оның бұрынғы фильмдері сияқты, олар қысымшыл жүйенің салмағы астындағы күнделікті өмірді бейнеледі, бірақ ашық түсініктемелерден аулақ болды. "Camera Buff" (Amator, 1979) (11-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінде бас жүлде жеңіп алды) және "Blind Chance" (Przypadek, 1981) ұқсас бағыттар бойынша дамыды, бірақ қоғамдық проблемалардан гөрі жеке тұлғаның алдындағы этикалық таңдауларға көбірек назар аударды. Осы кезеңде Киесловский сол кездегі басқа польшалық режиссерлермен бірге – Януш Киёвский, Анджей Вайда және Агнешка Холланд сияқтылармен – "Моральдық алаңдаушылық киносы" деп аталатын еркін қозғалыстың бір бөлігі саналды. Оның осы режиссерлермен, әсіресе Холландпен байланысы Польша үкіметінде алаңдаушылық тудырды, сондықтан оның алғашқы фильмдерінің барлығы цензураға ұшырап, қайта түсірілуге/өңделуге мәжбүр болды, тіпті кейбіреулері толығымен тыйым салынды. Мысалы, "Blind Chance" фильмi аяқталғаннан кейін шамамен алты жыл өткен соң ғана, 1987 жылы отандық көрсетілімге шықты. "No End" (Bez końca, 1984) оның ең тікелей саяси фильмі болды, ол Польшадағы әскери жағдай кезіндегі саяси сот процестерін заңгердің әйелі мен оның рухының ерекше көзқарасынан көрсетеді. Ол кезде бұл фильм үкімет, диссиденттер және шіркеу тарапынан қатты сынға ұшырады. Прейснер "No End" және Киесловскийдің көптеген келесі фильмдеріне музыка жазды және көбінесе маңызды рөл атқарды. Прейснердің көптеген шығармалары фильмдердің кейіпкерлері тарапынан голланд композиторы "Ван ден Буденмайердің" туындылары ретінде айтылып, талқыланды. "Dekalog" (1988) – Варшавадағы тұрғын үй кешенінде түсірілген он қысқа фильмнен тұратын цикл, олардың әрқайсысы шартты түрде Он Буйрықтардың біріне негізделген. Бұл фильм Польша теледидары үшін Батыс Германияның қаржысымен түсірілді және қазіргі таңдағы ең жоғары бағаланған фильмдердің бірі саналады. Киесловский мен Пиезевичтің бірлесіп жазған он бір сағаттық эпизодтар бастапқыда он түрлі режиссерге арналған еді, бірақ Киесловский жобаның бақылауын өз қолына алуды қалап, барлық эпизодтарды өзі режиссерлік етті. Бесінші және алтыншы эпизодтар халықаралық деңгейде ұзақ форматта "Адам өлтіру туралы қысқа фильм" және "Махаббат туралы қысқа фильм" аттарымен шығарылды. Киесловский сондай-ақ тоғызыншы эпизодтың толық нұсқасын "Қызғану туралы қысқа фильм" деген атпен түсіруді жоспарлаған, бірақ шаршау салдарынан бір жылдың ішінде түсірілуі тиіс болған он үшінші фильмін жасаудан бас тартуға мәжбүр болды.
1990-1994: шетелдегі коммерциялық табыстар
Киесловскийдің соңғы төрт фильмі, оның ең коммерциялық сәтті фильмдері, негізінен Франциядан және әсіресе румыниялық туған продюсер Марин Кармицтен алынған қаржымен шетелдік бірлестікте түсірілді. Олар «Декалог» және «Соқыр мүмкіндік» сияқты бағыттардағы моральдық және метафизикалық мәселелерге назар аударды, бірақ абстрактілі деңгейде, кішірек актерлік құраммен, көбірек ішкі хикаялармен және қоғамдыққа деген қызығушылық азайды. Польша осы фильмдерде көбінесе еуропалық шеттен қараушылардың көзімен көрінді. Осы фильмдердің біріншісі – Айрен Джейкобтың басты рөлде ойнаған «Верониканың қос өмірі» (La double vie de Veronique, 1990). Осы фильмнің коммерциялық табысы Киесловскийге оның амбициялы соңғы фильмдерін (1993–94) қаржыландыруға мүмкіндік берді, ол француз туының символы болған құндылықтарды зерттейтін «Үш түс» (көк, ақ, қызыл) трилогиясы. Үш фильмтің үшеуі де Венеция кинофестивалінде «Алтын арыстан» және Берлин кинофестивалінде «Күміс аю» сияқты беделді халықаралық наградаларды алды, сондай-ақ үш рет «Оскар» номинациясына ие болды. Киесловский 1994 жылғы Канн кинофестивалінде соңғы фильмі «Қызыл» көрсетілгеннен кейін кинодан кетіп қалатынын мәлімдеді.
Өлімнен кейінгі еңбектері
Киесловский қайтыс болған кезде, ол ұзақ жылдар бойы серігі болған Пиезевичпен екінші трилогия – «Жұмақ», «Тозақ» және «Тазару» үстінде жұмыс істеп жатқан. Оның өлімінен кейін сценарийлер үш түрлі режиссермен бейімделіп, түсірілді: Том Тайквердің «Жұмақ» (2002); Данис Тановичтің «Тозақ» («L'Enfer», 2005); ал «Тазару» әлі түсірілген жоқ.
Жеке өмір
Киесловски өмірлік жары Мария (Марисия) Каутильомен 1967 жылғы 21 қаңтарда кино мектебінің соңғы курсында оқып жүргенде үйленді. Олардың Марта есімді қызы дүниеге келді (8 қаңтар 1972 ж.т.), және ол өмірінің соңына дейін осы некеде болды. Ол өзін "бір жақсы қасиеті бар адам – пессимист" деп сипаттады. "Мен әрқашан ең жаман нәрсені елестетемін. Мен үшін болашақ – қара тесік". Оны "дүниеге қаныққан, көңілді дананың қайғысын жеткізуші", "ойлы, көңілді және мінезді пессимист" деп сипаттаған. Америка Құрама Штаттарына сапар шеккен кезде ол "мағынасыз сөздерді қуумен қатар өте жоғары өзімшілдікке" таң қалды. Ол Варшавадағы Повазки зиратына жерленді. Оның қабірінде екі қолдың бас бармағы мен ортақ саусағынан жасалған мүсін бар, олар тікбұрышты кеңістік құрайды; бұл классикалық көрініс, кинокамерадан қарағандай сезім тудырады. Шағын мүсін қара мәрмәрден жасалған, биіктігі бір метрден астам тұғырға орнатылған. Киесловскийдің есімі мен өмір сүрген жылдары жазылған тақта мүсіннің астында орналасқан.