Польшалық режиссер Агнешка Холланд: өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Польшалық кинорежиссер және сценарист (1948 жылы туған)

Голланд ең белгілі фильмдері – «Еуропа Еуропа» (1990), осы фильмі үшін ол «Алтын глобус» сыйлығын алды, сондай-ақ «Үздік бейімделген сценарий» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды, «Құпия бақ» (1993), «Ашулы егін» және Холокост тақырыбындағы «Қараңғылықта» фильмі. Соңғы екеуі «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 2017 жылы ол Берлин халықаралық кинофестивалінде «Spoor» фильмі үшін Альфред Бауэр сыйлығын («Күміс аю») алды. 2020 жылы Еуропа кино академиясының президенті болып сайланды. 2023 жылы оның «Жасыл шекара» фильмі Венеция халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы жүлдесін жеңіп алды.

Ерте өмір және білім

Ол 1948 жылы Польшаның Варшава қаласында дүниеге келген. Ол 1935 жылдан бері коммунистік белсенді және Кеңес Армиясының капитаны болған журналистер Ирена (туған аты Рыбчинская) мен Генрик Холландтың қызы. Анасы католик, әкесі еврей дінінде болған, бірақ ол екі діннің де ықпалында өспеген. Әкесі Генрик Холланд Холокост кезінде геттода ата-анасын жоғалтып, өмірінің көп бөлігін еврей екенін жоққа шығарумен өткізген. Холландтың әкесі, коммунистік режимде бірнеше танымал профессорлардың жұмыстан босатылуына себеп болған, қызу коммунистік журналист болды. Холландтың анасы 1944 жылы Варшава көтерілісіне поляк қарсылық қозғалысының мүшесі ретінде қатысқан. Холландтың католик анасы Холокост кезінде бірнеше еврейге көмектесіп, Израильдегі Яд Вашем институтынан «Халықтардың арасындағы әділ» медалін алды. Он бір жасқа келгенде, үнемі дауласып жүрген ата-анасы ажырасып, анасы көп ұзамай еврей журналисі Станислав Бродскийге қайта үйленді. Холланд әкесімен арақатынасының ықпалды болғанын, бірақ өте алыс екенін айтады. Оның сөзіне қарағанда, «ол өте қызықты, өте ақылды еді, және өмірінің соңғы жылдарында маған өнер мен киноға көптеген мүмкіндіктер ашты. Бірақ ол кішкентай балаларға қызығушылық танытпады, тек шоу жасағысы келгенде ғана маған назар аударды». Ол әкесінің достарына кешкі жиындарда көрсетіліп, таңертең ол оларға көңіл бөлмейтінін еске алады. Варшавадағы Стефан Батори гимназиясы мен лицейін бітірген. Орта мектептен кейін Прагадағы Сахналық өнер академиясының Кино және теледидар мектебінде оқыды, себебі, ол сұхбатында айтқандай, 1960 жылдардағы чехословакиялық фильмдер оны қатты қызықтырды: «Мен Милош Форман, Иван Пасер және Вера Читилованың алғашқы фильмдерін көрдім. Олар маған сол кезде Польшада түсірілген фильмдерден гөрі әлдеқайда қызықты көрінді». FAMU-да ол болашақ күйеуі және режиссері Лако Адамікпен танысты. Холланд 1968 жылғы Прага көктемінің куәсі болды және үкіметтік реформалар мен саяси либерализацияны қолдағандықтан тұтқындалды. Ол Прагадағы уақытын «саясатпен, зорлық-зомбылықпен, сұлулықпен, өнермен, некемен, киномен және басқа да өнермен танысқан кезең ретінде» сипаттайды. «Менің кейінгі өмірімнің барлығы осы чехословакиялық тәжірибеге негізделген». Түрмеде ол бір-біріне ғашық болған екі тұтқынның арасында болды. Оның міндеті олардың арасында эротикалық хаттар мен хабарламаларды жеткізу болды. Ол «Бұл телефондық секс сияқты еді, ал мен кабель болдым» деді. Польшаға оралғаннан кейін өзінің алғашқы сценарийін жазды. Цензурадан өткенімен, оны дамытуға рұқсат берілмеді, бірақ ол Анджей Вайданың назарын аударды, ол оның ұстазы болды. Адамікпен бірге туған қызы Кася (1972 жылғы 28 желтоқсанда туған) да режиссер. Балалық шағындағы оқиғалар мен шатастыратын жеке бастылығы Холландтың өзіндік ерекшелігімен күресуіне әкелді, бұл оның көптеген танымал фильмдерінде, әсіресе Холокост кезінде поляк еврейлерінің өзара қарым-қатынасына қатысты көрінеді. Холландтың айтуынша, еврейлер мен поляктар арасындағы шиеленіскен қарым-қатынас әлі де шешілмеген мәселе. Ол «Польшадағы еврейлер әлі де поляктарға деген жаулық сезімін сақтап жүр. Католицизм мен поляк ұлтшылдығында терең антисемиттік көзқарастар бар». Оның «Еуропа, Еуропа» фильмі Голливудта табысқа жетіп, танымал болды, бірақ ол өзінің өткеніне байланысты мансабында да, өмірінде де қиындықтарға тап болып келеді. Холландтың «поляк католиктері мен еврейлері араласқандығы оны осы ғасырдағы зорлық-зомбылықтың ортасына қойды». Осы қақтығыстар мен қиындықтар «Еуропа, Еуропа» және «Қараңғылықта» сияқты фильмдерге шабыт берді.

Holland was born in Warsaw, Poland, in 1948. She is the daughter of journalists Irena (née Rybczyńska) and Henryk Holland, who had been a prominent Communist activist since 1935 and a captain in the Soviet Army. Holland's mother was Roman Catholic and her father Jewish, but she was not brought up in either faith. Her father, Henryk Holland, lost his parents in a ghetto during the Holocaust, and spent most of his adult life denying his own Jewishness. Holland's father was an ardent Communist journalist whose publications against a number of prominent professors led to their dismissals by the Communist regime. Holland's mother participated in the 1944 Warsaw Uprising as a member of the Polish resistance movement. Holland's Catholic mother aided several Jews during the Holocaust and received the Righteous Among the Nations medal from the Yad Vashem Institute in Israel. When she was eleven, her parents, whose marriage had been continuously contentious, divorced, and her mother soon remarried a Jewish journalist, Stanisław Brodski. Holland describes her relationship with her father as influential, but very distant. According to her "he was very interesting, very intelligent, and in the last years of his life he gave me a lot of doors to the art and the film. But he wasn't really interested in the young children and he only noticed me when he wanted to make a kind of show". Holland recalls being shown off to her father's friends during late night gatherings, and then being ignored in the morning when he was no longer entertaining. Holland attended the Stefan Batory Gymnasium and Lyceum in Warsaw. After high school, she studied at the Film and TV School of the Academy of Performing Arts in Prague (FAMU) because, as she said in an interview, she thought the Czechoslovak films of the 1960s were very interesting: "I watched first films of Miloš Forman, Ivan Passer, and Věra Chytilová. They seemed to be fantastically interesting to me, unlike what was being made in Poland at that time". At FAMU, she also met her future husband and fellow director, Laco Adamik. Holland witnessed the Prague Spring of 1968 while in Czechoslovakia, and was arrested for her support of the dissident movement for the government reforms and political liberalization. She describes her time in Prague as her "introduction to politics, violence, beauty, art, marriage, film and other arts everything that happened to [her] after was based on this Czechoslovak experience". During her imprisonment she spent time in a cell between two inmates who had fallen in love. It became her job to pass erotic notes and messages between them. Holland herself said that "it was like phone sex and I was the cable". She returned to Poland, and wrote her first screenplay. Though it was censored and prevented from being developed, it attracted the attention of Andrzej Wajda, who became her mentor. Her daughter with Adamik, Kasia (born 28 December 1972), is also a director. The events and confusing identities that made up her childhood resulted in Holland being known to have a significant struggle with identity, which manifests itself in many of her most famous films, specifically those related to Polish Jewish interactions during the Holocaust. According to Holland, the tense relationship between ethnic Jews and Poles is still an ongoing issue. She claims that "Jews from Poland are still hostile to the Polish There are things in Catholicism and Polish nationalism which are deeply anti Semitic". Her film Europa, Europa brought her success and recognition in Hollywood, but she has always and still faces trouble in her career and life due to her past. Holland's "mixed Polish Catholic and Jewish ancestry places her at the hub of this century's violence". These conflicts and hardships have been the inspiration for films such as Europa, Europa and In Darkness.

Мансап

Голланд өзінің мансабын поляк режиссерлері Кшиштоф Занусси мен Анджей Вайданың режиссер ассистенты ретінде бастады. Оның жұмыстарының ішінде Зануссидің 1973 жылғы «Иллюминация» (Illuminacja) және Вайданың 1983 жылғы «Дантон» фильмдері бар. Ол 1976 жылғы Вайданың «Мәрмәр адам» фильмінде бас режиссердің ассистенты болды, бұл тәжірибе оған репрессивтік режим шеңберінде саяси және моральдық мәселелерді зерттеуге мүмкіндік берді. Содан кейін 1981 жылы «Жалғыз әйел» (Kobieta samotna) фильмінде жұмыс істеді, Польшада 1981 жылдың желтоқсанында әскери жағдай енгізілгенге дейін Францияға көшіп кетті. Оған Польшаға қайта оралуға рұқсат етілмейтінін, және сегіз айдан астам уақыт бойы қызымен кездесе алмайтыны айтылды.

Голландияның Холокостты суреттеуі

Ол Голландтың ең танымал туындыларының бірі – Холокост суреттері. Бұл туындылар Голландтың реализмге берілгендігі және құрбандықтар ретінде де, кінәлі болуға лайық жарасымсыздықтары бар адамдар ретінде де барлық түрдегі адамдарды қабылдауы себепті дау тудырды. Голланд туралы жазылған мақалада оның Холокост туралы фильмдері «оның көзқарасымен әлемді бейнелейді» делінген. Егер даналық болса, онда ол барлық адамдардың, оның ішінде еврейлердің де, зорлық-зомбылық пен адамгершілік әлсіздігін мойындаудан тұрады. Келесі жылы ол HBO драмалық сериясының үшінші маусымының сегізінші бөлімі – «Әдепті миджтри» сериясын режиссерлік етті. 2006 жылы Голланд төртінші маусымның сегізінші сериясын («Көшедегі жігіттер») режиссерлікке қайта оралды. Екеуін де романшы Ричард Прайс жазған. Шоураннер Дэвид Саймон Голландтың «камера артында керемет» болғанын және «Әдепті жәндіктер» фильміндегі Авон Барксдейл мен Стрингер Белл арасындағы төбелес сахнасын жақсы қойғанын айтты. 2007 жылы Голланд, оның қарындасы Магдалена Лазаркевич және қызы Катаржина Адамик поляк саяси драмасы «Экипа» сериалын түсірді, ал 2008 жылы Голланд Польша кино академиясының алғашқы президенті болды. 2009 жылдың 5 ақпанында Краков Пост газеті Голландтың Кристина Скарбек туралы «Кристина: Соғыс – менің махаббатым» атты өмірбаяндық фильмін түсіретінін хабарлады. 2011 жылы түсірген «In Darkness» фильмі 84-ші «Оскар» сыйлығының «Ең үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясына Польшадан ұсынылды. 2012 жылдың қаңтарында фильм бес номинацияның бірі болды және 2013 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде арнайы көрсетілімге ілікті. Ол сондай-ақ осы телесериал үшін «Үздік режиссер» номинациясында Чехиялық Арыстан сыйлығын жеңіп алды. 2013 жылдың 1 желтоқсанында фильм Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында көрсетілді, онда Голланд Раджив Вайдьяның естелік лекциясын оқыды: «Тарихты кино режиссердің көзімен қарау». Ол 2013 жылғы Филадельфия кинофестивалінде де көрсетілді. Голланд Бруклин колледжінде қонақ лекторы болды. 2013 жылдың желтоқсанында Голланд NBC-нің келесі мини-сериалы «Розмаринің баласы» режиссері болып тағайындалды, бұл Ира Левиннің бестселлер романының екі бөлімді нұсқасы, негізгі рөлде Зои Салдана ойнады. Голланд 2014 жылдың қаңтарында Еуропа кино академиясының төрағасы болды. 2016 жылдың наурыз айында Голланд Питер Свонсонның бестселлер романы «The Kind Worth Killing» бойынша психологиялық триллерді экранизациялайтыны хабарланды. 2017 жылдың ақпанында Агнешка Голланд «Спор» фильмі үшін «Күміс аю» Альфред Бауэр сыйлығын алды. Бұл сыйлық кино өнерінде жаңа перспективалар ашатын фильмдерге беріледі. 2019 жылы ол Украинадағы Ұлы ашаршылық тақырыбын қамтыған «Мистер Джонс» тарихи фильмі үшін 44-ші Гдыня кинофестивалінде «Алтын арыстан» сыйлығын жеңіп алды. 2019 жылдың 23 қарашасында Агнешка Голланд пен Энн Аппельбаум Украина президенті Владимир Зеленскийдің «Голодомор» естелігін насихаттағаны үшін 3-ші дәрежелі ханшайым Ольга ордендерімен марапатталды. 2020 жылы оның келесі фильмі «Шарлатан» 93-ші «Оскар» сыйлығының «Ең үздік халықаралық фильм» номинациясына Чехиядан ұсынылды және ақпан айындағы тізімге ілікті. 2023 жылы оның «Жасыл шекара» фильмі, Беларусь-Еуропалық одақ шекаралық дағдарысындағы мигранттардың тағдырын бейнелейді, 80-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді және қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды. Фильм көптеген дау тудырды және поляк үкіметінің өкілдерінен қатты сынға ұшырады, олар Голландты поляк шекара күзетшілерінің жаман бейнесін жасайды деп айыптады. 2023 жылдың қазанында Лос-Анджелес кино сыншылары қауымдастығы Голландты қауымдастықтың мансаптық жетістіктері сыйлығының иегері деп таңдады, «Моральдық айқындықпен, терең жанашырлықпен және жандандырғыш киномен, оның жұмысы қысымшыл режимдер мен әлеуметтік-саяси қақтығыстардың күнделікті жандарға келтіретін зардабын ашып көрсетеді» деді. 2023 жылдың 12 қазанында оған Лодздағы Ұлттық кино мектебінің құрметті докторлық дәрежесі берілді. Оның келесі жобасы – Франц Кафканың өмірбаяндық фильмі «Кафка». 2024 жылдың наурызының мәліметі бойынша фильм түсірілімге дайындалып жатыр.

Some of Holland's most famous work has been her depictions of the Holocaust. These works have been controversial because of Holland's commitment to realism, and the acceptance of all types of individuals both as victims and as flawed human beings deserving of guilt. According to an article written about Holland, her films about the Holocaust "cling to the world as she sees it. A world in which wisdom, if it exists at all, lies in accepting the violence and human frailty in everyone, without exception, including Jewish people". The following year she directed "Moral Midgetry", the eighth episode of the third season of the HBO drama series The Wire. In 2006, Holland returned to direct the eighth episode of the fourth season ("Corner Boys"). Both were written by novelist Richard Price. Show runner David Simon said that Holland was "wonderful behind the camera" and staged the fight between Avon Barksdale and Stringer Bell in "Moral Midgetry" well. In 2007 Holland, her sister Magdalena Łazarkiewicz and her daughter Katarzyna Adamik directed the Polish political drama series Ekipa, and in 2008 Holland became the first president of the Polish Film Academy. On 5 February 2009, the Krakow Post reported that Holland would direct a biopic about Krystyna Skarbek entitled Christine: War My Love. Her 2011 film, In Darkness, was selected as the Polish entry for the Best Foreign Language Film at the 84th Academy Awards. In January 2012, the film was one of the five nominees. and selected for a Special Presentation screening at the 2013 Toronto International Film Festival. She also won the Czech Lion Award in the Best Director category for this TV series. On 1 December 2013, the film screened at the National Gallery of Art in Washington, DC, where Holland was invited to deliver the Rajiv Vaidya Memorial Lecture: Viewing History through the Filmmaker's Lens. It was also shown at the 2013 Philadelphia Film Festival. Holland was a guest speaker at Brooklyn College. In December 2013, Holland was announced as director of NBC's next miniseries Rosemary's Baby, a two part version of the best selling novel by Ira Levin with Zoe Saldana. Holland took over the chairmanship of the European Film Academy board in January 2014. In March 2016, it was announced that Holland was set to direct an adaptation of Peter Swanson's best selling novel The Kind Worth Killing, a psychological thriller about a ruthless female killer. In February 2017, Agnieszka Holland received The Silver Bear Alfred Bauer Prize for Spoor. The award is given to the films that are perceived to open new perspectives in the art of film. In 2019, she won the Golden Lions Award (Polish: Złote Lwy) at the 44th Gdynia Film Festival for her historical film Mr. Jones, which deals with the subject of the Great Famine in Ukraine. On 23 November 2019, Agnieszka Holland and Anne Applebaum were awarded Orders of Princess Olga, 3rd Class by Ukrainian President Volodymyr Zelensky for their efforts in promoting the memory of the Holodomor. In 2020, her next film Charlatan was selected as the Czech entry for the Best International Feature Film at the 93rd Academy Awards making the February shortlist. In 2023, her film Green Border, which portrays the plight of migrants caught in the Belarus–European Union border crisis, premiered at the 80th Venice International Film Festival where it was awarded the Special Jury Prize. The film caused much controversy, and met with strong criticism from Polish government officials, who accused Holland of painting a bad image abroad of Polish border guards. In October 2023, the Los Angeles Film Critics Association selected Holland as the winner of the association's Career Achievement Award stating that "With moral clarity, deep empathy and invigorating filmmaking, her work lays bare the damage that oppressive regimes and sociopolitical conflicts wreak on everyday souls". On 12 October 2023, she was awarded an honorary doctorate from the National Film School in Łódź. Her next project is Franz Kafka biopic titled Kafka. As of March 2024, the film is in pre production.

Басқа жұмыстар

Агнешка Холланд "Төзімсіз жеңілдік" романын чех тілінен поляк тіліне аударды. Ол 1982 жылы автор Милан Кундерамен кездесіп, қолжазбаны оқығаннан кейін осы жұмысқа өз еркімен кірісті; екеуі де сол кезде Парижде тұрды. Холланд кітаптағы оқиғаларды Варшава шартының Чехословакияға басып кіруімен де, сондай-ақ Польшадағы 1980 жылғы ереуілдермен де байланысты деп ойлады, сондықтан бұл кітапты поляк оқырмандарына таныстыруды қалады. Аударма алғаш рет Лондондық Aneks баспасынан жарық көрді және содан бері көптеп қайта басылды. 2023 жылы Холланд поляк Netflix сериалы "Абсолютті жаңадан бастаушылар" сериясында қонақ ретінде түсті.