Кіріспе

Құс түрі

Оңтүстік қырсыз тираннулет (Camptostoma obsoletum) – тиран ұшқыштар тұқымдасына жататын кішкентай сайрақ. Ол Коста-Рикадан бастап Оңтүстік Америка арқылы Парагвай, Боливия және Аргентинаға дейін көбейеді.

Сипаттама

Оңтүстік түкпіршіксіз тираннулеті ұзын, салмағы және көбінесе кішкентай сары қарны бар эланияға ұқсайды. Басы қара қоңыр немесе сұр түсті, тік тұратын шоқысы және ақшыл қабағы бар. Жоғарғы жағы сұрғылт-жасыл, қонышқа қарай ашық түске енеді. Қанаттары қоңыр, сары қауырсын шеттерімен және екі ақшыл, сары немесе корица түсті қанат жолақтарымен. Құйрығы қоңыр, көкірегі сұр, кеудесі сары, қарыны сары түсті. Мұнығы қара, бірақ төменгі жақ сүйегінің табаны ақшыл. Ылғалды аймақтардағы (мысалы, Амазонка бассейніндегі) түршелері көбінесе таза сары қарнымен жасыл, ал құрғақ аймақтардағы (мысалы, шығыс Бразилия және батыс Эквадор) түршелері көбінесе сұр қарнымен. C. o. venezuelae түршесі тек Тринидад пен Венесуэлада кездеседі және қауырсын түсімен ерекшеленеді. Дауысы – жоғары сыбызғымен естілетін шақыру. Құдалану кезінде шоқысы тік көтеріледі, құйрығы қыбырлап, шақыру мен шырқаудың араласқан дыбысы шығарылады. Еркек және ұрғашылары бір-біріне ұқсас, және бұл түр әрқашан жарқырап көрінеді, әсіресе қанат жолақтарына қатысты, жақын туысқан солтүстік түкпіршіксіз тираннулеттен (C. imberbe) айқын көзге түседі, ол бұрын бір түр деп есептелген. Алайда, екі түрдің орталық Коста-Рикада кездесуіне қарамастан, олар араласпайды.

Экология

Бұл түр ашық орманды жерлерде, егістіктерде, ағаштармен жабдықталған бақшаларда және құрғақ саванналарда кездеседі. Оңтүстік мұртты тирандар өте белсенді құстар, олар жәндіктермен, өрмекшілермен және жидектермен қоректенеді, қоректену әдісі құбылыстар мен сұңқарларға ұқсас. Жануарлардың азығы ауадан немесе өсімдіктерден арнайы шабуылдап ұшу арқылы ұсталады немесе өсімдіктерден теріліп алынады. Жемістер, мысалы, Alchornea glandulosa-дан, көбінесе қонғанда немесе тікұшақпен ұшқанда теріліп алынады. Бұл түр қарақұйрық кішкене сұңқар (Glaucidium brasilianum) сияқты кішкентай жыртқыштарға қарсы белсенді түрде шабуыл жасайды. Көбелек шағылысу маусымынан басқа уақытта көбінесе жалғыз өмір сүреді және сирек аралас түрлердің топтарына қосылады. Дөңгелек пішіндес ұя өсімдік талшықтарынан немесе жапырақтардан жасалады, кіреберісі бір жағынан ашылады. Ұя ағаштың шанышқан жеріне, әдетте, араның ұясына жақын орналасады, бұл жыртқыштардан қорғаныш қамтамасыз етеді. Әдеттегі жұмыртқа саны – екі ақ жұмыртқа, олар көбінесе үлкен ұшында қызғылт және лила түсті болады. Аналығының инкубациясы 14–15 күнге созылады, одан кейін шабалдар 17 күнде ұядан шығады. Бұл құстың кең таралғандығына байланысты, IUCN оны ең аз қорғауға алынған түрлердің бірі деп санайды.