Кіріспе

Нью-Джерси штатының Конституциясы – Нью-Джерси штатының негізгі басқару құжаты. Шығыс Джерси, Батыс Джерси және біріккен Нью-Джерси үшін шығарылған үш британдық Корольдік жарғыға қоса, олар әлі колониялар болған кезде штат үш конституциямен басқарылды. Біріншісі 1776 жылдың 2 шілдесінде, Нью-Джерси штаты АҚШ Тәуелсіздік Декларациясын ратификациялаудан аз уақыт бұрын қабылданды, ал екіншісі 1844 жылы күшіне енді. Қазіргі құжат 1947 жылы қабылданған және бірнеше рет толықтырылған. Штаттың конституциясы АҚШ Конституциясындағы негізгі құқықтарды бекітеді, сонымен қатар казинолардың жұмысын реттейтін ережелер сияқты бірнеше ерекше ережелерді де қамтиды. 26 159 сөзден тұратын бұл құжат орташа америкалық штат конституциясынан сәл қысқа (шамамен 28 300 сөз).

Бұрынғы нұсқалары

Үш негізгі құжат қазіргі Нью-Джерси деп аталатын аумақты басқарды. Біріншісі – 1665 жылы колонияның иелері лорд Джон Беркли мен сэр Джордж Картерет жазған Концессия және келісім, ол діни бостандық беру туралы ережесін қамтыды. Беркли мен Картерет Нью-Джерсиді квакерлерге сатқаннан кейін, колония Батыс және Шығыс Джерсиге бөлінді. Әрқайсысының өз конституциясы болды: Батыс Джерси конституциясы (1681) және Шығыс Джерси конституциясы (1683). 1702 жылы патшайым Анна оларды қайта біріктірді. Нью-Джерсидің алғашқы мемлекеттік конституциясы 1776 жылдың 2 шілдесінде қабылданды. Америка Тәуелсіздік соғысы жүріп жатты және Джордж Вашингтон жақында Нью-Йоркте жеңіліске ұшырады, бұл Нью-Джерсиді жауапкершілікке алып келді. Патриоттар мен торилер арасында қақтығыстар мен күрестер болып жатқанда, Нью-Джерси соғыстағы штат болды және азамат соғысына ұшырауға жақын болды. Бес күн ішінде жасалып, осы төтенше жағдай кезінде, 1776 жылдың 2 шілдесінде мақұлданған Нью-Джерси штатының Конституциясы сол сәттегі алабұдынды және беймәлімдікті көрсетеді. Оның басты мақсаты – Нью-Джерсидің анархияға түсуіне жол бермейтін, негізгі үкіметтік құрылымды қамтамасыз ету болды, бірақ конституция келесі 68 жыл бойы штат үкіметінің негізгі құжаты ретінде қызмет етті. Басқа ережелермен қатар, ол мүліктік талаптарға сай келетін үйленбеген әйелдерге және афроамерикандықтарға дауыс беру құқығын берді. Конституцияда түзетулерді қалай жасау керектігі нақтыланбады және оны конституциялық конвентте толығымен жаңару қажет болды. 1844 жылдың 29 маусымында қабылданған жаңа конституция сайлау құқығын ақ нәсілді ер адамдармен шектеді. Ол үкіметтің билігін сот, заң шығару және атқарушы тармақтарға бөлді және халыққа (заң шығарушы органға қарағанда) губернаторды сайлау құқығын берді. Бұған қоса, ол мемлекеттік қарызды ресми түрде шектеді, бұл қазіргі заманғы «қарыз шегі» ережелерінің алдағысы болды. Конституцияға 1875 жылы, негізінен он төртінші және он бесінші түзетулерге сәйкес түзетулер енгізілді. Сонымен қатар, штаттың түзетулері заң шығарушы органнан тегін мемлекеттік білім беру жүйесін ұйымдастыруды талап етті.

Кіріспе

Біз, Нью-Джерси штатының халқы, бізге ұзақ жылдар бойы сыйлаған азаматтық және діни бостандығы үшін Құдайға шүкіршілік етеміз және осы бостандықты келер ұрпақтарға өзгеріссіз жеткізу үшін жасап жатқан тырысқандарымызға оның құдайы қамқорлығын тілейміз, осы Конституцияны қабылдаймыз және құрамыз.

"Құқықтар мен артықшылықтар"

1-бапта, конституциялардағыдай, адамдарға тән құқықтар мен бостандықтарды және үкіметтің тиісті қызметін белгілейді. Осы бапта талқыланатын құқықтар көбінесе АҚШ Конституциясын көшірмедей келеді. Мұндай құқықтарға сөз бостандығы, жедел және ашық сот отырысы, және дін бостандығы жатады. 1-бапта сондай-ақ құрбандардың құқықтары туралы заң да бар. Бұл бап – қарапайым адамның құқықтарының нақты тізімі; 1-баптың 1-бөлімінің 21-параграфында нақты түрде мынадай мәлімдеме бар:

Бұл бап АҚШ Конституциясындағы құқықтар тізіміне ұқсас. АҚШ-тың Құқықтар туралы заңына ұқсас, құжатта Революциялық соғыс кезінде Ұлыбританиядан болған қорқыныштан қалған "мұра" құқықтары да бар. Бұл бөлімдер әлі де Нью-Джерси тұрғындарына маңызды құқықтарды кепілдейді, бірақ олардың бұзылуы міндетті түрде жиі бола бермейді. Мұндай құқықтарға мыналар кіреді:

"Шайлаулар мен сайлау құқығы"

II бапта губернатор, вице-губернатор және Нью-Джерси заң шығарушы органының мүшелерін сайлау күндері белгіленген. Дауыс беруге қажетті талаптар көрсетіледі және сотталған кейбір қылмыскерлердің сайлау құқығынан айырылу мүмкіндігі айтылады. Сырттан дауыс беру процесі, сондай-ақ қазіргі уақытта әскери қызметтегі адамдардың дауыс беру тәртібі енгізілді. Нью-Джерси аудандарды қайта бөлу комиссиясы құрылды және штаттың "географиялық, этникалық және нәсілдік әртүрлілігін" көрсететін 13 мүшесін іріктеу мәселелері талқыланды. Нью-Джерси аудандарды қайта бөлу комиссиясының мүшелерін тағайындау тәсілі, халық санауына дейін өткен жалпы сайлауда жеңілген оппозициялық партияның штатты қайта бөлуде басымдыққа ие болуын қамтамасыз етеді. Басқа 12 тағайындалған мүшелермен қатар бір "тәуелсіз" мүше де бар, ол соңғы бес жылда қандай да бір лауазымды атқармауы керек. Ол қалған он екі мүше таңдап алады, бірақ Комиссия төрағасы болып автоматты түрде тағайындалады. Егер он екі мүше келісімге келмесе, Комиссия екеуін іріктеп (мұнда екі үлкен партия бар деген болжам бар) оларды Нью-Джерси Жоғарғы Сотына жібереді. Соттың көпшілігі (7-ден 4-і) "білім және жұмыс тәжірибесі, бұрынғы мемлекеттік қызметі немесе басқа да қызметтері, сондай-ақ осы штат халқының мүддесін ең жақсы қорғай білу қабілеті" арқасында біреуін таңдайды.

"Үкімет өкілеттігін бөлу"

III баптың жалғыз мазмұны – билік бөлінісі туралы мәлімдеме. Атқарушы, сот және заң шығарушы органдары құрылып, белгіленеді. Конституция нақты түрде рұқсат бермесе, ешбір адам бірден артық органмен байланысты бола алмайды. Конституцияға түзетулер енгізілгенге дейін Нью-Джерси губернаторының лауазымы бос болған жағдайда, ол Нью-Джерси Сенатының төрағасымен толтырылатын, ол өз Сенат орындығын сақтайтын.

"Заңнамалық"

IV бап Нью-Джерсидің екі палаталы заң шығарушы құрамын белгілейді, ол Сенатта 40 және Бас Ассамблеяда 80 мүшеден тұрады, сондай-ақ олардың штат бойынша үлестірілуін анықтайды. Ақырғы үлестіру комиссиясы АҚШ халық санауынан кейін, заң шығарушы округтердің пропорционалды бөлінуін үздіксіз өзгерту үшін заң шығарушы орган ішінде құрылады. Бұл бап лауазымға талапкерлерге қойылатын талаптарды, Сенат пен Бас Ассамблеяның өкілеттіктерін де белгілейді. Оған сайлауларды қарау, лауазымды тұлғаларды таңдау, іс қағаздары журналын жүргізу және екінші палатаның келісімінсіз үш күннен астам мерзімге жұмысты тоқтату мүмкін еместігі кіреді. Бұл бап сондай-ақ Заң шығарушы органға заң шығарушы органның функцияларын орындауға көмектесетін комиссияларды, комитеттерді және басқа да органдарды тағайындауға рұқсат береді. Заң шығарушы органның мүшелеріне қатысты ережелер, соның ішінде бірнеше жұмыс істеуге тыйым салу қарастырылған. Бұл заңға сәйкес, сенатор немесе Бас Ассамблея мүшесі басқа федералдық немесе штаттық лауазымды атқара алмайды, сондай-ақ судья бола алмайды. Заң жобалары, агенттіктер, бөлімшелер және төтенше жағдайлар сияқты қосымша мәселелер де талқыланады. Бұл бапта заң шығарушы өкілеттіктердің тізімі келтірілген, оларға ажырасу беру, құмар ойындарға қатысу (нақты ерекшеліктермен) және бірнеше мәселені қамтитын заңдарды қабылдау кірмейді. Осы құжатта "бірнеше мәселені қамтитын заңдар" деген тіркес ресми түрде қолданылмаса да, мәтін осы ұғымды айналып өтеді:

Соңында, заң шығарушы органның мүшелері мен лауазымды тұлғалары өздерінің міндеттерін атқару алдында берілуі тиіс ант немесе растау туралы ереже енгізілген.

"Басқарушы"

V бап атқару билігін құрады. Онда губернатор мен вице-губернатордың өкілеттік мерзімі, болашақ губернаторлардың ілісу реті және губернатор сайлау процесі де егжей-тегжейлі сипатталады. Губернаторға импичмент жағдайларын қоспағанда, кешірім жасауға толық өкілеттік беріледі. Бұл оған өзінің импичменті немесе мемлекетке опасыздық жасау ісі бойынша кешірім беруге тыйым салады. Оның кешірім жасау өкілеттігіне айыппұлдар мен тәркілеулерді тоқтата тұру және қайтару кіреді. Шартты түрде босату жүйесі заңмен реттеледі. "Милиция" құрылады, яғни қазіргі Ұлттық гвардия. Генералдар мен жоғары шенді офицерлерді тағайындау және бекіту ережелері сипатталған. Мемлекеттік басқарудың атқарушы және әкімшілік органдары, ведомстволары мен құралдары губернатордың бақылауында болады. Губернатор Нью-Джерси Сенатының келісімімен Мемлекеттік хатшыны және Бас прокурорды тағайындауға құқылы, бірақ ол Сенаттың келісімісіз Лейтенант Губернаторды Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындай алады. Ол сондай-ақ лауазым иелері мен қызметкерлердің қызметін тексеруге қатысты тергеулерді бастауға құқылы.

"Соттық"

VI бап сот жүйесін құрады және Нью-Джерси Жоғарғы сотынан басқа кез келген сотты құруға, өзгертуге және жоюға рұқсат береді. Штат Конституциясына сәйкес, «сот билігі Жоғарғы Сотқа, Жоғарғы Сотқа, округтік соттарға және шектеулі юрисдикциясы бар төменгі соттарға жүктеледі». Жоғарғы Сот – Нью-Джерсидегі соңғы апелляциялық сот. «Конституциялық талап бойынша, Сот Бас судьядан және алты судьядан тұрады, ал кворумды құру үшін бес мүше жеткілікті». Жоғарғы Соттың сот отырыстары Нью-Джерсидегі негізгі соттар болып табылады. Олар штаттың әртүрлі соттық-географиялық аймақтарында орналасқан, олар «аудандар» деп аталады, R. 1:33-2(a), және екі негізгі бөлімге бөлінеді: Акционерлік сот бөлімі және Нью-Джерси Жоғарғы Сотының Заң бөлімі. Губернатор Сенаттың келісімімен Жоғарғы және Жоғарғы Соттардың судьяларын тағайындау және ұсыну құқығына ие. Ол сондай-ақ Сенаттың келісімімен тек бір муниципалитет шегінде юрисдикциясы бар төменгі соттардың судьяларын ұсынуы және тағайындауы мүмкін. Судьялар мен судьялардың қызмет мерзімі, зейнеткерлік жасы және зейнетақысы белгіленген. Сондай-ақ судьялар мен судьяларды импичментке салу заңмен реттелген, олар ақталғанға дейін олардың өкілеттіктері тоқтатылады. Қызмет мерзімі ішінде судьялар бір ғана мемлекеттік лауазымды атқара алады және мемлекеттік қызметтен тыс заңгерлік практикамен айналыса алмайды. Жоғарғы Соттың Бас судьясының өкілеттіктері егжей-тегжейлі сипатталған. Әділет министрлігі қолданатын құрал-жабдықтар мен материалдарға қатысты шығындарды анықтайтын шарттар келтірілген.

"Мемлекеттік қызметкерлер"

VII бап мемлекеттік қызметкерлер мен лауазым иелеріне қатысты, оның ішінде тағайындау/ұсыну, еңбекақы, жоғарылау, міндеттеме беру және өкілеттіктер. Мемлекеттік басқарудағы лауазымды адамдардың рөлі талқыланады. Лауазымдық міндеттерді атқаруға кіріспес бұрын, лауазым иесі ант беруге міндетті. Лауазымдарға тағайындау негізі – еңбек өнімділігі, қабілеті және емтихан нәтижелері. Төлемдер Нью-Джерси штатының қазынасына аударылады. Лауазым иесінің өкілеттік мерзімі тағайындама күнінен басталады. Бес жылдық мерзімге аудиторды Нью-Джерси Сенаты мен Нью-Джерси Бас Ассамблеясы тағайындайды. Бөлімнің қалған бөлігінде Мемлекеттік аудитордың міндеттері, сондай-ақ округ прокурорлары, округ клерктері, мұрагерлер және шерифтерді ұсыну/тағайындау мәселелері егжей-тегжейлі қарастырылады. Округ прокурорларын Губернатор тағайындайды. Округ клерктері мен мұрагерлердің өкілеттік мерзімі бес жыл, ал шерифтердің – үш жыл. Импичмент және оның жүргізілу тәртібі талқыланады:

Мемлекеттік лауазым иесі қызметте болған кезде немесе қызметтен кеткеннен кейін екі жыл ішінде импичментке тартылуы мүмкін. Импичмент процесі федералдық деңгейдегі процеске ұқсас: төменгі палатада (Бас Ассамблеяда) қызметкерге қарсы абсолютті көпшілік дауыс беру сот процесінің жоғарғы палатада (Мемлекеттік Сенатта) Бас судья төрағалығымен өтуіне себеп болады. Федералдық процестен айырмашылығы, импичмент отырыстарына қатысу үшін қажетті ант нақты белгіленген және сенаторлардан айыпталуды «шындықпен және бейтараптықпен» қарауды талап етеді, бұл олардың сот функцияларын атқаратынын еске салады. Кінәлі деп тану үшін дауыс берудің ⅔ бөлігі, яғни 27 дауыс қажет, бірақ Сенат Төрағасы сотқа қатыспайды, сондықтан қажетті пайыз 40-тан ⅔-сінен сәл жоғары болады. Ең жоғарғы жаза – лауазымнан алу және мемлекеттік қызметте жұмыс істеу құқығынан айыру. Дегенмен, импичмент екі рет жазалаудан қорғау шегіне кірмейді; Сенат кінәлі деп тапқаннан кейін, адам сот арқылы сотталып, одан әрі жазалануы мүмкін. Егер бұл қылмыс II баптың I бөлімінің 7-тармағында тіркелген болса, қылмыскер сайлау құқығынан айырылуы мүмкін.

"Салық және қаржы"

VIII бапта салық салу институты құрылған. Онда заң шығарушы органның "жер құнын қамтамасыз ету" және осы ережелердің біркелкілігін сақтау үшін заңдар қабылдау міндеті белгіленген. Ауыл шаруашылығы жерлеріне салық салу мәселесі, сондай-ақ ауыл шаруашылығы жерлерін түрлі мақсаттарда қайта пайдалануға қатысты салық салу регламенттері қарастырылады. Салықтан босату заңмен бекітілді, оның ішінде бұрынғы конституциядан көшірілген салықтан босатулар да сақталды. Егер жылжымайтын немесе жеке мүлік "заңмен анықталғандай, діни, білім беру, қайырымдылық немесе зират мақсатында пайдаланылмаса және мұндай мақсаттардың бірі немесе бірнешесі үшін құрылған және жұмыс істейтін, коммерциялық емес кез келген корпорация немесе бірлестікке тиесілі болса", салықтан босатуды өзгертуге немесе жоюға рұқсат етіледі. Заң шығарушы орган қабылдаған жалпы заңдар муниципалитеттерге тозығы жеткен қалалық аймақтардағы ғимараттарға салық жеңілдіктерін беруге мүмкіндік береді, бірақ мұндай жеңілдіктің тұрақтылығына қатысты шектеулер бар. Табыс салығына тыйым салынады, егер түскен қаражат белгілі бір мақсаттағы тұрақты қорға салынбаса немесе салық төлеуші Федералдық теміржол зейнетақы қорынан немесе осыған ұқсас төлемдер алса. Мемлекеттік кредит мемлекеттік немесе жеке тұлғаларға қарыз ретінде берілмейді. Кез келген қаржы жылының жоспары мемлекеттік қарызды немесе міндеттемелерді бір проценттен асырмауы тиіс. Аталған мүліктерді қайта дамытуға муниципалдық, мемлекеттік немесе жеке корпорациялар тартылуы мүмкін. Қайта дамытуды аяқтаған корпорацияға қаржы қаражатын бөлуді жалғастыруға тыйым салынады. Тегін мемлекеттік білім беру жүйесі және автобус тасымалы құрылды. Мемлекеттік білім беру жүйесінің қорына қаржы бөлу заңмен бекітілді. Жағалауға жақын жерлер немесе соңғы 40 жылда сумен шектелген жерлер, су жағалауындағы жерлерге қатысты талаптардан қорғалады.

"Өзгерістер"

IX бап Нью-Джерси штатының конституциясына түзетулер енгізуді қарастырады. Кез келген түзету Сенатта немесе Бас Ассамблеяда ұсынылады. Түзету екі палатаның екеуімен де дауысқа салынады. Егер ол Сенаттың және Бас Ассамблеяның кемінде үштен екісінің қолдауын алса, түзету Нью-Джерси халқының дауысқа салынуына жіберіледі. Егер көпшілік түзетуді қолдаса, түзету келесі заң шығару жылында қайта дауысқа салынады. Егер түзету көпшілік дауысымен тағы да қабылданылса, ол Нью-Джерси халқының дауысқа салынуына жіберіледі. Бұл бапта түзетулер халыққа қалай ұсынылатыны түсіндіріледі, яғни барлық түзетулер жеке-жеке дауысқа салынады.

"Жалпы ережелер"

Х бапқа түрлі соңғы қосымшалар кіргізілген. 1-тармақта "Мемлекеттік мөрді Губернатор немесе Губернатор міндетін атқарушы адам сақтайды, оны ресми түрде қолданады және ол Нью-Джерси штатының Ұлы мөрі деп аталады" делінген. Мөрдің суреті мен мемлекеттік ту туралы ештеңе айтылмаған. 2-тармақта гранттар мен комиссияларды беру тәртібі мен рәсімі қарастырылған. 3-тармақта: "Барлық жарлықтар Мемлекет атынан шығарылады. Барлық айыптамалар "Осы Мемлекеттің бейбіт өміріне, үкіметіне және оның мәртебесіне қарсы" деп аяқталады". 4-тармақта "адам" және барлық есімдіктер сияқты сөздерді түсіндіру қағидасы екі жынысты да қамтиды. 5-тармақта Конституцияның күшіне ену күні 1948 жылдың 1 қаңтары деп белгіленген, "басқаша көзделмесе".

"Жоспар"

11-бап, кесте – Конституцияға енгізілген түзетулердің тізімі, олардың енгізілу ретімен реттелген. I-IV бөлімдер Конституцияның қалған бөліктерімен бірге қабылданды. Олар жоғары тұру процесін белгілейді. Ал қалғандары жеке түзетулер ретінде қабылданды. Бұл бап заң шығарушы органға жаңа Конституцияны қолданысқа енгізу үшін қажетті барлық заңдарды қабылдауды тапсырады. Қолданыстағы үкіметтік құралдар, шарттар, лауазым иелері мен сот шешімдері олардың мерзімі біткенше, жойылғанша, өзгертілгенше немесе күштен шығарылғанша сақталады. Бұл АҚШ Конституциясымен тыйым салынған экс-пост факто заңы ретінде қолданылуына немесе Шарттар ережесін бұзуына жол бермеу үшін жасалған. Жаңа заң шығарушы орган мүшелері сайланады және сайлау, мерзім және алмастыру процесі құрылады. Мүшелер XI баптың I бөлімінің 2-тармағы бойынша құрылған жаңа үкіметтік лауазымдарға тағайындалуы мүмкін. Қалған бөлімдер – түзетулер. Белгісіз себептермен, бұл Конституция қабылданғаннан бері тікелей жаңартылмаған. Түзетулер осы бапта тізімделген. Негізінен, осы баптың бұл бөлімі түзетулер арқылы Конституцияның қалыптасуын тіркеп алады. Мұндай түзетулерге Нью-Джерсидің Қателер және Апелляциялық соты мен Канцелярияны тарату, олардың алдындағы істерді және басқа соттарға, мысалы, Нью-Джерси Жоғарғы Сотына қарасты кеңселерді беру кіреді. АҚШ Жоғарғы Сотының барлық штаттардың заң шығарушы органдарын халық саны бойынша бөлу қажеттігі туралы талабы айтылған. Ол негізінен округтердің уақытша тізімінен және келесі АҚШ халық санауы жүргізіліп, Губернаторға жеткенге дейін олар сайлай алатын сенаторлардың санын қамтиды. Сондай-ақ, төменгі палатаның он округін бөлу ережелері де бар. Егер келіспеушілік туындаса, Нью-Джерси Жоғарғы Сотының Бас судьясы 11-ші мүшені тағайындайды, содан кейін дауыс беру абсолютті көпшілікпен жүзеге асырылады. Ол 1966 жылғы сайлау күні қабылданды, бірақ алғаш рет 2006 жылдың 17 қаңтарында қолданылды. 1995 жылы ол II баптың II бөлімімен алмастырылды. Ол 1978 жылдың 7 желтоқсанында күшіне енді. Осы Конституцияның соңғы бөлімі VII бөлім 2005 жылдың 8 қарашасында референдумда қабылданды және келесі атқарушы билікке өкілеттік беруден кейін 2010 жылдың 19 қаңтарында сағат 12:00-де толық күшіне енеді.

Сындар

Нью-Джерси штатының Конституциясы, негізінен, Джим МакГривидің отставкасынан кейін байқалғандай, дұрыс ұйымдастырылмаған мұрагерлік жоспары үшін сынға ұшырады. Сенат Президенті Ричард Коди басқаруды өз қолына алды, және ол заңды түрде екі лауазымды бірдей атқарғандықтан, елдегі басқа губернаторлардың барлығынан артық билікке ие болды, өйткені ол атқарушы және заң шығарушы тармақтардың басшысы еді. Кейіннен, болашақта атқарушы және заң шығарушы биліктің бірігуіне мүмкіндік бермеу үшін түзету қабылданды. Конституцияның дұрыс құрылмаған құрамы да сынға алынды. Әдетте I бапта болуы тиіс тармақтар, мысалы, кері күшпен қолданылатын заңдарға тыйым салу, IV бапта "Заңнамалық" бөлімінде орналасқан.