Лози – этническая группа в Замбии и Зимбабве, говорящая на языках лози и силози. Численность ~5.5 млн. Распространение: Африка, включая Намибию, Анголу, Ботсвану.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Замбия мен Зимбабведегі этнос.
Ethnic group in Zambia and Zimbabwe
Лози халқы, немесе Бароце – Лози және Силози тілдерінде сөйлейтін Оңтүстік Африка этносы. Лози халқы 46-дан астам этностық топтардан тұрады және негізінен Намибия, Ангола, Ботсвана, Зимбабве, Оңтүстік Африка арасында, соның ішінде Замбияның солтүстік-батыс және батыс провинцияларының жартысын, Баротзеланд аймағында қоныстанған. Лози – Баротзеланд халқының ұлты, ол бірнеше кіші этностық топтар мен тайпалардың бірігуінен құралған. Лози халқының саны шамамен 5 575 000 адамды құрайды. Лози өкілдері Замбия, Намибия (Каприви жолағы), Ангола, Ботсвана, Мозамбик (50 000 адам) және Зимбабве (8 000 адам) елдерінде де кездеседі. Лози халқы Малози, Нямбе, Макололо, Баротосе, Роцце, Рози, Руце, Балои, Балобеду немесе Тоцви деп те аталады.
Lozi people, or Barotse, are a southern African ethnic group who speak Lozi and Silozi, a Sotho–Tswana language| Khelobedu The Lozi people consist of more than 46 different ethnic groups and are primarily situated between Namibia, Angola. Botswana, Zimbabwe , South Africa including half of the north Western and western provinces of Zambia inhabiting the region of Barotseland. Lozi is also a nationality of the people of Barotseland, an amalgamation of several smaller ethnic groups and tribes. The Lozi people number approximately 5,575,000. Lozi are also found in Zambia, Namibia (Caprivi Strip), Angola, Botswana, Mozambique (50,000), and Zimbabwe (8,000). The Lozi are also known as the Malozi, Nyambe, Makololo, Barotose, Rotse, Rozi, Rutse, Baloyi, Balobedu, or Tozvi.
Атауы
"Лози" сөзі макололо тілінде "жайлау" немесе "дала" дегенді білдіреді, бұл Замбези өзенінің Бароце су тасқынына ұшырайтын аймағына және оның төңірегіне қатысты, осы аймақта көптеген лози халқы тұрады. Ол "Лотсе" немесе "Роцце" деп те жазылуы мүмкін, "Лози" жазуы қазіргі Намибиядағы неміс миссионерлерімен қалыптасқан. "Му" және "Ба" – силози тіліндегі кейбір есімдерге қосылатын жекеше және көпше пішір префикстері, сондықтан "Муроцце" – "жайлаудың адамы", ал "Бароцце" – "жайлаудың халқы" дегенді білдіреді.
The word "Lozi" means "plain" in the Makololo language, referring to the Barotse Floodplain of the Zambezi River, on and around which most Lozi live. It may also be spelled Lotse or Rotse, the spelling Lozi having originated with German missionaries in what is now Namibia. Mu and Ba are corresponding singular and plural prefixes for certain nouns in the Silozi language, so Murotse means "person of the plain" while Barotse means "people of the plain".
Тарих
Лози дәстүрі бойынша, олар Баротслендте әрқашан қоныстанған. Шамамен 1830 жылы Оңтүстік Африканың сото тілді Бафокенг аймағынан шыққан, Себетуан атты жауынгер басқарған Макололо әскері Баротслендке басып кіріп, Лози халқын жаулап алды. Олар 1864 жылға дейін билік жүргізді, содан кейін Лози көтерілісі нәтижесінде сотолық топ құлатылды. Лозидің саяси ұйымы ұзақ жылдар бойы монархияға негізделген, оның биліктегі басшысы, ең жоғары патша «Литунга» деп аталады, бұл «жердің сақшысы» деген мағынаны білдіреді. Белгілі Литунга Леванка, оның соңғы аты Лози көтерілісінен кейін Мбунда тілінен аударғанда «бірлестіруші» деген лақап есім болды, 1878 жылдан 1916 жылға дейін билік құрды, арасында 1884–85 жылдары қысқа уақытқа көтеріліс болды. Ол Виктория патшайымынан Баротслендті протекторат мәртебесіне алуын өтінді. Алайда, Ұлыбритания бұл аумақты иеленуге мүдделі болған жоқ. Сесил Родстың Британдық Оңтүстік Африка компаниясына берген патшалық жарғысы компанияға британ үкіметінің атынан Баротслендті иеленуге мүмкіндік берді. Леванка протекторат мәртебесінде болғанымен, кейіннен алданып қалғанын түсініп, протекторат мәртебесін түзету туралы петиция берді. Бірақ жер Родстың бақылауында қалды, ал аумақ алтын, мыс немесе басқа экспорттық тауарларды өндіре алмағандықтан, «Британдық Оңтүстік Африка компаниясы Леванкаға берген барлық уәделерін бұзды» және инфрақұрылым мен білім беру саласында аз ғана даму болды. Баротсленд Солтүстік Родезияның құрамына енгенімен, ол тәуелсіздік алған 1964 жылы Солтүстік Родезия Замбияға айналған кезде үлкен дәрежеде автономиясын сақтап қалды. Тәуелсіздікке дейін Литунга, Нгамбела (Премьер-министр) және онға жуық аға индиналар Баротслендті протекторат ретінде қалдыру мақсатымен Лондонға отаршылдық кеңсемен келіссөздер жүргізу үшін барды.
Lozi tradition states that they have always inhabited Barotseland. In about 1830, an army that originated in the Sotho speaking Bafokeng region of South Africa, known as the Makololo, led by a warrior called Sebetwane, invaded Barotseland and conquered the Lozi. They ruled until 1864, when the Sotho clique was overthrown following a Lozi revolt. The political organisation of the Lozi has long centred on a monarchy, whose reigning head, the Paramount King, is known as 'Litunga' which means 'keeper of the earth.' The renowned Litunga Lewanika, whose latter name was a nickname from the Mbunda meaning "unifier" following the Lozi revolt, reigned from 1878 to 1916, with a short insurrectionist break in 1884–85. He requested that Queen Victoria bring Barotseland under protectorate status. Great Britain, however, was uninterested in acquiring the territory. The granting of a royal charter to the British South Africa Company by Cecil Rhodes allowed the company to acquire Barotseland under the guise of the British government. Although under protectorate status, Lewanika eventually realized that he had been tricked and petitioned for the protectorate status to be corrected. Yet the land remained under Rhodes's control, and when the territory failed to produce gold, copper, or other exports, the "British South Africa Company defaulted on every commitment it had made to Lewanika," and few developments in infrastructure and education were made. Although Barotseland was incorporated into Northern Rhodesia, it retained a large degree of autonomy, which was carried over when Northern Rhodesia became Zambia on its independence in 1964. In the run up to independence, the Litunga, the Ngambela (Prime Minister), and about a dozen senior indunas went to London for talks with the Colonial Office, in an attempt to have Barotseland remain a Protectorate.
Мәдениет
Лози қоғамы жоғары дәрежеде қабатталған, билеушісі басында тұрады және жақында ғана патшалық рудан тарағандар қоғамдағы жоғары лауазымдарды иеленеді. Билеуші, немесе Бароце Корольдік Мекемесі (БКМ), Мулонга деп аталады, және Лози қоғамы тіпті танымал емес Литунгаға да сын айтуға төзбейді. Шетелдіктердің Литунганы сынауы – Лози ұлтына жасалған сын ретінде қарастырылады. Лозилер, көптеген африкалық этностық топтардан өзгеше, руларға бөлінбейді.
Lozi society is highly stratified, with a monarch at the top and those of recent royal descent occupying high positions in society. The monarch, or Barotse Royal Establishment (BRE), is known as Mulonga, and Lozi society tolerates little criticism, even of an unpopular Litunga. Criticisms of a Litunga by a foreigner are treated as criticisms of the Lozi nation as a whole. The Lozi are not separated into clans, unlike most African ethnic groups.