Кіріспе

Нұбра, сондай-ақ Думра деп аталады, Үндістанның Ладакх аймағының тарихи бөлігі болып табылады және қазіргі уақытта Лех ауданындағы бөлімше және теһсил ретінде басқарылады. Оның мекенделген жерлері Нубра және Шёк өзендерімен тілінген үш тармақты аңғар құрайды. Тибет тіліндегі "Думра" атауы "гүлдер аңғары" деген мағынаны білдіреді. Нубраны жаңа аудан етіп құру туралы талаптар қойылды және БЖП мұндай мүмкіндікке ықпал етуде. Нубраның орталығы Дискит, Ладакхтың астанасы Лехтен 120 км солтүстікте орналасқан. Шёк өзені Нубра өзенімен (немесе Сиачен өзенімен) бірігіп, Ладакх және Қарақорым тауларын бөліп тұратын кең аңғарды жасайды. Шёк өзені – Инд өзенінің саласы. Аңғардың орташа биіктігі теңіз деңгейінен 3048 метрден жоғары. Лехтен Хардунг-Ла жотасы арқылы өту – осы аңғарға барудың ең көп таралған жолы. Шет ел азаматтары Нубраға сапар шегу үшін арнайы рұқсат алуы тиіс. 2017 жылдың 1 сәуірінен бастап, Үндістан азаматтары да оған бару үшін ішкі жол рұқсатын алуға міндетті.

Топография

Тибет таулы аймағының қалған бөлігі сияқты, Нубра да жоғары биіктіктегі суық шөл, сирек жауын-шашын жасайды және өзен арналары бойында ғана аз ғана өсімдіктер өседі. Ауылдар суарылып, құнарлы, бидай, арпа, бұршақ, қыша және әртүрлі жемістер мен жаңғақтар өндіріледі, оның ішінде қанды алма, жаңғақ, құрма және тіпті бірнеше бадам ағаштары бар. Нубраның көп бөлігінде нубра диалектісінде немесе нубра скат тілінде сөйлейтін адамдар тұрады. Көпшілігі буддистер. Нубраның батыс, ең төменгі бөлігінде, бақылау сызығына жақын, яғни Үнді-Пәкістан шекарасында, Шёк өзені бойындағы Туртук тұрғындары – Гилгит-Балтистанның Балти халқы, олар балти тілінде сөйлейді және шиит және Суфия Нурбахшия мұсылмандары. Сиачен мұздығы аңғардың солтүстігінде жатыр. Сассер және әйгілі Қарақорұм өткелдері аңғардың солтүстік-батысында орналасқан және Нубраны Шыңжаң (Уйғыр) аймағымен байланыстырады. Бұрын осы аймақ арқылы Қытайдың батыс Шыңжаңы мен Орталық Азияға қарай көп сауда жүргізілді. Балтистан халқы да Тибетке өту үшін Нубра аңғарын пайдаланды.

Орны

Дискит қаласы аймақ тұрғындарының жиналатын орталығына айналған. Дискит – Нубраның бас штабы, сондықтан онда негізгі жағдайлармен бірге көптеген мемлекеттік кеңселер орналасқан. Ол Лех қаласымен де жол арқылы байланысты. Нұбра немесе Сиачен өзендерінің бойында Сумур, Кьягар (Индия армиясы «Тайгер төбесі» деп атайды), Тирит, Панамик, Туртук және тағы да көптеген ауылдар жатыр.

Саяхат маршруттары

Нұбраға басты жол – Хардунг-Ла арқылы, ол жыл бойы ашық. Хардунг-Ланың ең биік нүктесі 5359 метрді (17 582 фут) құрайды, бірақ көптеген органдар оның әлемдегі ең биік автомобильдік жол екендігін мойындамайды. 2008 жылы ашылған балама маршрут Сактиден шығысқа қарай, Хардунг-Ладан өтіп, Вари-Ла арқылы Шёк өзені бойындағы Агам және Халсар арқылы негізгі Нұбра жол желісімен байланысады. Ладак таулары арқылы Инд өзенінен әртүрлі бағыттармен жүріп өтуге болатын жолдар да бар. Нубрадан Балтистан және Ярқандқа дейінгі маршруттар тарихи тұрғыдан маңызды болғанымен, 1947 және 1950 жылдардан бері жабық.

Туризм

Нубра аңғары 2010 жылға дейін Хундерге (құм төбелердің мекені) дейін туристерге ашық болды. Хундерден әрі орналасқан аймақ төмендеу болғандықтан Ладакхтың көгалды аймағына айналады. 2010 жылға дейін туристерге көрінбеген Туртук ауылы, тыныштық іздейтін және Ладакхтың тайпалық қауымдарымен байланыс құруды қалайтын адамдар үшін табиғи, жаңа мақсатты жер. Жергілікті Балти халқы өмір салтында көне дәстүрлерін сақтайды және ауызша беріліп келе жатқан, әлі жазылмаған тілде сөйлейді. Туртук туристерге экологиялық таза инфрақұрылыммен жабдықталған тыныш кемпинг алаңдарын ұсынады. Панамик ыстық су бұлақтарымен әйгілі. Хундар мен Дискит арасында жеті шақырымға созылған құм төбелер бар, ал (екі қырылған) Бактрия түйелері көршілес теңіз бұталарының "орманында" жайылады. Хундар ауылынан Балти аймағына жергілікті емес адамдардың кіруіне рұқсат жоқ, себебі бұл шекаралық аймақ.

Монастырлар

32 метрлік Майтрея Будда мүсіні Нубраның ең танымал нысаны болып табылады және оны Дискит монастыры күтіп ұстайды. Шёк өзенінің жағасында орналасқан Дискит ауылында 14 ғасырда салынған Дискит монастыры бар. Хундар 17 ғасырда бұрынғы Нубра патшалығының астанасы болған және Чамба Гомпаның орны. Самстанлинг монастыры Кягар мен Сумор ауылдарының арасында жатыр. Панамикте Нубра немесе Сиачен өзенінен өтетін жерде Енса Гомпа орналасқан. Ярма Гомпа, Сасер мен Сиачен базалық лагері арасында, Друкпа Кагью дәстүріне жататын үлкен монастырьлардың бірі. Ол Тонгстед, Нюнгстед, Дунса, Хеми, Цанглунгка, Сарсома, Арунук, Аи, Ковет, Танса және Мурго ауылдарындағы гомпаларды басқарады. Гомпа әкімшілігінің жоғарыдан төменге қарайғы иерархиясы: Лопон, Гье Нен, Гейлонг, Гье Цул және Цун Цунг.

Флора мен фауна

Аңғар Лех жидегі деп белгілі Hippophae бұталарының орманымен мәшһүр. Осы бұталы орманда ақ қасты сиыршық құсын көруге болады. Сонымен қатар, тибеттік торғай, Хьюмнің қысқа еңбекше торғайы және Хьюмнің аққұбасы да кездеседі. Жол бойында шашыраңқы орналасқан көптеген кішкентай су қоймаларында қызыл үйрек, гарганей, солтүстік қаз және жабайы үйрек сияқты түрлі су құстарын байқауға болады. Бұлардан өзге, Нубрада қара құйрықты қызыл аяқ, жалпы құмсиыршық, жалпы жасыл аяқ, жалпы қызыл аяқ, жасыл құмсиыршық және қабылан сияқты су құстарын да көруге болады.

Білім

Аңғар Ладак аймағының көп бөлігі сияқты уақтап оқшауланған. Аймақтың басым бөлігі сапалы білім алуда мәселелерге тап болып келеді. Бұрын үкімет тарапынан бастамалар болған, бірақ қатал ауа райы жағдайлары мен шекараға жақын орналасуы білім берудің тұрақты негізін қалыптастыруға үлкен тосқауыл болды. Сонымен қатар, халықтың Үндістанның ірі қалаларына қоныс аударуы да бар, нәтижесінде жергілікті білімді мамандардың артықшылығын пайдалана алмайды. Нубра аймағында белсенді әрекет ететін бейүкіметтік ұйымдар өте сирек.

Танымал мәдениетте

Нубра алқабы Голливудтың "Миссия: мүмкін емес – құлау" фильмінде көрсетілген, онда Том Круз басты рөлде ойнаған. Фильмнің шешімінде Итан Хант (Круз) Уокерді (Генри Кавилл) Сиачен мұздығының іргесінде плутоний бомбасын жарудан тоқтатады. Дегенмен, бұл сахнаны түсіруге Үндістан үкіметі рұқсат бермегендіктен Жаңа Зеландияда жүргізілді.