Кіріспе
1929 және 1933 жылдар аралығында құрастырылған жеңіл пайдалы ұшақ.
Де-Хавиланд DH.80A Puss Moth – 1929 және 1933 жылдар аралығында де-Хавиланд Aircraft Company компаниясы жобалаған және құрастырған британдық үш орындық, жоғары қанатты моноплан ұшақ. Ол сағатына шамамен 200 км/сағ жылдамдықпен ұшып, сол дәуірдегі ең жоғары көрсеткішті жеке ұшақтардың бірі болды.
Құрылыс тарихы
1929 жылы қыркүйекте алғаш рет ұшқан DH.80 прототипі Ұлыбританиядағы қарқынды дамыған жеке ұшу қозғалысы үшін жобаланған. Бұл, жаңа de Havilland Gipsy III инвертті тік қозғалтқышымен жабдықталған, толығымен ағаштан жасалған ұшақ болды. Ол бұрынғы Gipsy II қозғалтқышындағы ілгекті цилиндрлердің кедергісіз көруге бөгет болмай, мұрыннан толық көрініс беретіндей етіп жасалған. Прототип сынақтан өткеннен кейін, ұшақ қайта жобаланып, матамен қапталған болаттан жасалған түтікшелі корпусқа ие болды және осылайша DH.80A Puss Moth деп қайта аталды. Бірінші өндірістік үлгі 1930 жылдың наурыз айында ұшып, дереу Австралия мен Жаңа Зеландияға саудалық турға жіберілді. Тапсырыстар тез түсе бастады және 1933 жылдың наурыз айында аяқталған үш жылдық өндіріс кезеңінде Англияда 259 дана өндірілді. Тағы 25 ұшақ de Havilland Canada компаниясымен құрастырылды. Көпшілігі 130 а.к. (97 кВт) қуаттылығы бар Gipsy Major қозғалтқышымен жабдықталды, ол сәл жақсы көрсеткіштерді қамтамасыз етті. Puss Moth ұшағының орнына de Havilland DH.85 Leopard Moth ұшағы өндіріске шығарылды, ол фанерадан жасалған корпусының арқасында құрастыруға арзан әрі жеңіл болды. Жеңіл болғандықтан, Leopard Moth та соңғы 130 а.к. (97 кВт) Gipsy Major қозғалтқышымен жақсы өнімділік көрсетті.
Техникалық ақаулар
Мансабының басында DH.80A бірқатар қазалы апаттарға ұшырады, ең әйгілісі – 7 қаңтар 1933 жылы Альп тауларын CF APK ұшағымен кесіп өтетін австралиялық авиатор Берт Хинклердің апаты. Себебі ақырында турбуленттік салдарынан туындаған қанаттың құлауына себеп болатын "қалбырау" екені анықталды. Бұл мәселе алдыңғы тіреуді артқы қанат тамырына қосымша тіреумен нығайту арқылы шешілді. Бір ұшақ 1934 жылғы Challenge Еуропалық туристік ұшақтар жарысына қатысты, бірақ соңғы кезеңдердің бірінде қозғалтқыштағы ақаулықтан бас тартып қалды.
Пайдалану тарихы
DH.80A-ның көпшілігі жеке ұшақтар ретінде пайдаланылды, бірақ олардың көптегені шағын әуе тасымалдау фирмаларымен жолаушылар мен пошта тасымалы үшін коммерциялық режимде де ұшты. Орындықтар әдетте екіге арналған, бірақ коммерциялық пайдалануда екі жолаушыны сәл ығыстырылған орындықтарда, артқы жолаушының аяқтары алдыңғы жолаушының орындығының қасына қойылып тасымалдауға болатын. Қанаттары сақтау үшін артқа қарай бүктеліп, артқы тіреу тамыры мен V-тұғыр тамырының білігінде бұрылатын, бұл жүйе сол кезеңдегі басқа de Havilland жеңіл ұшақтарында да қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сақталған британдық азаматтық ұшақтар байланыс ұшақтары ретінде пайдалануға тартылды. Олардың бірнешеуі 21-ші ғасырдың басына дейін сақталып қалды.
Рекордтық ұшулар
1930 жылдардың басында DH.80 ұшақтары бірнеше рекордтық ұшуларда қолданылды. 1931 жылдың басында Невилл Винсент G AAXJ ұшағымен Англиядан Цейлонға алғашқы рейсті жасады. 1931 жылдың 25 мамырында капитан Джеймс Дуглас Майл өзінің "Puss Moth" G–ABIU ұшағымен, "Baby Tank" деп аталған, Кройдоннан Булавайоға 8 күнде ұшты. Оның бортындағы жазбаларына сәйкес, ол Пиза арқылы Римге, содан кейін Солтүстік Африкаға және шығыс жағалау бойымен 8 күнде жетті. Ұшудың жалпы уақыты 73 сағат 50 минутты құрады. 1931 жылдың шілде және тамыз айларында Эми Джонсон өзінің серігі, Джек Хамфриспен бірге "Jason II" деп аталған G AAZV ұшағымен Мәскеу мен Токиоға 8 күндік сапар жасады, Мәскеуге дейінгі қадамды бір күнде аяқтады. 1931 жылдың соңында австралиялық Берт Хинклер Канадада жасалған CF APK ұшағымен Нью-Йорк қаласынан Ямайкаға, Ямайкадан Венесуэлаға және Оңтүстік Атлантиканы батыстан шығысқа қарай 22 сағатта кесіп өту сияқты бірқатар маңызды рейстер жасады, бұл тек екінші жалғыз трансатлантикалық өтім болды. 1931 жылдың қарашасында 19 жасар Пегги Саламан "Good Hope" деп аталған G ABEH ұшағымен Лондоннан Кейптаунға ұшу рекордын жаңару үшін жолға шықты. Ол өзінің серігі және навигаторы Гордон Стормен бірге таңғы сағат 5:40-та Кейптаунға қонды, бұрынғы рекордты, Глен Кидстонның көрсеткішін бір күннен астам айырмамен басып өтті. Рекордтық "Puss Moth" ұшақтарының ең танымалдарының бірі Джим Моллисонның G ABXY, "The Heart's Content" ұшағы болды, ол 1932 жылдың тамызында Дублинге жақын Портмарнок Стрэндтен Канаданың Нью-Брансуик штатына дейін, ал 1933 жылдың ақпанында Лимпн әуежайынан Бразилияның Натал қаласына дейін алғашқы шығыстан батысқа қарай Атлантиканы кесіп өтті. Оның әйелі Эми Джонсон 1932 жылы "Desert Cloud" деп аталған G ACAB ұшағымен Англия мен Кейптаун арасында рекордтық рейстер жасады. С.Дж. Мелроуз 1934 жылғы MacRobertson Air Race-те "My Hildegarde" деп аталған VH UQO ұшағымен қатысты. Олар жалпы есепте 10 күн 16 сағатта 7-орынды, ал есептеу бойынша 2-орынды иеленді.
Апаттар мен оқиғалар
1931 жылы 5 мамырда ағылшын авиаторы Глен Кидстон Оңтүстік Африканың Дракенсберг жартасында шаңды дауылда ұшып бара жатқанда, оның "Puss Moth" ұшағы әуеде жарылып, қаза тапты. 1932 жылы 27 шілдеде Брайан Льюис пен Компанияға тиесілі және саясаткер Альфред Боссомның ұлы Брюс Боссом басқарған Puss Moth G ABDH, Хестоннан Хэмблге бағыт алғанда күркіреулі ауа райы мен турбуленттілікке тап болды. Ұшақ әуеде жарылып, Хиндхедке жақын жерге құлап, үш адам қаза тапты. 1932 жылы 18 қыркүйекте Сиднейден Брисбенге жол тартқан "Жаңа Англия Әуе Жолдары" компаниясының Puss Moth VH UPM ұшағы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Байрон шығанағында апатқа ұшырады. Үш адам қаза тапты, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың аса қабілетті ұшқышы Лес Холден (жолаушы ретінде саяхаттап барады). 1936 жылы 20 шілдеде Португалиядағы Каскаес маңындағы Ла Марина Бока-ду-Инферно әуежайынан ұшып көтерілген кезде "Puss Moth" ұшағы апатқа ұшырап, азаматтық соғыста ұлтшылдардың басшылығын қабылдау үшін Испанияға бара жатқан генерал Хосе Санжурхо Саканелл қаза тапты. Ұшқыш, испандық әйгілі адам және авиатор Хуан Антонио Ансальдо апаттан аман қалды. 1937 жылы 19 қаңтарда Солтүстік Квинсленд Әуе Жолдарының Puss Moth VH UPQ ұшағы Куктаундан Кейнс қаласына бағыт алғанда теңізге құлады. Бір адам қаза тауып, екеуі ауыр жарақат алды. 1941 жылы 27 тамызда Австралия Әуе Жолдарының Puss Moth ұшағы Кеса күні аралынан Кэрнс қаласына ұшып бара жатқанда, Квинсленд штатындағы Коен қаласының жанында Коен өзеніне құлады. Үш адам қаза тапты, оның ішінде бұрынғы австралиялық сенатор Чарльз Харди де болды.
Нұсқалар
de Havilland DH.80: Прототип, 120 а.к. (89 кВт) Gipsy III қозғалтқышы. de Havilland DH.80A Puss Moth: Екі немесе үш орындық жеңіл ұшақ, көбінесе 130 а.к. (97 кВт) Gipsy Major қозғалтқышымен жабдықталған.