Джеймс Форбс: Шотландиялық пастор және Мельбурн Академиясының негізін қалаушы

Кіріспе

Джеймс Форбс (4 сәуір 1813 – 1851 жылдың тамызы) – шотланд австралиялық пресвитериандық пастор және педагог. Ол Мельбурн академиясын, кейін Шотландия колледжін құрды.

Шотландиядағы өмір

Джеймс Форбс – Питер мен Маргарет Форбстың он баласының ең үлкені (балалық шақта тек бесеуі ғана тірі қалды). Ол 1813 жылғы 4 сәуірде крещениеден өтті, жергілікті мектепте және Абердин грамматикалық мектебінде білім алды. 1826 жылы Абердиндегі Король колледжіне түсіп, 1829 жылы гуманитарлық ғылымдар курсын аяқтады, бірақ көптеген студенттер сияқты, оны қымбат формальділік деп есептегендіктен, диплом алуға ұмтылмады. Шотландия шіркеуінің Гариох пресвитериінің мұрағаттарында оның 1829/30, 1830/31 жылдары және 1831/32 оқу жылында дінтану бойынша оқығаны тіркелген. Ол 1832-1835 жылдары Англиядағы Колчестер корольдік грамматикалық мектебінде оқытушы болып жұмыс істеуге келісіп, дін қызметіне лайықты екеніне күмәнданып жүрген болуы керек. Осы жерде Англия шіркеуінің уағыздаушыларының мектептегі уағыздарын тыңдап, шын жүректен сенімге келді. Бұл оны 1837 жылы аяқтаған Абердиндегі дінтану курсына қайта оралды. 1837 жылғы 10 мамырда Гариох пресвитериі оны уағызшы ретінде аккредиттеді. Пастор Джон Данмор Лангтың ықпалымен Австралияға шақырылып, ол өзінің досы Уильям МакИнтайрмен бірге 1837 жылғы 29 маусымда Глазго пресвитериі арқылы Австралияда жұмыс істеуге бекітілді.

Австралияға жолға шығу

Форбс 1837 жылғы 24 шілдеде Гринноктан 541 тонналық "Портленд" баркасымен жол тартып, 1837 жылғы 4 желтоқсанда Сиднейге жетті. Жолаушылардың арасында доктор Ланг және басқа да бірнеше пасторлар мен ұстаздар болды. Форбс Лангтың жаңа пасторлардың Жаңа Оңтүстік Уэльс Синодын құруға қосылу туралы ұсынысын қабылдамады, бұл Синод Жаңа Оңтүстік Уэльс Пресвитериясына басымдық етуі тиіс еді, және Пресвитерияның мүшесі атанды. Ол Порт-Филипп аймағына тағайындалғандықтан, 1838 жылғы 20 қаңтарда кемемен келді. Ол болашақ қарындасының күйеуі, пастор Джеймс Клоудың Мельбурнге бұрынғы Рождество күні қоныстанғанын білді. Клоу Шотландия шіркеуінің Бомбей қаласындағы капелланы болған, денсаулығына байланысты зейнетке шығып, жеке қаражаты жеткілікті болған. Форбс Гелонгке баруға ниет білдірді, бірақ Клоу жас жігітке ресми тағайындамасымен мүмкіндік берді. Осылайша Форбс Мельбурнде тұрақты түрде қоныстанған алғашқы христиан пасторы болды, ал Мельбурн сол кезде бірнеше лашықтар мен екі ағаш үйден тұратын шағын елді мекен еді, олар қонақүйлер ретінде пайдаланылды. 18 айдың ішінде халық саны бірнеше жүзден 3000-ға дейін өсті.

Мельбурндағы пресвитериандық бастамалар

1838 жылғы 3 ақпанда Шотландия шіркеуінің мүшелері мен достарының кездесуі өтті, төрағалыққа Джеймс Клоу шақырылды. Шіркеу салу және Шіркеу заңына сәйкес қолжетімді грант алу үшін 300 фунт стерлинг жинау туралы шешім қабылданды. Бұл Викториядағы пресвитериандық діннің және Шотланд шіркеуінің ресми туған күні деп есептеледі. Джеймс Клоу (қазынашы), Джеймс Форбс және Скене Грейг (хатшылар) кіретін комиссия абоненттерді жинау және шіркеу үшін жер алу шараларын жүзеге асыруға тағайындалды. Ол жерде 139 фунт 19 шиллинг 0 пенни жиналды. Форбс, Клоудың 1837 жылғы 31 желтоқсанда бастаған қызметін жалғастырып, әр жексенбіде Уильям көшесіндегі Пионерлер шіркеуінде, Коллинз көшесінің бұрышында қызмет өткізді. Бұл жалпы пайдаланымдағы ғимарат 1837 жылғы ақпанда ашылған, бірақ көп ұзамай ол салынған жер Англия шіркеуіне берілді. 1838 жылғы сәуірде епископ, тұрақты дін қызметкері келген кезде ол басқаларға қолжетімді болмайтынын мәлімдеді. Пресвитериандар өздеріне жеке ғимараттар құруға шешім қабылдады, сондықтан Форбс 1838 жылғы шілде айында Дэвид Фишерге тиесілі көршілес жерде «Scots Church» деп аталған уақытша ағаш ғимарат ашылғанға дейін Коллинз көшесіндегі Крейг пен Бродфут дүкенінде қызмет өткізді. Бұл жер қазіргі Винфилд ғимараты тұрған жердің (ескі Риалтомен іргелес) арасында орналасқан (14-лот, 2-бөлім). Бұл шамамен 60 адамға сыятын, камин бар үлкен бөлме болды. Уақытша ғимарат сонымен қатар Шотланд шіркеуінің мектебі ретінде де пайдаланылды, ол 1838 жылғы 26 қарашада Роберт Кэмпбелл мұғалім ретінде бастады. Ол Форбспен бірге Австралияға келген және 1839 жылдан 1842 жылға дейін Шотланд шіркеуінің қарттарының бірі болды. Мектеп тез өркендеп, 80 оқушыны қабылдады. 1839 жылғы қыркүйекте мектеп Коллинз және Расселл көшелерінің бұрышында орналасқан, қазіргі баптист шіркеуімен іргелес жаңа кірпіш ғимаратқа көшірілді, ал кейіннен сол жерде Жорж универмагы салынды. Оқушылардың саны тез 150-ге жетті, олардың үштен бірі қыздар еді, ал алғашқы емтиханның (1840 жылғы маусым) нәтижесінде екі абориген баласы да жүлде алды. Шіркеу қызметтері де мектепке көшірілді. Қазіргі орналасқан жеріндегі, Коллинз және Расселл көшелерінің бұрышындағы алғашқы Шотланд шіркеуі 1841 жылғы 3 қазанда ашылды. Ол 500 орынға есептелген, ал келісім-шарт сомасы 2485 фунт стерлинг болды, бірақ бұл сомаға сылақ, галерея, сакральдық бөлме немесе жиһаз кірмейді. Ғимарат 1841 жылғы 3 қазанда уақытша орындықтармен ашылды, келесі жылы сылақ жүргізілді, ал 1849 жылы орындықтар, галерея және сакральдық бөлме қосылды, содан кейін бірнеше жылдан кейін шпиль орнатылды. (Қазіргі ғимарат 1874 жылғы 29 қарашада ашылды, ол 900 орынға есептелген.)

On Saturday 3 February 1838 a meeting of members and friends of the Church of Scotland was held with James Clow in the chair. It was resolved to build a church and that £300 be raised in order to obtain the matching grant available under the Church Act. This is regarded as the official birthday of Presbyterianism in Victoria and of the beginning of Scots’ Church. A committee of James Clow (treasurer), James Forbes and Skene Graig (secretaries) was appointed to collect subscriptions and to take the steps to obtain a church site. The sum of £139.19.0 was subscribed on the spot. Forbes continued the afternoon service each Sunday in the Pioneers Church on William Street on the corner of Collins Street begun by Clow on 31 December 1837. This communal building had been opened in February 1837 but soon after the land on which it was built was reserved for the Church of England. In April 1838 the Bishop indicated it would not be available for use by others once a resident priest arrived. The Presbyterians resolved to provide their own facilities so Forbes held services in Craig and Broadfoot's store in Collins Street until a temporary timber building called Scots Church was opened in July 1838 on the adjoining site owned by David Fisher. The location was between where the Winfield building now stands (adjoining the old Rialto) (Lot 14 Section 2). It was essentially a large room with a fireplace able to hold about 60 people. The temporary building also served as the Scots' Church School, which was begun on 26 November 1838 with Robert Campbell as teacher. He had come to Australia with Forbes and was a Scots' elder from 1839 until 1842. The school prospered and soon had 80 pupils. The school relocated to new brick premises in September 1839 on the part of the site on the corner of Collins and Russell Streets which adjoins the present Baptist Church and on which Georges department store was later erected. The number of students was soon 150, a third of them girls, and two aboriginal children were among those who received prizes at the first examination in June 1840. The church services also moved to the school. The first purpose built Scots Church on the present site, corner of Collins and Russell Streets, was opened on 3 October 1841. It was designed for 500 sittings and the contract sum was £2,485 without plastering, gallery, vestry or fittings. The building was opened with temporary seating on 3 October 1841, plastering was carried out the following year, proper pews, gallery and vestry were added in 1849 and a spire some years later. (The present building was opened 29 November 1874 seated for 900.)

Кеңейту

Форбс 1838 жылы қарашада Джилонгке сапар шегіп, Шотландиядан Эндрю Лавты осы жерге пастор ретінде шақырды. Ол 1840 жылдың сәуірінде келді. 1842 жылы тағы үш пастор тағайындалды және Сиднейдегі Синод Форбстың жеке Мельбурн пресвитериясын құру туралы өтінішін бекітті. Ол алғашқы отырысын 1842 жылдың 7 маусымында өткізді.

Ертедегі қоғамдар

Форбс 1840 жылы құрылған Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамының негізін қалаушы, құрметті хатшысы болды, Порт-Филипп теологиялық білім беру қоғамының төрағасы, сондай-ақ 1841 жылы қазіргі Корольдік Мельбурн ауруханасы мен Мельбурн пікірсайыс қоғамының құрылуына көмектесті. 1845 жылы ол пресвитериандық әйелдерді аралап көру қоғамын құрды. 1847 жылы ол діни ағымдарға бөлінбегендіктен Мельбурн әйелдерінің қайырымдылық қоғамы деп аталды. Ол Wesleyans және баптистер құрған аборигендерге бағытталған миссияларды қолдады және баршаға адал дос болды.

Еркін шіркеу

Шотландияның белгіленген шіркеуінің 1843 жылғы мамырда таратылуының әсері Австралияда да сезілді. Форбс пен оның үш қариясының бірі 1846 жылғы 10 қазанда Шығыс Австралия Пресвитериан шіркеуін құрғандардың ұстанымын қабылдады. Қашықтық және Порт-Филипптегілердің Сиднейден тәуелсіз түрде өз істерін басқаруға деген жалпы ниеті Форбстың жекелеген ұйым құруына себеп болды, бірақ ол Шығыс Австралия Пресвитериан шіркеуімен ұқсас принциптерде, таратудың нәтижесінде құрылды. Форбс өзінің жомарт сыйлығынан (үкіметтен 200 фунт стерлинг және қауымнан 150 фунт стерлинг), ол салған шіркеу, мектеп және пасторлық үйден бас тартып, жаңадан бастады. Ол 1846 жылғы 29 қазанда өзінің наразылығын жариялады және оны 17 қарашада Мельбурн Пресвитериясына ұсынды, сол күні «Австралия Феликс еркін Пресвитериан шіркеуі» деп аталатын ұйымдастыру жиналысы өтті. Бірінші құлшылық 1846 жылғы 22 қарашада Механиктер залында (қазіргі Афинеум тұрған жерде) өтті, шамамен 200 адам ғимаратқа сыймай қалды. Джон Нокс еркін Пресвитериан шіркеуінің ғимараты Суонстон көшесінде 1848 жылғы 8 мамырда Кішкентай Лонсдейл көшесінің бұрышында ашылды. Джон Нокс мектебі 1848 жылғы 3 шілдеде Т.Дж. Эверисттің мұғалім ретінде тағайындалуымен ғимаратта ашылды. Бір жыл ішінде 120 оқушы болды және 1850 жылдың тамызында іргелес кірпіш ғимарат пайдалануға берілді. Қауым 1850 жылдың соңында Суонстон көшесінде шіркеудің қасына екі қабатты пасторлық үй салды. Шіркеу 1863 жылы қайта жаңартылып, сол жылдың 26 шілдесінде пастор Уильям МакИнтайрмен қайта ашылды. Қазір онда Мәсіх шіркеуінің қауымы орналасқан. Форбс еркін шіркеу үшін қосымша пасторларды тартуға тырысты. Ол 1846 жылы онымен келіспеген бірнеше ирланд пасторларына қатысты сын айтқандықтан Ирландия шіркеуін ренжіткен сияқты, сондықтан көмек көбінесе Шотландияның еркін шіркеуінен келді. Томас Хасти 1847 жылдың қаңтарында Тасманиядан келіп Буньёнг пен Лиге қоныстанды, ал пастор Дж.З. Хуи сол жылы Гилонгте пастор болды. Екі қауымда да мектептер ашылды. 1851 жылы, Форбстың қайтыс болған жылы, алтынның табылуынан кейін халық санының өсуіне дейін басқа көмек аз болды. Үш пастор және Джон Нокстегі қария Генри Белл 1847 жылғы 9 маусымда еркін Пресвитериан шіркеуінің Синодын құрды. Форбс өзін тиімді әкімші ретінде көрсетті. Ол Синодтың негізгі заңын ғана емес, сонымен қатар шіркеуді басқару ережелерін де жазды. Оның өлімі және алтын асыру салдарынан болған революция оның сақтықпен қабылданған ұстанымдарын 1859 жылы Виктория Пресвитериан шіркеуімен бірігуді жеңілдету үшін өзгертуге мәжбүр етті. Оның мемлекеттік көмекті шексіз қабылдауға қарсы тұрғаны 1853 жылы өзгертілді. Айырықша жағдай, ақырында Викторияның еркін Пресвитериан шіркеуін жалғастырған және 1953 жылы Шығыс Австралия Пресвитериан шіркеуімен біріккен үш қауым (Сент-Килда-Ист, Гилонг (Майерс-стрит) және Гамильтон/Брансхолм) барлығы мемлекеттік көмек алған.

The effects of the Disruption of the Established Church of Scotland in May 1843 had repercussions in Australia. Forbes and one of his three elders adhered to the position also adopted by those who formed the Presbyterian Church of Eastern Australia on 10 October 1846. Reasons of distance and the general desire of those in Port Phillip to run their affairs without control from Sydney, meant Forbes organised a distinct body but on similar lines to the Presbyterian Church of Eastern Australia, formed as a result of the Disruption. Forbes gave up his handsome stipend (£200 from the government plus £150 from the congregation), the church, school and manse he had erected, and commenced afresh. He issued his Protest on 29 October 1846 and submitted it to the Presbytery of Melbourne on 17 November, the date of the organising meeting of what the minutes call The Free Presbyterian Church of Australia Felix. The first service was held in the Mechanics' Hall (where the Athenaeum now stands) on 22 November 1846 with about 200 people crowding the building. The building of John Knox Free Presbyterian Church, Swanston Street was opened 8 May 1848 on the corner with Little Lonsdale Street and with frontage to that street. The John Knox School began in the building on 3 July 1848 with T. J. Everist as teacher. Within a year there were 120 students and an adjoining brick building came into use in August 1850. The congregation erected a two storey manse next door to the church in Swanston Street late in 1850. The church was reconstructed in 1863 and re opened by Rev William McIntyre 26 July of that year. It now houses the Church of Christ congregation. Forbes sought to obtain additional ministers for the Free Church. He apparently offended the Irish Church by some critical remarks on some individual Irish ministers who had not stood with him in 1846, so assistance came chiefly from the Free Church of Scotland. Thomas Hastie came from Tasmania in January 1847 and was settled at Buninyong and The Leigh, while Rev J. Z. Huie became minister at Geelong in the same year. Schools were established in both parishes. There was little other help until the explosion of population following the discovery of gold in 1851, the year of Forbes' death. The three ministers and Henrie Bell, elder at John Knox, formed the Synod of the Free Presbyterian Church on 9 June 1847. Forbes showed himself an efficient administrator. He not only wrote the Fundamental Act of the Synod (which was adopted also by the Free Presbyterian Church of South Australia upon its formation 9 May 1854) but he drew up rules for the guidance of the church. His own death plus the revolution caused by the Gold Rush meant his careful positions were modified to facilitate union into the Presbyterian Church of Victoria in 1859. His strong stance against receiving state aid on an indiscriminate basis was modified in 1853. Ironically, the three parishes that ultimately continued the Free Presbyterian Church of Victoria and united with the Presbyterian Church of Eastern Australia in 1953 (St Kilda East, Geelong (Myers Street) and Hamilton/Branxholme) had all benefited from state aid.

Форбс және білім беру

Форбс Викторияның алғашқы қоғамдық білім берушісі (Эдвард Свитман, 1939) деп аталды. Ол бұл тақырыпта Port Phillip Gazette және өзінің Port Phillip Christian Herald газеттерінде кеңінен жазды. Чалмерс еркін шіркеу мектебі қазіргі Спринг-стрит 257 мекенжайындағы арнайы салынған ғимаратта тәжірибелі шотланд мұғалімі Джордж Макмастер басшылығымен шағын, бірыңғай білім беретін мектеп ретінде басталды. Мектеп Шотландияның еркін шіркеуінің алғашқы модераторы Томас Чалмерстің есімімен аталады. Оқушылар 1851 жылдың мамыр айында Нокс мектебіне ауыстырылды, ал ғимарат ер балалар колледжінің ректоры келгенше дайын күйде сақталды. Форбс ғылым мен әдебиеттің жоғары салаларында білім беретін, «колониялық жастардың арасынан колониялық министрлерді даярлауға жасалған алғашқы қадам» болатын жоғары деңгейдегі білім беру мекемесін құруды қалады. Ол жеке өзі Эдинбургтегі Уористоннан Мюр ханымнан көмек сұрап, ректордың жалақысына кепілдік беру арқылы жобаны іске асыруға қол жеткізді. Академия, осылай аталған, 1851 жылдың 6 қазанында Чалмерс ғимаратында ректор Роберт Лоусонмен ашылды. Академия 1852 жылы Спринг және Литтл Коллинз көшелерінің оңтүстік-батыс бұрышына, ал 1854 жылы Шығыс Мельбурнға көшірілді, онда ол көп ұзамай Скотч колледжі деген атауды алды. Форбс ашылуға аз уақыт қалғанда қайтыс болды. Қазір Хоторнда орналасқан Скотч колледжі 2002 жылы Джеймс Форбс академиясының әсерлі ғимараттарының бірінші кезеңін ашты.

Форбс және саясат

Ол ерте кезде әустемешілік қозғалысын қолдаған және колониядағы түрлі діни ағымдарды ескере отырып, шіркеулердің мемлекеттен қаржы алуына күшті қарсылық білдірді.

Отбасылық өмір

1845 жылы Форбс Джеймс Клоудың қызы Хелен Клоуға (1822–1898) үйленді. Олардың төрт баласы болды:

Маргарет (1846), ол Роберт Чирнсайдқа үйленді. Джеймс (1847–1898), отбасымен бірге жерленген, үйленбеген. Хелен (1849), Александр Кресвикке үйленді. Чарльз (1851–1901), ол да үйленбеген, әкесі оны соңғы діни қызметі ретінде шомылдырды.

Өлім және мұра

Форбстың қазасы зор қайғыға ұшыратты. 1855 жылы оның денесі жаңа Мельбурн зиратына көшіріліп, естелік ескерткіш орнатылды. Оның есімі әлі де 1859 жылы құрылған, Пресвитериан дінінің көптеген бағыттарын біріктірген Виктория Пресвитериан шіркеуі және 1953 жылы Шығыс Австралия Пресвитериан шіркеуімен біріккен, Викторияның еркін Пресвитериан шіркеуін сақтап қалған аз ғана топтар тарапынан құрметпен еске алынады.