Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Организмдегі су мөлшерін реттеуге қатысты гомеостаздың бір аспектісі.
Aspect of homeostasis concerning control of the amount of water in an organism
Сұйықтық теңгерімі – организмдердің гомеостазының бір аспектісі, онда организмдегі су мөлшері осморегуляция және мінез-құлық арқылы бақыланып отыруы керек, нәтижесінде әртүрлі дене сұйықтықтарындағы электролиттердің (ерітіндідегі тұздардың) концентрациясы денсаулық шегінде сақталады. Сұйықтық теңгерімінің негізгі принципі – организмнен шығатын су мөлшері, организмге түсетін су мөлшерімен тең болуы керек; мысалы, адамдарда шығарылу (тыныс алу, терлеу, зәр шығару, дефекация және қақырық шығару арқылы) енгізілуге (тамақ ішу және су ішу немесе парентеральді енгізу арқылы) тең болуы тиіс. Эуволемия – қан көлемі, интерстициалдық сұйықтық көлемі және жасуша ішкі сұйықтық көлемін қоса, организмдегі сұйықтықтың қалыпты көлемі. Гиповолемия және гиперволемия – теңгерімсіздіктер. Су – Жердегі барлық тіршілік үшін қажет. Адамдар тамақсыз 4-6 апта, ал сусыз бірнеше күн ғана тіршілік ете алады. Көп терлеу электролиттерді толықтыру қажеттілігін арттырады. Су-электролиттік теңгерімсіздік жеңіл болса бас ауруы мен шаршау, орташа болса ауру, ал ауыр болса тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Мысалы, судың улануы (гипонатриемияға алып келетін), суды тым көп және тым жылдам ішу өлімге себеп болуы мүмкін. Организмдегі судың жетіспеуі көлемнің азаюына және дегидратацияға (сусыздануға) әкеледі. Диарея организмдегі су көлеміне де, электролит деңгейіне де қауіп төндіреді, сондықтан диареяны тудыратын аурулар сұйықтық теңгеріміне үлкен қауіп келтіреді.
Fluid balance is an aspect of the homeostasis of organisms in which the amount of water in the organism needs to be controlled, via osmoregulation and behavior, such that the concentrations of electrolytes (salts in solution) in the various body fluids are kept within healthy ranges. The core principle of fluid balance is that the amount of water lost from the body must equal the amount of water taken in; for example, in humans, the output (via respiration, perspiration, urination, defecation, and expectoration) must equal the input (via eating and drinking, or by parenteral intake). Euvolemia is the state of normal body fluid volume, including blood volume, interstitial fluid volume, and intracellular fluid volume; hypovolemia and hypervolemia are imbalances. Water is necessary for all life on Earth. Humans can survive for 4 to 6 weeks without food but only for a few days without water. Profuse sweating can increase the need for electrolyte replacement. Water electrolyte imbalance produces headache and fatigue if mild; illness if moderate, and sometimes even death if severe. For example, water intoxication (which results in hyponatremia), the process of consuming too much water too quickly, can be fatal. Deficits to body water result in volume contraction and dehydration. Diarrhea is a threat to both body water volume and electrolyte levels, which is why diseases that cause diarrhea are great threats to fluid balance.
Аурудың әсері
Адам ауырғанда, құсу, іш өткізу және қан кету арқылы денеден сұйықтық шығуы мүмкін. Осы жағдайларда дегидратацияға (сусыздануға) ұшырау қаупі артады, себебі бүйректер несеп шығару арқылы сұйықтық жоғалтуды толықтыруға қиналады (бүйректер метаболизм қалдықтарын шығару үшін міндетті түрде біраз мөлшерде несеп өндіруі керек).
When a person is ill, fluid may also be lost through vomiting, diarrhea, and hemorrhage. An individual is at an increased risk of dehydration in these instances, as the kidneys will find it more difficult to match fluid loss by reducing urine output (the kidneys must produce at least some urine in order to excrete metabolic waste.)
Ауызбен регидратациялық терапия
Ауызша регидратациялық терапия (АРТ) – сусыздануды емдеу үшін қолданылатын сұйықтықтарды толықтырудың бір түрі. Жедел аурухана жағдайында сұйықтық балансы мұқият бақыланады. Бұл пациенттің гидратациялық жағдайы, бүйрек және жүрек-қан тамырлары жүйесінің жұмысы туралы ақпарат береді. Егер сұйықтық жоғалтуы сұйықтық түсуінен артық болса (мысалы, пациент құсып, диарея болса), пациенттің сұйықтық балансы теріс деп есептеледі. Мұндай жағдайда жоғалған сұйықтықты толтыру үшін көбінесе сұйықтық тамырға жіберіледі. Ал сұйықтық балансы оң болса (сұйықтық түсуі жоғалтудан артық болса), онда бүйрек немесе жүрек-қан тамырлары жүйесінде мәселе болуы мүмкін. Қан қысымы төмендесе (гипотензия), бүйректердегі сүзілу жылдамдығы төмендеп, сұйықтықтың қайта сіңуі азайып, нәтижесінде несеп шығару мөлшері кемиді. Сұйықтық балансын дәл өлшеу – маңызды диагностикалық құрал және тепе-теңсіздікті түзету үшін жедел шаралар қабылдауға мүмкіндік береді.
Oral rehydration therapy (ORT), is type of fluid replacement used as a treatment for dehydration. In an acute hospital setting, fluid balance is monitored carefully. This provides information on the patient's state of hydration, kidney function and cardiovascular function. If fluid loss is greater than fluid gain (for example if the patient vomits and has diarrhea), the patient is said to be in negative fluid balance. In this case, fluid is often given intravenously to compensate for the loss. On the other hand, a positive fluid balance (where fluid gain is greater than fluid loss) might suggest a problem with either the kidney or cardiovascular system. If blood pressure is low (hypotension), the filtration rate in the kidneys will lessen, causing less fluid reabsorption and thus less urine output. An accurate measure of fluid balance is therefore an important diagnostic tool, and allows for prompt intervention to correct the imbalance.
Сұйықтық жоғалту және жиналу жолдары
Сұйықтық денеден көптеген жолмен шығуы мүмкін. Сұйықтық денеге дайын су, жеген тамақ пен ішкен су түрінде, сондай-ақ аэробтық тыныс алу (клеткалық тыныс алу) және дегидратациялық синтез процесінің қосалқы өнімі ретінде пайда болатын метаболикалық су түрінде аз көлемде сіңеді.
Fluid can leave the body in many ways. Fluid can enter the body as preformed water, ingested food and drink and to a lesser extent as metabolic water which is produced as a by product of aerobic respiration (cellular respiration) and dehydration synthesis.
Кірісі
Дем алу, терлеу және несеп шығару сияқты қалыпты физиологиялық процестер арқылы жоғалған сұйықтықты толықтыру үшін үнемі сумен қамтамасыз ету қажет. Қоректік заттардың биохимиялық метаболизмі нәтижесінде түзілген су кейбір буынды аяқтылар мен шөл жануарларының күнделікті су қажеттілігінің маңызды бөлігін құрайды, бірақ адам организміне қажетті су мөлшерінің шамалы бөлігін ғана қамтамасыз етеді. Қалыпты демалыс күйінде, ішілген сұйықтықтар арқылы тәулігіне шамамен 1200 мл, тамақпен 1000 мл және аэробты тыныс алу арқылы 300 мл су түседі, жалпы сомасы 2500 мл құрайды.
A constant supply is needed to replenish the fluids lost through normal physiological activities, such as respiration, sweating and urination. Water generated from the biochemical metabolism of nutrients provides a significant proportion of the daily water requirements for some arthropods and desert animals, but provides only a small fraction of a human's necessary intake. In the normal resting state, input of water through ingested fluids is approximately 1200 ml/day, from ingested foods 1000 ml/day and from aerobic respiration 300 ml/day, totaling 2500 ml/day.
Кірісті реттеу
Судың түсуі негізінен ішілген сұйықтықтар арқылы реттеледі, ал бұл өз кезегінде шөлдеу сезіміне байланысты. Су жетіспесе, жасушадан тыс сұйықтықтың осмолярлығы артады. Бұл жағдайды мидың терминальді жапырақшасының тамырлық органындағы осморецепторлар сезеді, осының нәтижесінде шөлдеу пайда болады. Шөлдеуге белгілі бір деңгейде ерікті түрде қарсы тұруға болады, мысалы, сұйықтықты шектеу кезінде. Адамның бүйректері әдетте су ішу мөлшерінің өзгеруіне бейімделеді. Бүйректерге жаңа су мөлшеріне бейімделу үшін уақыт керек. Сондықтан, көп су ішетін адам, әдетте аз су ішетін адамға қарағанда дегидратацияға (сусыздануға) оңай ұшырауы мүмкін.
Input of water is regulated mainly through ingested fluids, which, in turn, depends on thirst. An insufficiency of water results in an increased osmolarity in the extracellular fluid. This is sensed by osmoreceptors in the organum vasculosum of the lamina terminalis, which trigger thirst. Thirst can to some degree be voluntarily resisted, as during fluid restriction. The human kidneys will normally adjust to varying levels of water intake. The kidneys will require time to adjust to the new water intake level. This can cause someone who drinks a lot of water to become dehydrated more easily than someone who routinely drinks less.
Шығысы
Сұйықтықтың көп бөлігі зәр арқылы шығарылады, шамамен 1500 мл/күн (шамамен 1,59 кт/күн) ересек адамның қалыпты күйзеліс жағдайында. Біраз сұйықтық терлеу арқылы (дене температурасын реттеу механизмі) және дем шығарылған ауадағы су буы түрінде жоғалады. Бұлар "көрінбейтін сұйықтық шығыны" деп аталады, себебі оларды өлшеу қиын. Кейбір дереккөздерде ересектердегі күндізгі көрінбейтін шығын 500-650 мл (0,5-0,6 кт) құрайды десе, басқалары минималды мәнді 800 мл (0,8 кт) деп көрсетеді. Балаларда көрінбейтін сұйықтық жоғалтуын есептеу үшін 400 мл/м² дене бетінің ауданы қолданылады. Сонымен қатар, ересек адам тәулігіне шамамен 100 мл сұйықтықты нәжіс арқылы жоғалтады. Әйелдерде вагинальды секреция арқылы қосымша 50 мл/күн жоғалады. Бұл шығындар шамамен 2500 мл/күндік кіріспен теңгерімде болады. Бұл аймақтар гипофиздің артқы бөлігіндегі жүйке ұштарынан антидиуретикалық гормон – вазопрессинді бөліп шығаратын нейрондар бар супероптикалық және паравентрикулярлық ядроларға проекцияланады. Осылайша, антидиуретикалық гормонның секрециясы артады, нәтижесінде бүйректер сұйықтықты ұстап қалады және зәр шығару азаяды.
The majority of fluid output occurs via the urine, approximately 1500 ml/day (approx 1.59 qt/day) in the normal adult resting state. Some fluid is lost through perspiration (part of the body's temperature control mechanism) and as water vapor in exhaled air. These are termed "insensible fluid losses" as they cannot be easily measured. Some sources say insensible losses account for 500 to 650 ml/day (0.5 to 0.6 qt.) of water in adults, while other sources put the minimum value at 800 ml (0.8 qt.). In children, one calculation used for insensible fluid loss is 400 ml/m2 body surface area. In addition, an adult loses approximately 100 ml/day of fluid through feces. For females, an additional 50 ml/day is lost through vaginal secretions. These outputs are in balance with the input of ~2500 ml/day. These areas project to the supraoptic nucleus and paraventricular nucleus, which contain neurons that secrete the antidiuretic hormone, vasopressin, from their nerve endings in the posterior pituitary. Thus, there will be an increase in the secretion of antidiuretic hormone, causing fluid to be retained by the kidneys and urine output to be reduced.
Алдостерон
Сұйықтық жетіспеушілігі бүйректегі юкстагломерулярлық аппараттың қанмен қамтамасыз етілуінің төмендеуіне себеп болады. Бұл ренин-ангиотензин жүйесін белсендіреді. Басқа әрекеттердің қатарында, бүйрек түтікшелері (атап айтқанда, дистальды жиырылған түтікшелер және кортикальды жинау түтікшелері) несептен көбірек натрий мен суды кері сіңіреді. Натрий кері сіңірілуі үшін калий түтікшеге бөлінеді. Белсенді ренин-ангиотензин жүйесі бүйрек үсті безінің гломерулалық аймағын стимуляциялайды, ол өз кезегінде альдостерон гормонын бөліп шығарады. Бұл гормон дистальды түтікшелер мен жинау түтікшелерінен натрий иондарының кері сіңірілуін стимуляциялайды. Түтікше ішіндегі су натрийдің кері сіңірілуімен бірге осмостық жолмен ілесе алмайды, себебі бүйректің бұл бөлігі су өткізбейді; кортикальды жинау түтікшесінде аквапорин каналдарының экспрессиясын арттыру үшін АДГ (вазопрессин) бөлінуі қажет, бұл судың кері сіңірілуіне жағдай жасайды.
A fluid insufficiency causes a decreased perfusion of the juxtaglomerular apparatus in the kidneys. This activates the renin–angiotensin system. Among other actions, it causes renal tubules (i. e. the distal convoluted tubules and the cortical collecting ducts) to reabsorb more sodium and water from the urine. Potassium is secreted into the tubule in exchange for the sodium, which is reabsorbed. The activated renin–angiotensin system stimulates the zona glomerulosa of the adrenal cortex which in turn secretes the hormone aldosterone. This hormone stimulates the reabsorption of sodium ions from distal tubules and collecting ducts. Water in the tubular lumen cannot follow the sodium reabsorption osmotically, as this part of the kidney is impermeable to water; release of ADH (vasopressin) is required to increase expression of aquaporin channels in the cortical collecting duct, allowing reabsorption of water.