Кіріспе

Теннесси штатындағы қоршаған ортаға қатысты даулар 1973 жылы Теннесси өзенінде Теллико бөгеті салынып жатқанда сиреп бара жатқан түрдің табылуымен байланысты; бөгет жобасы қоршаған ортаны қорғау заңнамасы қабылдаудан бұрын мақұлданған және басталған еді. 1973 жылдың 12 тамызында Теннесси университетінің биологы және профессоры Дэвид Этниер Ұлттық экологиялық саясат заңына (NEPA) сәйкес сот ісіне қатысты зерттеулер жүргізіп жатқанда Кіші Теннесси өзенінде шаянды (бұрғышы) тапты. Сотта айтылғандай, Теллико бөгетінің құрылысымен пайда болатын Теллико су қоймасы өзеннің ортасын өзгертпей, сиреп бара жатқан шаянды жоқ қылуы мүмкін еді. NEPA бойынша сот процестері Теллико бөгетінің құрылысын баяулатты, бірақ тоқтатпады. Жоғарғы Сот NEPA бойынша қорғауды қолдағаннан кейін, Конгресс шаяндыны қорғаудан ерекше босататын заң қабылдады; бөгет жобасы және су қоймасын сумен толтыру 1979 жылы аяқталды.

АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі

АҚШ Конгресі шағалақ жұлдызы және Құрып бара жатқан түрлер туралы заңға қатысты тұрақсыз болды. Палата мен Сенаттың қаражатты бөлу комитеттері шағалақты қорғау үшін бөгет және су қоймасының құрылысын тоқтатуға қарсы қатаң позиция алды. 1977 жылғы Сенаттың Қаражатты бөлу комитетінің баяндамасында мынадай мәлімдеме жасалды:

Бұл комитет Құрып бара жатқан түрлер туралы заңның осы жобалардың аяқталуы мен пайдалануына кедергі келтіретінін қарастырмады, себебі зардап шеккен түрлер тізімге енген кезде олардың құрылысы жолға қойылған болатын. Егер заңның мұндай салдары болса, бұл Конгрестің Құрып бара жатқан түрлер туралы заңды қабылдау ниетіне қайшы келеді. Мұндай жағдайда, осы жобаларды аяқтау және олардың пайдасын қоғамдық мүддеде іске асыру үшін қаражат бөлінуі керек, Құрып бара жатқан түрлер туралы заңға қарамастан. Ақырында, бұл мәселе АҚШ Жоғарғы Сотына дейін жетті. Заңның мәтінінде Конгресс заң қабылдаған кезде жақсы дамыған Теллико сияқты жобаларға ешқандай ерекшелік жасылмаған. Заңнамалық тарихынан Конгрестің түрлердің құрып кетуіне қарсы үрдісті тоқтатып, кері қайтаруға ниеттенгені анық көрінеді. Құрып бара жатқан түрлер туралы заңнамаға бұрын енгізілген білікті тілдің болмауы Конгрестің федералды агенттіктердің «негізгі міндеттерінен» гөрі құрып бара жатқан түрлерге басымдық беру үшін саналы шешім екенін көрсетеді. Конгресс сондай-ақ кейде агенттіктердің ағымдағы жобаларын өзгертуіне қажеттілік туындауы мүмкін екенін болжады, осылайша заңның мақсаттарына жетуге болады. Қаражатты бөлу комитетінің есептеріндегі мәлімдемелерде комитеттердің пікірлері Заңның Телликоға қолданылмауы немесе заңның ережелеріне қарамастан бөгеттің аяқталуы керек екені айтылса да, Конгресс қабылдаған TVA қаражатын бөлу шараларында Теллико жобасының заң талаптарына қарамастан аяқталуы керек екені туралы ештеңе көрсетілмеген. Қаражатты бөлу шараларына қатысты дауыс беру кезінде заң шығарушылар қаражаттың заңға сәйкес мақсаттарға жұмсалатынына және тыйым салынған мақсаттарға жұмсалмауына сенуге құқылы. Бұған кері саясат Конгрестің екі палатасының регламентін бұзу болар еді, онда қаражатты бөлу шаралары қолданыстағы маңызды заңды өзгерте алмайды делінген. Қаражатты бөлу комитетінің пікірлері маңызды заңнаманы жоюға немесе өзгертуге әсер етпейді. Теллико бөгетінің құрылысын аяқтау заңды бұзу болар еді, сондықтан Апелляциялық сот жобаны тоқтату туралы шешім қабылдағанда қателік жасаған жоқ. Конгресс өте нақты айтты, құрып бара жатқан түрлерге ең жоғары басымдық берілуі керек екенін анық көрсетті. Осы заң шығарушылық билік қолданылғаннан кейін, оны іске асыру атқарушы биліктің міндеті, ал сот билігі оны орындауға тиіс, мысалы, осы жағдайда, орындау талап етілгенде. Бёргердің пікірінде, жазылғандай, Құрып бара жатқан түрлер туралы заң мұндай Теллико сияқты жобаларды аяқтауға тыйым салады, егер Ішкі істер министрі мұндай жобаның бір түрдің жойылуына әкелуі мүмкін екенін анықтаса. 1978 жылға қарай жобаға 100 миллионнан астам доллар жұмсалғанмен және бөгет негізінен аяқталғанмен, сот TVA-ға жобаны аяқтауға рұқсат бере алмады. Бергердің сөзіне сүйенсек, бұл сотты «жалпы тілдің қарапайым мағынасын елемеуге» мәжбүр ететін еді.

Теннесси штатының екі заң шығарушысы қатысады

Конгрессмен Джон Дункан, округінде Теллико және сенатор Говард Бейкер болды. Дункан бұл жобаны Конгресс деңгейінде ұзақ уақыт бойы қолдаған. Ал Бейкер бұрынғыда ешқандай ұстаным білдірмеген. Говард Бейкер 1978 жылдың қараша айында қабылданған, жойылып бара жатқан түрлер туралы заңға түзету енгізудің жетекші жақтаушысы болды. Мақсат – нақты бір жобаны жойылып бара жатқан түрлер туралы заңның қолданысынан шығару еді. Егер дау туындаса, түзетуде әртүрлі министрлер кабинетінің мүшелерінен және жоба орналасқан штаттан кемінде бір өкілден тұратын арнайы комитет құру қарастырылған. Бұл комитет "Құдай комитеті" деп аталды, себебі егер олар жобаны заңнан босатуға қаулы етсе, олар құдайдың орнына әрекет етіп, бір түрдің толығымен жойылуына рұқсат берген болар еді. Жобаны қолдаушы конгрессмендер көптеген жобалар сотқа тартылуы мүмкін деп қорқып, себебі биологтар жәндіктер немесе тіпті микробиологиялық тіршілік нысандары сияқты сирек кездесетін түрлерді табуға тырысуы мүмкін. "Құдай комитеті" түзетуін жақтаушылар бұл жойылып бара жатқан түрлер туралы заңды қорғауға көмектеседі деп сенді. Сол кездегі АҚШ-тың жойылып бара жатқан түрлер туралы заңдары, Бургердің пікірінше, "кез келген елдің бұрын-соңды қабылдаған жойылып бара жатқан түрлерді сақтау жөніндегі ең толық заңнамасын білдірді". Бірақ, Телликоға жойылып бара жатқан түрлер туралы заңнан босатуды берудің орнына, комитет бірауыздан қарлығашты қолдады, себебі бөгет жобасының экономикалық тұрғыдан нашар екені анықталды. Оппозиция 1970 жылдар бойындағы проблемалық пайда-шығын мәселесін үнемі көтеріп отырды. Алайда, елдің ең көрнекті экономистерінің бірі болған Шульце сол кездегі кез келген адам сияқты болашақ пайданы дәл болжауға дайын емес еді. Уилер мен Макдональд мәселенің себебін TVA-ның пайда-шығын арақатынасын есептеу үшін қолданылатын эконометриялық модельдермен таныс болмауында көрді. Мұндай модельдерге кейбір негізгі болжамдар қажет. Уилер мен Макдональд TVA қолданған бес негізгі болжамды анықтады және олардың барлығын жалған деп мәлімдеді. Олар: (1) Теллико аймағы жобасыз экономикалық тұрғыдан өзгермейтін болады. (2) Жоба аяқталғаннан кейін аймақта пайда болған барлық экономикалық жобалар жобаның нәтижесі деп есептелуі керек. (3) Егер Телликода экономикалық пайда пайда болуы мүмкін болса, онда ол пайда болады. (4) Теллико жобасы аймақтағы экономикалық пайдаға кері әсер етпейді. (5) Шығындар 1960 жылдардың басындағы қалыпты жылдық инфляция деңгейінен тез өспейді. Конгресс 1973 жылы жойылып бара жатқан түрлер туралы заңды жаңартып, күшейтті. Теллико бөгетіне қарсы шыққандар осы заңның ережелеріне сәйкес бөгетті тоқтату үшін сотқа жүгінді. Жоғарғы Сот Конгресс барлық түрлерді, соның ішінде шаянды да қорғауға ниеттенгені анық екенін мәлімдеді. 1978 жылы Конгресс заңға түзетулер енгізді, шаянның жағдайын ескере отырып. Бейкер жойылып бара жатқан түрлер туралы заңға түзету енгізді, ол Теллико жобасын алып тастады. Ол федералды соттардың аргументтерін қанағаттандыруға тырысты. Дункан 1979 жылдың 18 маусымында түзетуді Палатада дауыс беру арқылы қабылдады. Бұл дауыс бөгетке қарсы шыққандар арасында кеңінен танымал болды. Бейкер 17 шілдеде Сенатқа түзету енгізді, бірақ ол 45–53 дауыспен жеңілді. Еңбек етпей, Бейкер қыркүйек айында түзетуді қайта енгізді. Бейкер Сенатта өз түзетуін қолдады: Мырза Президент, бұл соңғы рет деп үміттенемін. Бұл мәселені біржола шешеміз деп үміттенемін, және соңында ақыл-сана жеңіске жетеді деп үміттенемін. Мырза Президент, қорқынышты жануар қайтып келді. Теннессидің шаяндысы, менің өмірімнің пәлесі, алтын жылдарымның жауы, жойылып бара жатқан түрлер туралы заңды батыл бұрмалаушы қайтып келді. Ол әлі де Литтл Теннесси өзеніндегі Теллико бөгетін, қазір 99% аяқталған бөгетті жоюды талап етеді. Ұлттық энергетикалық дағдарыстың ортасында, шаян 200 миллион киловатт-сағат гидроэлектр қуатын өндіретін және шамамен 15 миллион галлон мұнайды үнемдейтін жобаны тоқтатуды талап етеді. Басқа да жайлы мекендер табылса да, шаян осы Литтл Теннесси өзенінің бөлігін өзінің негізгі мекені ретінде сақтап қалуға талапкер. Мырза Президент, мен бұған келісемін. Менің шаянға қарсы ештеңе жоқ. Ол балықтардың арасында өте жақсы балық сияқты көрінеді. Енді, мырза Президент, шаян экологиялық экстремизмнің өкінішті мысалына айналды, және осы экстремизмге сыйақы беріліп, оның жалғасуына рұқсат етілсе, бұл елдегі қоршаған ортаны қорғау қозғалысының құлауына басқа кез келген нәрседен гөрі тез және анық соқтығады. Біз жойылып бара жатқан түрлер туралы заңға қатысты қанағаттандырушы ниетпен дауыс бергендер, мысық, бүркіт және басқа да құндылықтарды қорғауға ниеттенгендер, осы заңды мүдделілік үшін пайдаланатын, мүддесі басқаша адамдардың пайдалануын көрдік.

Плотинаның құрылысы аяқталды

1979 жылдың 10 қыркүйегінде Бейкердің түзетуі 48 дауысқа 44 дауыспен қабылданды. Оны 28 республикашыл және 20 демократ қолдады. 10 республикашыл және 34 демократ қарсы дауыс берді. 1979 жылдың 25 қыркүйегінде президент Джимми Картер Телико бөгетін Құрып кету қаупі төнген түрлер туралы заңнан босататын заңға қол қойды. 1979 жылдың 29 қарашасында, зейнеткер TVA төрағасы Ред Вагнер қадағалауымен, TVA Телико бөгетінің қақпаларын жауып, Телико суқоймасын сумен толтыруды бастады. Осы шарадан бұрын, көптеген шаяндар Теннесси штатындағы Хивасси өзеніне көшірілді. Шаяндар 1984 жылдың 5 шілдесінде құрып кету қаупі төнген түрлер тізімінен қауіп төнген түрлер тізіміне көшірілді. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі 2022 жылдың 4 қарашасында, қалпына келтіру шарттары орындалғаннан және Теннесси өзенінің су алабында қосымша популяциялар табылғаннан кейін, оны тізімнен шығарды.

Жалпы және келтірілген сілтемелер

АҚШ Сенатының 95-301 нөмірілі баяндамасы (1977): 99. Джим Рендж, Джим Брейтингермен телефон арқылы сұхбат, 2001 жылғы 27 ақпан. Магистрлік диссертация, Юта университеті, 2001 жыл. Конгресс жазбалары, Сенат, S12274, 1979 жылғы 10 қыркүйек.