Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытайлық шенеунік Юй Цянь (; 1398–1457), әдептік есімі Тиньи (廷益), көркем есімі Цзе'ан (節庵), Мин әулеті кезінде қызмет еткен қытайлық шенеунік. Император Инцзунның тұсында ол Соғыс министрлігінде жұмыс істеді, соңында вице-министр болды. Туму дағдарысында өзінің батылдығымен көзге түсіп, императорлық астананы моңғолдардан қорғауға жетекшілік етті және Соғыс министрі лауазымына тағайындалды. Келесі сегіз жыл бойы ол жаңа Цзиньтай императорының үкіметіндегі ең ықпалды мүше болып қалды. 1457 жылдың қаңтар айында Инцзун билікке оралып, Юй Цянь дереу өлім жазасына кесілді.
Chinese Official
Yu Qian (; 1398–1457), courtesy name Tingyi (廷益), art name Jie'an (節庵), was a Chinese official who served under the Ming dynasty. Under Emperor Yingzong, he worked in the Ministry of War, eventually becoming a vice minister. He distinguished himself in the Tumu Crisis, leading the defense of the imperial capital against the Mongols, and was promoted to the position of Minister of War. For the next eight years, he remained the most influential member of the government of the new Jingtai Emperor. In January 1457, Yingzong returned to power and Yu Qian was promptly executed.
Өмірбаян
Юй Цянь Чжэцзян провинциясының Ханчжоу қаласындағы Цяньтан округінде дүниеге келген. 1421 жылы императорлық емтиханда джинси (進士; сәтті үміткер) атағын алғаннан кейін Мин әкімшілігіндегі қызметін бастады. 1426 жылы Чжу Гаосу ханзадасының көтерілісін басуға көмектесіп, Сюандэ императорының (1425–1435 жылдары билеген) құрметіне ие болды. Император оны Шанси және Хэнань провинцияларының бас үйлестірушісі етіп тағайындады. Чжэнтун императорының (1435–1449 жылдары билеген) тұсында ол ықпалды сарай евнухы Ван Чжэнді ренжітіп, түрмеге қамалды. Бірақ кейін босатылып, қайтадан лауазымға орналастырылып, Соғыс министрі болып тағайындалды. 1449 жылы Юй Цянь Пекин қаласын Ойрат моңғолдарының шабуылынан қорғауда маңызды рөл атқарды. Моңғолдар бұрын Туму шайқасында Чжэнтун императорын тұтқындаған еді. Чжэнтун императорының орнын басып алған Цзиньтай императоры (1449–1457 жылдары билеген) Юй Цяньды Мұрагер ханзаданың қамқоршысы және тәрбиешісі етіп тағайындады. 1457 жылы моңғолдар босатып жібергеннен кейін бұрынғы Чжэнтун императоры төңкеріс жасап, Цзиньтай императорынан билікті тартып алды және өзін Тяньшунь императоры ретінде таққа отырғызды (1457–1464 жылдары билеген). Юй Цянь елге опасыздық жасады деген айыппен жазаланды. Кейіннен Чэнхуа императоры (1464–1487 жылдары билеген) оны ақтады және Хунчжи императоры оған Сумин (мағынасы: "қатаң және қиыншылыққа төзімді") есімін берді, ал кейіннен Ванли императоры (1572–1620 жылдары билеген) оны "Жонгсу" (мағынасы: "адал және қатаң") деп өзгертті. Юй Цяньды еске алу және құрметтеу үшін Пекин мен Ханчжоуда ескерткіш залдары мен ғибадатханалар салынған.
Yu Qian was born in Qiantang County, Hangzhou, Zhejiang. He started his career in the Ming civil service after obtaining the position of a jinshi (進士; successful candidate) in the imperial examination in 1421. He helped to suppress a rebellion by the prince Zhu Gaoxu in 1426 and earned the favour of the Xuande Emperor (r. 1425–1435), who appointed him as the Grand coordinator of Shanxi and Henan. During the reign of the Zhengtong Emperor (r. 1435–1449), he offended the influential court eunuch Wang Zhen and ended up being imprisoned. However, he was released later, reinstated as an official, and further promoted to serve as the Minister of War. In 1449, Yu Qian played an important role in leading the Defense of Beijing from attacks by the Oirat Mongols, who had earlier captured the Zhengtong Emperor at the Battle of Tumu. The Jingtai Emperor (r. 1449–1457), who succeeded the Zhengtong Emperor, appointed Yu Qian as the Crown Prince's Guardian and Tutor. In 1457, the former Zhengtong Emperor, who had returned after he was released by the Mongols, seized power from the Jingtai Emperor in a coup and restored himself to the throne as the Tianshun Emperor (r. 1457–1464). Yu Qian was accused of treason and executed. He was later posthumously rehabilitated by the Chenghua Emperor (r. 1464–1487) and given the posthumous name Sumin (lit. "Stern and Suffering") by the Hongzhi Emperor, afterwards changed into "Zhongsu" (lit. "loyal and stern") by the Wanli Emperor (r. 1572–1620). There are memorial halls and shrines built in Beijing and Hangzhou to commemorate and honour Yu Qian.