Кіріспе

Сенімгерлік, бенефициарға активтерді заңды түрде меншікке иеленбестен пайдалануға мүмкіндік береді.

Сенімгерлік құқығында, активтерді қорғау трасты – қаражаттың дискрециялық негізде сақталуын қамтамасыз ететін кез келген сенімгерлік түрі. Мұндай трасттар бенефициарға салық салудың, ажырасудың және банкроттықтың әсерін болдырмау немесе азайту мақсатымен құрылады. Сондықтан, мұндай трасттарды үкіметтер мен соттар жиі шектеуге жатады немесе олардың әсерін азайтады. Активтерді қорғау трасты – сенімгерлік активтерінің заңды меншігінен оларды пайдалану құқығын бөліп тұратын сенімгерлік. Трасттың бенефициарлары траст активтеріндегі тең құқықты мүдделердің иелері болып табылады, бірақ олар активтерге заңды меншік құқығына ие емес. Осылайша, осы траст түрі активтерді қорғау жоспарының мақсатын орындайды, яғни, активтерді кредиторлардың талаптарынан қорғауды, жасыруға немесе салықтан қашуға бармай, қамтамасыз етеді. Кредитордың бенефициардың трастқа қатысты мүддесіне қатысты сот шешімін орындау мүмкіндігі бенефициардың осындай трастқа қатысты мүддесімен шектеледі. Осыған байланысты, активтерді қорғау трасттарының басты мақсаты – бенефициарлардың мүдделерін кредиторлардың траст активтерін өндіріп алуына кедергі келтіретіндей етіп шектеу. Мұндай трасттар қайтарылмайтын болуы керек (қайтарылатын траст активтерді қорғауды қамтамасыз етпейді, өйткені реттеушінің оны қайтаруға құқығы бар). Олардың көпшілігінде бенефициардың күтілетін мүддесін кредитордың пайдасына беруіне тыйым салатын, шығындар туралы ереже болады. Шығындылық туралы ережеде қорғауға үш негізгі ерекшелік бар: өздігінен құрылған трасттар (егер трастты құрушы сонымен қатар трасттың бенефициары болса), борышкер трасттың жалғыз бенефициары және жалғыз сенімгері болған жағдайда, сондай-ақ алимент төлемдері (сот сенімгерге бенефициардың бұрынғы жұбайына немесе кәмелетке толмаған баласына алимент төлеу міндетін орындауға бұйрық беруі мүмкін). Активтерді қорғау трасттарының көп бөлігін құрайтын бірінші негізгі ерекшелік бірнеше юрисдикцияда қолданылмайды. Аляска, Бермуда және Каймар аралдары сияқты кейбір юрисдикциялардың заңдары өздігінен құрылған трасттарға оларды құрушыларға шығындылық туралы ереженің қорғауын ұсынуға мүмкіндік береді.

Трасттардың тарихы

Трасттар бастапқыда Англияда мұрагерлік салықтың әсерін азайту үшін жалпы құқық бойынша дамыды. Трасттың мәні – «заңдық» меншік құқығын, оны «сенімді сақтаушыға» беру арқылы, «шынайы меншік құқығынан» бөліп, оны трасттың бенефициарлары сақтауға тиіс еді. АҚШ және Англияда траст құрушылар бенефициарлардың өздерінің мүдделерін кредиторларға беруіне жол бермеу үшін «сақтандыру» шарттарын қолдана бастады. Уақыт өте келе, соттар осындай шарттардың тиімділігін анықтауға шақырылды, яғни траст бенефициарлары мүлікті кредиторларға беруге тырысқанда және олардың кредиторлары траст активтеріне қол жеткізуге тырысқанда. Сот практикасы бойынша, соттар әдетте траст бенефициарлары мен олардың кредиторларына қатысты сақтандыру шарттарының тиімділігін мойындайды, бірақ траст құрушының кредиторларына қарсы емес.

Кайман аралдары

Кейман аралдарындағы трасттар негізінен Кейман аралдары Траст заңымен (2009 жылғы редакциясы) реттеледі, бірақ Кейман трасттарының активтерді қорғау мүмкіндіктерін қарастырғанда, 1989 жылғы Алаяқтық мәмілелер заңының да қағидалары ескеріледі. Көптеген офшорлық юрисдикциялар Кейман аралдарының 1989 жылғы Алаяқтық мәмілелер заңына («FDL») негізделген заманауи активтерді қорғау заңнамасын қабылдады. Кейман аралдарының FDL-де «Алаяқтық ниетпен және төмен бағамен жасалған мүліктің кез келген мәмілесі, осыдан зиян шеккен құқылы кредитордың талабы бойынша күшін жояды» делінген. Трастты жою туралы өтініш білдірген кредитор дәлелдеу жүгін көтереді, ал Кейман аралдарында кредитор/талапкер іс қозғауға тиіс – Кейман аралдарының соттарында (өзінің юрисдикциясында емес). Потенциалды талапкер аударуға қарсы сәтті шағымдану үшін жоғары талаптар орындалуы керек. Олар Settlor-дың алаяқтық ниетін көрсетуі керек, сондай-ақ олар «құқылы кредитор» екенін дәлелдеуі керек, яғни аудару күніне қарай, беруші талапкерге міндеттеме болған. Олар сонымен қатар Кейман аралдарында іс қозғауға дайын болуы керек, бұл өзіндік құнға түсетін мәселе. Кейман трастына аударылған қаражатты даулау үшін талапкердің дәлелдеу жүгі алты жылдық мерзімге шектеледі. Кейман аралдарында трастты Ерекше траст ретінде тіркеуге болады, бірақ бұл тек ерікті тіркеу режимі болғандықтан, көптеген трасттар тіркелмейді. Кейман трасттарының көпшілігі жеке келісімдер болғандықтан, Кейман заңдарымен реттелетін активтерді қорғау трасттарының танымалдылығы туралы нақты деректер беру қиын. Алайда, лицензияланған траст компанияларының саны юрисдикцияға деген қатынасты көрсетеді. 2012 жылдың 30 қыркүйегіне дейін CIMA-ның (Кейман аралдарындағы траст компанияларын лицензиялау мен реттеуге жауапты орган) Фiduciary Services бөлімі 146 белсенді траст лицензиясын қадағалауға жауапкершілік тартады. Кейман аралдары британдық теңізден тыс тәуелді аумақ болғандықтан, сот жүйесінің сапасы жоғары бағаланады, аралдар даулы жағдайларда және тиісті тәжірибесі бар сарапшы заңгерлердің қажеттілігі туғанда британдық заңгерлер мен адвокаттардың қызметтерін пайдалана алады. Банктік және инвестициялық қызметтердің сапасы да жақсы деуге болады.

Швейцария және Лихтенштейн

Швейцария мен Лихтенштейн ірі банк секторымен және күрделі байлықты басқару қызметтерімен ерекшеленеді. Қазіргі таңдағыда, екі ел де трасттарды (әсіресе Невис сияқты басқа юрисдикцияның заңдары бойынша құрылған трасттарды) мойындайды, бірақ оффшорлық активтерді қорғау туралы траст заңдарын осы екі елдің соттары қалай іске асыратынын көрсететін сот практикасы әлі жоқ. Көптеген адвокаттар басқа елдің заңдарына сәйкес активтерді қорғау трасттарын құрып, траст активтерін Швейцарияда немесе Лихтенштейнде сақтайды. Бұл тәсілге байланысты туындайтын сұрақ – кредитор Швейцарияда немесе Лихтенштейндегі активтерді трастты қорғаушы юрисдикцияда талап арыз бермей-ақ алып қоя ала ма? Тағы да, прецеденттің болмауы Швейцария мен Лихтенштейнде бұл мәселенің әлі шешілмегенін көрсетеді. Екі ел де активтерді қорғау аннуитеттерін ұсынумен белгілі, алдамшы аударымдарды аннуитетке салудың алты айлық мерзімі бар. Американдықтардың көпшілігі үшін өкінішке орай, осы аннуитеттер оффшорлық мәртебесіне ие сақтандыру компаниялары ұсынатын аннуитет өнімдерінің салдарынан АҚШ бағалы қағаздарына салық төлеусіз инвестиция жасай алмайды. Сонымен қатар, көптеген адвокаттар клиенттеріне осы аннуитет өнімдерін сату арқылы сақтандыру компанияларынан комиссия алады. Осы және басқа да себептерге байланысты осы екі елде ұсынылатын аннуитеттер АҚШ резиденттері үшін аса танымал емес. Бұл Швейцария немесе Лихтенштейн аннуитеттерін ұстаудан басқа юрисдикциялардың салық төлеушілері айтарлықтай пайда көре алмайды дегенді білдірмейді. Сонымен қатар, АҚШ резиденттері активтерді қорғаушы юрисдикциядағы (мысалы, Кук аралдары) тасымалдаушы шығарған аннуитетке ие болудан пайда көруі мүмкін, әсіресе егер тасымалдаушы 953(d) тасымалдаушысы болса (АҚШ салық заңдарының бір ережесіне сілтеме).

АҚШ Грантқа қарсы

Соңғы сотқа бағынбау туралы шешімді АҚШ-тың Грантқа қарсы ісі шығарды. 2005 жылы Майамидегі федералды округтік сот, оффшорлық активтерді қорғау трастының қорғаушысына, сот таңдаған отандық сенімгермен шетелдік сенімгерді алмастыру үшін өкілеттігін пайдалануды, бағынбау жазасымен қорқытып бұйырды. АҚШ-тың Грантқа қарсы ісі № 00 08986 Civ Jordan (D. C. So. Fla. 2005) егер отандық қорғаушы отандық сенімгерді тағайындауға мәжбүр болса, активтерді басқару және оларды отандық сот ісінің қарауына енгізу арқылы активтерді қорғау трастының өміршеңдігіне күмән тудырады. 2008 жылдың мамырында АҚШ үкіметі, шетелдік сенімгердің орнынан бас тартуына және траст активтерін елге қайтаруына көмектеспегені үшін отандық қорғаушыны сотқа бағынбаған деп айыптады. Флориданың оңтүстік округінің АҚШ округтік соты үкіметтің талабын қабылдамады, отандық қорғаушыны шетелдік сенімгердің ынтымақтастығын алмағаны үшін сотқа бағынбауға кінәлауға болмайды деп шешті. Үкіметтің сотқа бағынбау туралы өтінішін қабылдамаған судья былай деп атап өтті:

«Мен репатриациялау туралы бұйрық берілгеннен бері екі жылдан астам уақыт өткенін және қаражат әлі репатриацияланбағанын түсінемін. Бірақ бұл сәтсіздік күш-жігердің жетіспеуінен емес. Грант мырзаның қаражатты қайтару туралы өтініштеріне жауап бермегені үшін оны кінәлауға мен дайын емеспін». АҚШ Грантқа қарсы, 2008 U. S. Dist. LEXIS 51332, 101 A. F. T. R.2d (RIA) 2676 (D. C. So. Fla. 2008). Заңгерлер жылдар бойы отандық қорғаушысы бар активтерді қорғау трастының осалдығын қызу пікірге түсті. Грант ісі отандық қорғаушы сот бұйрықтарын орындаса, ешқандай осалдық жоқ деген тұжырымды көрсетеді. Отандық қорғаушыдан траст активтерін елге қайтару үшін күш салу талап етілуі мүмкін, бірақ қайтаруға қол жеткізе алмаса, трастқа немесе отандық қорғаушыға ешқандай ауыр салдар тигізбеуі керек. Егер мәжбүрлеу шарты шетелдік сенімгерге отандық қорғаушының өтініштерін, сотқа бағынбау қаупімен әрекет ететін жағдайда, елемеуге рұқсат берсе, отандық қорғаушыны таңдау оффшорлық активтерді қорғау трастының тұтастығына қауіп келтірмеуі керек. Көптеген адвокаттар траст шартын жасау кезінде отандық қорғаушының өкілеттіктерін теріс сипаттағылармен шектеуге тырысады (яғни, отандық қорғаушы сенімгердің шешімдеріне вето қоя алады, бірақ сенімгерге ештеңе жасауға бұйрық бере алмайды), бірақ Грант ісі бойынша шешім отандық қорғаушы жүзеге асыратын оң өкілеттіктердің өзі мәжбүрлеу шарты бар оффшорлық активтерді қорғау трастына қауіп келтірмейді екенін көрсетеді. Бұл заңгерлерді траст шартын жасау кезінде көбірек сақтық танытуға итермелейтінін уақыт көрсетеді. Бірақ қазіргі уақытта дәстүрлі оффшорлық активтерді қорғау трастын жоспарлау күтілгендей жұмыс істейтінін білеміз.

Салық салу

АҚШ-та оффшорлық трасттарды құрған салық төлеушілерге қатысты қатаң салық есептілігі талаптары қолданылады. Әдетте қосымша салық салына қоймаса да, активтерді қорғау трасттарының кейбір түрлері АҚШ салымшысының салық декларациясында трасттың барлық активтері мен қызметінің толық жариялануын талап етеді. Мұндай жағдайларда құпиялылық сақталмайды. АҚШ қоныстанушылары құрған активтерді қорғау трасттарының көпшілігі АҚШ табыс салығы заңнамасы бойынша "мүлікті беруші трасттар" деп есептеледі, яғни трасттың барлық табысы мүлікті берушінің (қоныстанушының) жеке табыс салығы декларациясында көрсетілуге тиіс. Активтерді қорғау трасттары АҚШ табыс салығы заңнамасы бойынша өздігінен салықтық жеңілдіктер ұсынбайды.