Владимир Мачек: Хорват саяхатшысы және саяси қайраткері
Vladko Maček
Владимир Мачек (1879-1964) – югославтық саяхатшы, Хорватия шаруа партиясының басшысы. 1939 ж. Хорватия банвинасын құруға үлкен үлес қосты. Тарих, саясат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорват саясаткері (1879–1964)
Croatian politician (1879–1964)
Владимир Мачек (20 маусым 1879 – 15 мамыр 1964) – Югославия Корольдігінің саясаткері. 1928 жылы Стьепан Радичтің қазасынан кейін Хорватия шаруалар партиясының (ХСС) басшысы болған Мачек, 1941 жылы Югославияға шабуыл жасағанша Хорватияның маңызды саяси тұлғасы болды. ХСС басшысы ретінде Мачек 1939 жылы Югославиядағы автономиялық бановина – Хорватия бановинасын құрудағы негізгі рөл атқарды.
Vladimir Maček (20 June 1879 – 15 May 1964) was a politician in the Kingdom of Yugoslavia. As a leader of the Croatian Peasant Party (HSS) following the 1928 assassination of Stjepan Radić, Maček had been a leading Croatian political figure until the Axis invasion of Yugoslavia in 1941. As a leader of the HSS, Maček played a key role in establishment of the Banovina of Croatia, an autonomous banovina in Yugoslavia in 1939.
Ерте өмір
Мачек Загребтің оңтүстік-батысында, Ястребарско маңындағы Купинец қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Иван – словен, бастапқыда Лесичнодан, ал анасы Ида – әкесінің жағынан хорват, анасының жағынан поляк тегінен шыққан. Алты жасында Мачек Купинецте бастауыш мектепке бармай бастады, бірақ білімін Загребте жалғастырды, себебі оның әкесі, мемлекеттік қызметкер, сол жерге ауыстырылды. Загребте Мачек гимназияға түсті, оны 18 жасында бітіріп, Загреб университетінің құқық факультетіне оқуға түсті. Загреб университетінде құқық мамандығын алды. Хорватияның түрлі соттарында стажировкадан кейін, 1908 жылы Св. Иван Зелинада жеке құқық практикасын ашты. Ол Хорватия шаруалар партиясына оның құрылған жылы қосылды.
Maček was born in Kupinec near Jastrebarsko, southwest of Zagreb. His father Ivan was a Slovene, originally from Lesično, and his mother Ida was of mixed Croatian, on her father's side, and Polish descent on her mother's. At the age of six, Maček started attending elementary school in Kupinec, but continued his education in Zagreb, as his father, a public employee, was transferred there. In Zagreb, Maček enrolled at a gymnasium, which he finished when he was 18 and enrolled at the Faculty of Law, University of Zagreb. He earned a law degree at University of Zagreb. After clerking at various Croatian courts he opened a private law practice in 1908 in Sv. Ivan Zelina. He joined the Croatian Peasant Party at its founding.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Мачек запастағы офицер болды. Сондықтан, ол 1914 жылдың 27 шілдесінде Австрия-Мажар армиясының 25-ші халықтық полкіне 3-ші рота командирі ретінде шақырылды. Мачек Сербия жорығына қатысты және қараша айында Колубара өзенін кешіп өту кезінде Колубара шайқасында жараланды. Нови-Садтағы госпитальдан Рождествоға дейін Загребке оралған соң, ол батылдығы үшін марапатталды және бірінші лейтенант шеніне көтерілді. Астигматизміне байланысты оны майданға жұмыс істеуге жарамсыз деп танып, поляктар мен украиндардан құралған инженерлік рота командирі етіп тағайындады. Оның ротасы Будапешттің қорғанысын дайындады, содан кейін 1916 жылдың күзіне дейін қызмет еткен Пула портын қорғады. 1916 жылдың 15 қазанынан 1917 жылдың 15 наурызына дейін ол Албаниядағы оккупациялық күштерде қызмет етті.
At the outbreak of the World War I, Maček was a reserve officer. As such, he was mobilised into 25th People's Regiment of the Austro Hungarian Army as a commander of the 3rd company on 27 July 1914. Maček participated in the Serbian Campaign and was wounded in the Battle of Kolubara while crossing the river Kolubara in November. After returning from hospital in Novi Sad to Zagreb before the Christmas, he was decorated for bravery and promoted to the rank of first lieutenant. Due to his astigmatism, he was declared unfit to serve on the battlefield, and was appointed a commander of an engineer company, composed of Poles and Ukrainians. His company prepared defenses of Budapest, and later Austrian Hungarian port in Pula, where he served until autumn 1916. From 15 October 1916 until 15 March 1917 he served in occupying forces in Albania.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, онда ол австро-венгр армиясында қызмет еткен, ол Стьепан Радичтің жақын досы болды. 1925 жылы Радичтің Мәскеуге сапарынан және Хорватия шаруалар партиясының Шаруалар интернационалына қосылуынан кейін Мачек Корольдік Югославия билігімен тұтқындалды. Түрмеде ол Ұлттық жиналысқа сайланды. 1925 жылдың шілдесінде ХСС үкіметке қосылғаннан кейін Мачек босатылды.
After World War I, during which he served in the Austro Hungarian Army, he became a close associate of Stjepan Radić. In 1925, after Radić's visit to Moscow and the Croatian Peasant Party joining the Peasants International, Maček was arrested by the Royal Yugoslav authorities. While in jail, he was elected to the National Assembly. In July 1925, after HSS had joined the government, Maček was released.
ХСС басшылығы және Хорватияның Бановинасы
Мачек 13 тамыз 1928 жылы Радичтің қазасынан кейін партияның басшысы болды. Ол тез арада король Александрдың басты қарсыласына айналып, 1933 жылғы сәуірде тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен үш жылға бас бостандығынан айырылды. 1934 жылы Александрдың қазасынан кейін Мачек босатылды. Оның сол кездегі мақсаты – этникалық сербтер басымдығын күйзеген біртұтас мемлекет Югославияны хорват мемлекеттілігі қайта жаңартылатын жаңа мемлекеттік құрылымға айналдыру болатын. Оның идеялары көптеген хорваттарға ұнады және Хорват шаруалар партиясы бірте-бірте танымал бола бастады. Ол Югославиядағы басқа оппозициялық партиялармен жақын қарым-қатынас орнатты, және оның коалициясы 1938 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырағанымен, одан әрі есептесуге лайық күш ретінде қала берді. Оның табандылығы мен саяси шеберлігі 1939 жылдың тамызында Драгиша Цветковичпен Цветкович-Мачек келісіміне қол қойылып, Хорватия Бановинасы (Бановина) құрылуымен жеміс берді – Хорватия мен бүгінгі Босния және Герцеговинаның үлкен бөлігін қамтитын жартылай тәуелді аймақ. ХСС коалициялық үкіметке кірді, ал Мачек Югославияның премьер-министрінің орынбасары болды.
Maček became the leader of the party on 13 August 1928 following Radić's assassination. He quickly became a main opponent of King Alexander and was arrested in April 1933 and sentenced to three years in jail for treason. Maček was released following Alexander's assassination in 1934. His stated aim during that period was to transform Yugoslavia from a unitary state, dominated by ethnic Serbs, into a new form of state organization in which Croatian statehood would be restored. His ideas appealed to a majority of Croats, and the Croatian Peasant Party gradually gained popularity. He nurtured close relations with other opposition parties in Yugoslavia and, although his coalition lost elections in 1938, it remained a force for reckoning. His persistence and political skills finally paid off in August 1939 with Dragiša Cvetković in the Cvetković–Maček Agreement and the creation of the Banovina of Croatia (Banovina), a semi autonomous entity which contained Croatia and large sections of today's Bosnia and Herzegovina. HSS became part of the coalition government while Maček himself became deputy prime minister of Yugoslavia.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бұл жеңіс қысқа ғана болды, өйткені 1941 жылдың сәуір айында Остік державаларының басқыншылығы кезінде Бановина Югославиямен бірге құлап кетті. Нацистік Германия жаңа Остік қуыршақ мемлекетінің – Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің – идеалды көшбасшысы деп есептеген Мачекке премьер-министр болу мүмкіндігі ұсынылды, бірақ ол екі рет бас тартты. Ол ХСС жақтастарына Анте Павеличтің жаңа режимін құрметтеуге және онымен ынтымақтасуға шақырды, сонымен бірге Юрай Крневичті эмиграциядағы Югославия үкіметінде хорват халқын өкілдік етуге жіберді. Мачектің стратегиясы оның партиясы үшін де, өзі үшін де зиянды болды. 1941 жылдың қазан айында ол тұтқындалып, Ясеновац концлагеріне қамалды, онда ол біраз уақыт Любо Милоштің қадағалауында болды. Бес айдан кейін, 1942 жылдың 16 наурызында, ол отбасымен бірге Купинецтегі үйінде үй қамауына алынды. Оның отбасы оның қамауда болуын алдымен Купинецте, содан кейін 1943 жылдың екі айында (9 қаңтардан 9 наурызға дейін) Любуричтің Загребтегі пәтерінде (олар Любуричтің қарт анасымен және оның екі қарындасымен бірге тұрды), ал соңында 1943 жылдың 9 желтоқсанынан бастап 1945 жылдың мамыр айында Павеличтің усташа режимі құлағанға дейін Загребтегі Прилаз 9 үйінде өткізді. Ол 1946 жылы Мемлекеттік департаментінен виза алғаннан кейін алғаш рет АҚШ-қа сапар шекті. Ол Питтсбург мэрі Дэвид Л. Лоуренспен сол қалада сөз сөйлеген кезде кездесті. Мачек 1947 жылы Георгий Михов Димитровпен бірге Халықаралық шаруалар одағын құруға көмектесті. Ол көптеген хорват эмигрант тобының басшылығынан бас тартты. 1949 жылы ол Рубен Х. Маркхэм редакциялаған «Коммунистер Шығыс Еуропадағы шіркеулерді қиратты» деген кітапқа Югославия туралы көптеген материалдарды ұсынды, ал Маркхэм оны «Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы қарапайым адамдардың ең батыл және адал жақтаспының бірі» деп атады. Ол 1964 жылдың 15 мамырында Вашингтонда, 84 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның мәйіті 1996 жылы Хорватияға жеткізіліп, Загребтегі Мирогой зиратына жерленді. 2004 жылы ол қайтыс болғаннан кейін патша Дмитрий Звонимирдің Ұлы орденімен марапатталды.
This triumph proved to be short lived as Banovina collapsed along with Yugoslavia when it was invaded by the Axis invasion in April 1941. Seen by Nazi Germany as an ideal leader of a new Axis puppet state—the Independent State of Croatia—Maček was offered the opportunity to become prime minister, but refused the offer twice. He called on the supporters of HSS to respect and co operate with the new regime of Ante Pavelić, while at the same time delegating Juraj Krnjević to represent the Croatian people in the Yugoslav government in exile. Maček's strategy proved to be detrimental both for his party and himself. In October 1941, he was arrested and interned in Jasenovac concentration camp where he was put under the watch of Ljubo Miloš for some time. Five months later, on 16 March 1942, he was placed under house arrest together with his family at his home in Kupinec. His family shared his internment first in Kupinec, then two months of 1943 (9 January to 9 March) in Luburić's Zagreb apartment (which they shared with Luburić's aged mother and his two sisters), and finally from 9 December 1943 until the collapse of Pavelić's Ustaša regime in May 1945 in his Prilaz 9 house in Zagreb. He visited the United States for the first time in 1946 after receiving a visa by order of the Department of State. He was received by mayor David L. Lawrence of Pittsburgh while delivering a speech in that city. Maček helped found the International Peasants' Union along with Georgi Mihov Dimitrov in 1947. He refused offers for the leadership of the numerous Croatian émigré groups. In 1949, he provided much of the material on Yugoslavia for "Communists Crush Churches in Eastern Europe," edited by Reuben H. Markham, who called him "one of the bravest and most devoted champions of common men and women in southeast Europe." He died of a heart attack in Washington, D. C., on 15 May 1964, at 84. His remains were taken to Croatia in 1996 and buried in the Mirogoj cemetery in Zagreb. He was posthumously awarded the Grand Order of King Dmitar Zvonimir in 2004.