Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылқан жапырақты ағаштардың бір түрі
Species of conifer
Такс бревифолия, Тынық мұхитының йеуі немесе батыс йеуі – Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауына тән Таксацеае тұқымдасына жататын ағаш түрі. Бұл кішкентай, мәңгі жасыл қылқан жапырақты ағаш, ылғалды ортада жақсы өседі және көбінесе бұта сияқты болады.
Taxus brevifolia, the Pacific yew or western yew, is a species of tree in the yew family Taxaceae native to the Pacific Northwest of North America. It is a small evergreen conifer, thriving in moisture and otherwise tending to take the form of a shrub.
Сипаттама
Кішкентай, әрдайым жасыл қылқан жапырақты (кейде бұта ретінде көрінеді) Тынық мұхит тисі биіктігіне дейін өседі және діңінің диаметріне дейін жетеді, көбінесе одан артық емес. Кейде, биіктігі метрден асатын ағаштар парктерде және басқа қорғалған аумақтарда, көбінесе шатқалдарда кездеседі. Ағаш өте баяу өседі және іштен шіруге бейім, нәтижесінде қуыс пішіндер пайда болады. Бұл бір дананың нақты жасын анықтау үшін жылдық сақиналарды санауды қиындатады, кейде тіпті мүмкін емес етеді. Орманның жаңаруынан жиі зардап шегеді, әдетте, кесілген сабақтарынан жаңа бүршіктер өсіретін, төмен бойлы, бірнеше бағытты формада аяқтайды. Оны типтік сорттың (var. brevifolia) жас ағаштарынан сабақтарының қысқа аралыққа жер бетімен жүріп, содан кейін жоғары қарай иіліп өсуімен және бұтақтарының сабақтың бір жағына, әдетте жоғарғы жағына қарай өсуімен ажыратады. Reptaneta эпитеті латынша reptans сөзінен шыққан, ол «жер бетімен қозғалу, жайылу және тамыр жіберу» дегенді білдіреді, және осы сорттың да дәл осы қасиеттері бар; тамыр жіберген кезде тис бұталарын құрайды; сондықтан reptaneta эпитеті (etum – «өсудің ұжымдық орны») және осылайша, қалыңдық тис деген жалпы атауы пайда болды. Типикалық сорттан айырмашылығы, қалыңдық тис ашық, күнге толы көшкін беткейлерінде немесе шатқалдарда, сондай-ақ орманның төменгі қабаттарында көптеп өседі. Орман шеттерінде де кездеседі. Монтананың солтүстік-батысында қалыңдық тистің бір түрі жоғары қарай өспейді, керісінше, жер бетімен қалады, бірақ генетикалық тұрғыдан ерекшеленеді. T. brevifolia var. reptaneta-ны T. baccata-ның географиялық жағынан бөлек топтарын анықтау үшін қолданылған кіші түр деңгейіне көтеру ұсынылған.
A small evergreen conifer (sometimes appearing as a shrub), the Pacific yew grows to tall and with a trunk up to in diameter, rarely more. In some instances, trees with heights in excess of occur in parks and other protected areas, quite often in gullies. The tree is extremely slow growing, and has a habit of rotting from the inside, creating hollow forms. This makes it difficult and sometimes impossible to make accurate ring counts to determine a specimen's true age. Often damaged by succession of the forest, it usually ends up in a squat, multiple leader form, able to grow new sprouts from decapitated stumps. It is distinguished from young trees of the typical variety (var. brevifolia) by its stems initially creeping along the ground for a short distance before ascending (curving) upwards and by the branches growing off to one side of the stem, usually the upper side. The epithet reptaneta is from the Latin reptans which means "creeping, prostrate, and rooting", which is exactly what this variety does; in rooting it forms yew thickets; hence, the epithet reptaneta ( etum means "collective place of growth") and hence the common name, thicket yew. Unlike the typical variety, thicket yew grows in abundance on open sunny avalanche shoots or ravines as well as in the forest understory. It also occurs along forest margins. In northwestern Montana, a variant of the thicket yew does not ascend upwards; rather, it remains along the ground. though it appears genetically distinct. T. brevifolia var. reptaneta has also been proposed to be elevated to a subspecies, despite that rank being used to define geographically separated groups of T. baccata.
Taxus brevifolia var. polychaeta (Таксус брейвифолия вар. полихета)
Типикалық T. brevifolia, әдетте, көптеген түрлер сияқты, күрделі қабықты шоғырдың негізгі және қысқа екінші шоғырынан тұратын бір жұмыртқаны өндіреді. Көзге көрінетін адамға бұл бір конус тәрізді шоғыр сияқты көрінеді, оның жоғарғы жағында жұмыртқасы болады. T. brevifolia var. polychaeta, var. brevifolia-дан салыстырмалы түрде ұзын негізгі өскінін өндіруімен ерекшеленеді. "Polychaeta" атауы негізгі өскінінің көп қылтанды құртқа ұқсауына сілтеме жасайды, сондықтан оның кең таралған атауы – "құрт конустық йеу". Polychaeta түрі салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Қалалық кеңеюдің салдарынан Олимпия, Вашингтон штатының маңындағы Мад-Бей аймағындағы өзінің бастапқы орнынан жойылған болуы мүмкін. Сондай-ақ, Солтүстік Айдахо және Калифорния штатының Сонома округінен де белгілі. Қалыңды йеу сияқты, құрт йеу де типтік түрге ұқсас екені көрсетілген, бірақ бұл тұжырымды қолдайтын нақты зерттеулер жоқ. Құрт йеу және құрт конустық йеудің авторлары Taxus түрлерін зерттеумен 25 жылдан бері айналысып келеді.
Typical T. brevifolia, like most species in the genus, usually produces a single ovule on a complex scaly shoot, composed of a primary shoot and a secondary short shoot. To the casual observer they appear as one funnelform shoot with an ovule at the apex. T. brevifolia var. polychaeta differs from var. brevifolia in producing a relatively longer primary shoot The epithet, polychaeta, is in reference to the primary shoot resembling a polychaete worm; hence, its common name 'worm cone yew'. Variety polychaeta appears to be relatively rare. It may have been extirpated from the type locality—around Mud Bay near Olympia, Washington—as a result of urban expansion. It is also known from Northern Idaho and Sonoma County, California. As in the case with thicket yew, worm yew has been indicated to be the same as the typical variety, but again there are no specific studies to support this conclusion. The authority of thicket yew and worm cone yew has been involved in the study of Taxus for 25 years at the time the varieties were described.
Ұқсас түрлер
Бұл ағаштың жапырақтары секвойя мәңгі жасыл (Sequoia sempervirens) секвойясының жапырақтарына өте ұқсас. Ол әртүрлі ортада өседі, бірақ құрғақ ортада көбінесе өзен мен сарқырама жағалауларында кездеседі, ал ылғалды ортада төбелер мен қанаттарға дейін өсе алады. Ағаштың көлеңкеге төзімділігі оған су температурасын сақтау үшін көлеңке бере отырып, өзендер бойында өсуге мүмкіндік береді.
Yew foliage is very similar to that of Sequoia sempervirens, the coastal redwood. It grows in varying types of environments; however, in drier environments it is mostly limited to stream side habitats, whereas in moist environments it will grow up onto slopes and ridgetops, The tree's shade tolerance allows it to form an understory, which means that it can grow along streams providing shade to maintain water temperature.
Экология
Құстар жемісін жеп, тұқымын таратады. Қыста Роки тауларындағы орманды аймақтарда моос ағашпен қоректенеді. Конкоу тайпасы бұл ағашты "йоль ко" (конкоу тілінде) деп атайды. Қазіргі заманғы ұзын садақа жасаушылардың айтуынша, ыроо ағаштарының өте аз бөлігі ғана олардың шеберлігіне жарамды келеді. Жапондықтар ағаштан әшекейлік бұйымдар жасаса, тайвандықтар да оны бағалаған. Тұқымның қоршаған шырынды қызыл қабығы жеуге жарамды сияқты (бірақ ішіндегі уытты тұқымы емес), құлпынай желесіндей дәмі бар. Емшек безі, жұмыртқа безі және өкпе қатерлі ісігін емдеу үшін қолданылатын паклитаксел (таксол) химиялық дәрісі Taxus brevifolia және басқа да ыроо түрлерінен алынуы мүмкін. 1990 жылдары оның химиялық емдік әлеуеті анықталған кезде бұл ағаштан кемшілік болғандықтан, Тынық мұхиты ыроосы кең ауқымда өсіп-өнімді жерінен коммерциялық мақсатта жиналған емес; паклитакселдің кеңінен қолданылуы шамамен 2003 жылы басқа түрлердің егілген ырооларынан алынған жартылай синтетикалық әдіс әзірленген кезде мүмкін болды.
Birds eat the fruit cups and spread the seeds. Moose feed on the tree in winter in forests of the Rocky Mountains. The Concow tribe calls the tree yōl’ kō (Konkow language). Modern day longbow makers report that a very small percentage of yew trees are of a grain suitable for their craft. The Japanese have used the wood for decorative purposes, and the Taiwanese have valued it as well. The juicy red cup around the seed seems to be edible (but not the toxic seed within), with a cherry jello like taste. The chemotherapy drug paclitaxel (taxol), used in breast, ovarian, and lung cancer treatment, can be derived from Taxus brevifolia and other species of yew. As it was already becoming scarce when its chemotherapeutic potential was realized around the 1990s, the Pacific yew was never commercially harvested from its habitat at a large scale; the widespread use of the paclitaxel was enabled circa 2003 when a semi synthetic pathway was developed from extracts of cultivated yews of other species.