Кіріспе

Шарль де Лотарингия, д’Омаль герцогі (25 қаңтар 1555 – шамамен 1631, Брюссель) – француз аристократы, әскери қолбасшы және француз дін соғыстарының соңғы кезеңіндегі губернатор. Омаль герцогы Клод пен Луиза де Брезеден туған Омаль Францияның солтүстік-шығысындағы отбасылық билігін және әкесінің Grand Veneur атағын мұра етті. Мұқият католик болып тәрбиеленген ол клиенттерінің күшімен 1576 жылы бірінші ұлттық католик лигасының құрылуын ұйымдастырды және Бержерак шартынан кейін лиганың көп бөлігі таратылғаннан соң да оның қалдықтарын қолдауды жалғастырды. Лиганың тудырған алтыншы азамат соғысында ол корольдің інісі Аленсонмен бірге Ла-Шарит-сюр-Луар және Исуар қалаларын қоршауға қатысты. 1579 жылғы жетінші азамат соғысында ол лигуерлік күштерін маршал Матиньон басқаратын король әскерін Ла-Фер қаласын қоршауға жеткізді, бірақ қоршау жеңіл шарттармен аяқталғанда қолбасшымен ашық қарым-қатынаста қалды. 1584 жылы Аленсон қайтыс болды, соның салдарынан протестант Наварра таққа мұрагер атанды. Бұл Омаль мен Лотарингия отбасы үшін қабылдауға келмейтін нәрсе болды, сондықтан олар оның билікке келуіне қарсы тұру үшін лиганы қайта құрды. Соңынан болған азамат соғысында Омаль Пикардиядағы өзінің базасында жұмыс істеді, наурыз айында Дуленс қаласын басып алды, кейін Реймске бет алды, соғыс шілдеде аяқталды, Генри лиганың көптеген талаптарын қабылдады, бірақ Омальді Пикардия губернаторы етіп тағайындамады. Келесі жылдары Омаль үнсіз қарсылықты жалғастырды және 1587 жылы Корби мен Ле-Кротоймен бірге Дуленсті қайта басып алды. Маусым айында Омальдің жауы Эпернонның клиенті ұстап тұрған Булонь портын басып алу жоспары жасалды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Король осы қадамдарға ашуланды, бірақ Омальмен тікелей қақтығысуға және азамат соғысын қайта бастауға батыл болмады. 1588 жылдың басында Омаль тағы да қалаға шабуыл жасады, бұл жолы алдаудың орнына тікелей күш қолданды, Эпернон мен оның клиенттері оның шабуылдарына қарсы тұрды және қала қолдарында қалды. 1588 жылдың соңында Париждегі Баррикадалар күнінен кейін корольден одан әрі жеңілдіктер талап етіліп, Эстаттар жиналысы шақырылды, Омаль Пикардиядан келген депутаттардың Блуадағы бас жиналысқа Пикардия губернаторы болу және Эпернон Булоньден шеттетілу керектігі туралы хабарды жеткізді. Король лиганың оған тигізген қысымға шыдамай, 23 желтоқсанда Омальдің туысы Гиз герцогін өлтірді. Оған жауап ретінде елдің көп бөлігі корольге қарсы көтеріліске шықты. Бұрыннан көтерілісші болған Париж Омальді губернатор етіп тағайындады, ол көтерілісші үкіметке (Сейз) қару-жарақ иеленген роялистерден тазаруға көмектесті. Омаль елдің жаңа лигалық әкімшілігінде маңызды рөл атқарды, нәтижесінде 1589 жылдың ақпанында корольге қарсы қылмыс жасады деп айыпталды. Мамыр айында оның әскерлері лига үшін Сенлис қаласын қайта басып алуға тырысты, бірақ король әскерінен ауыр жеңіліске ұшырады. Сол тамызда Гиздің өлімі үшін кек алу мақсатымен король өлтірілді, ал протестант Наварра оның орнына отырды. Осы кезде Омаль жергілікті лигалық үкімет тарапынан Пикардия губернаторы болып сайланды және 1589 жылдың қыркүйегінде Арк шайқасында Наваррамен (қазіргі Генри IV) қақтығысты. 1593 жылы Генри католицизмге қайтқаннан кейін Пикардиядағы көптеген лигалық қалалар корольге көшті, ал Омальдің жағдайы нашарлады. 1595 жылы ол отбасының Наварраға өткен немесе келіссөздерге кірген жалғыз мүшесі болды, оны қайтаруға жасалған көптеген әрекеттерге қарамастан. Омаль бекем тұрды және Испаниялық Нидерландыда эмиграцияны таңдады. Кейін ол пікірін өзгерткенімен, кеш болды, Париж Парламенті оған мемлекеттік қылмыс жасағаны үшін өлім жазасын берді. Ол 1600 жылы Амиен және Ньевпорт шайқастарында испандармен шайқасты, ал Франциядағы оның иеліктері құлдырады. Ол 1631 жылы Брюссельде испандық эмигрант ретінде қайтыс болды.

Отбасы

Шарль де Лотарингия 1555 жылы Клод де Лотарингияның, Омале герцогінің, және бай мұрагер Луиза де Брезедің ең үлкен тірі ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ересекке жеткен төрт қарындасы болды, олардың ішінде Диана де Лотарингия және Екатерина де Лотарингия бар еді, Екатерина алыс туысы Меркёр герцогімен үйленді, сондай-ақ бір ағасы, Омале шевальесі де болды.

Білім

Аумале элиталық білім алды, көптеген басқа да жетекші ақсүйектермен бірге Париждегі Наварр колледжінде оқыды, бұл мекеме сол кезде Сорбоннамен престиж жағынан бәсекелесті. 1572 жылы ол Лотарингиядағы Пон-а-Муссон иезуит университетіне қабылданды. Ол осы оқу орнында өткізген екі жыл оның қалыптасуына зор әсер етті, нәтижесінде туыстарына қарағанда әлдеқайда терең діншіл католикке айналды және протестантизммен келісімге келу мәселесінде одан да қатал діни көзқарас қалыптастырды.

Мұрагерлік

Аумале әкесінен Ұлы Венер лауазымын мұра етіп алды, ол Мемлекеттің Басты Лауазымдарының бірі болатын. Әкесінің кезінде аң аулау үнемі жүргізіліп, кеңсе маңызды рөл атқарды. Алайда, Генри III билік құрған жылдары бұл лауазымның мәні төмендеді, себебі ол сирек аң аулауға шықты. Бюджет 70 000 ливрден 24 500 ливрге дейін қысқартылды, бұл Аумалені осы лауазымның шығындарын жабу үшін жерлерін сатуға мәжбүр етті. 1583 жылы Генри Аумалеге басқа дворяндарға патшалық ормандарға аң аулауға тым көп рұқсат бергеніне қанағаттанбады, одан басқаларға беретін рұқсаттардың мөлшерін азайтып, ормандар патша үшін жеткілікті түрде толы болуын қамтамасыз етуді сұрады.

Неке және балалар

1576 жылдың соңында Жоинвильде Аумель өзінің бірінші туысы Мари де Лотарингияға, Эльбеф маркизі мен Луиза де Рийоның қызы, Эльбеф қызы Мадмоазель д'Эльбефке үйленді. Бірінші туысқанымен некелесу үшін Папаның қымбатқа түсетін рұқсаты қажет болды. Аумэльдің тағы бір туысы, Гиз герцогы, бұл одақ үшін қажетті 100 000 ливр құдайды төледі. Бұл Аумальдің қаржылық қиындықтарын жеңілдетеді деп үміттенген, бірақ Гиздің ақша табуға біраз уақыты кетті. Осы тоймен бірге оның қарындасы Диана де Лотарингия Франсуа де Люксембург князі, Руси графына тұрмысқа шықты. 1582 жылдың қаңтар айында Мадмоазель д'Эльбуф патшаның назарына ілігіп, ол оған тез ғашық болды. 1590 жылдардағы діни соғыс кезінде Эльбеуф отбасының қаржылық жағдайын басқарумен айналыса бастады. Олардың екі баласы болды. Оның үлкен қызы туысы, Немур герцогы Генри I-ге үйленді, соның арқасында Аумальдің мұрасының қалған бөлігі Немурға өтті, ал кіші қызы испан генералы Амброджио Спинолаға үйленді.

Генрих III билік құрған

13 ақпанда 1575 жылы Генри III-нің тәж кию рәсімінде Гиз әулеті ең маңызды орынға ие болды. Эльбуф герцогы тәж кию рәсімінде Ұлы Шамбелан рөлін атқарды, кардинал Гиз Реймс архиепискобының орнына өтті, ал шараға қатысқан үш дворянның барлығы Лотарингия үйінен – Гиз, Майен және Аумаль герцогтары болды.

Бірінші лига

Бесінші дін соғысы Мосье бейбітшілігінің кеңдігімен аяқталды, ол протестанттарға көптеген еркіндіктер берді және олардың жетекші аристократиялық өкілдеріне маңызды жеңілдіктер ұсынды. Католик лигалары оның көптеген талаптарына қарсылық көрсетті, ал мемлекет жақын арада азамат соғысына қайта ілікті. Лигаға бастапқыда Перонн губернаторы Жак д’Юмьер негіз салды, алайда, итермелейтін күш екі кішірек дворянның бірінде болды – олардың бірі Аумальдың ротасындағы прапорщик Жак д’Апленкур. Патша Аленсонға патша әскерін басқаруды тапсырды, ол Ла-Шарите-сюр-Луар және Исуарды бағындырған әскери науқан жүргізді, бірақ жалақының жетіспеуі оның армиясының ыдырауына әкеп соқты. Осы науқанда оған Гиз герцогы, Берри губернаторы Клод де Ла Шатр және Аумаль сүйемелдеді. Темірде Аумальдің туысы Ла-Рошель маңында Кондеге қарсы сәтті науқан жүргізді. Басты патша әскері қаржы тапшылығынан таратылғаннан кейін, Генри соғысты қатаң Бержерак шартымен аяқтады, ол лига мүшелерінің көптеген талаптарын қанағаттандырып, лиганы таратып жіберді. Шато-д’Анетте тұрған Аумаль, осы шарттың алғашқы нұсқасын жетекші норманды лига мүшесі Мэнвиллге жеткізді, ол жаңа бейбітшілікке наразы лига мүшелерін біріктіруге жауапкершілік алды, бірақ көпшілігі оның талаптарына разы болды және ұйым жойылды. 1578 жылдың сәуір айында патшаның сүйіктісі Кайлюс пен Гиз герцогының сүйіктісі Энтраг арасында атақты жекпе-жек болды. Соңынан болған шайқаста Кайлюс пен оның бірінші көмекшісі қаза тапты, ал Энтрагтың екі көмекшісі де мерт болды. Генри екі сүйіктісінің қазасына қатты ашуланды, ал Энтраг қорғану үшін Гиздерге қашты. 10 мамырда Гиз әулетінің барлық мүшелері өткен айдағы оқиғаларға наразылықтарын білдірді, осы кезде Аумаль да олармен бірге кетті. Әулие Михаил орденінің беделінің төмендеуіне көңілі толмаған Генри, оның мүшелерін қатаң бақылауда ұстау ниетімен жаңа рыцарлық орден құруға шешім қабылдады. Осы мақсатта ол 1578 жылы «Әулие Рух ордені» орденін құрды. Лотарингиялық барлық ханзадалар, соның ішінде Аумаль, рыцарь дәрежесіне көтерілді. Аумаль король, Невер және Меркёрмен бірге 1578 жылы осы құрметті алғашқылардың бірі болды. Эльбёф 1581 жылға дейін, ал Майен 1582 жылға дейін күтуге мәжбүр болды.

Жетінші дін соғысы

1579 жылы қарашада Конде Пикардия губернаторы лауазымына қайта тағайындалмағанына наразы болып, Пикардияның Ла-Фер қаласын басып алды, айналасындағы жерді тонады және Дуленс қаласына шабуыл жасауға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Генрих көтерілісші ханзадамен келіссөздер жүргізуге ниеттенді және онымен сөйлесу үшін Екатерина де Медичиді жіберді. Конде Екатерина арқылы патшаға, Аумале Бержеракта келiсiлген шарттарға қайшы келіп, Лиганы қайта жандандыруға тырысқандықтан көтерілгенін мәлімдеді. 1580 жылғы маусымда Ла-Ферді қоршау үшін корольдік әскері жіберілді, оған корольдік маршал Матиньон басшылық етті. Аумале өзінің әскерімен қосылды, оның құрамында Лигаға көңіл білдіретін көптеген Пикардия ақсүйектері болды. Матиньон қоршауда үлкен жетістіктерге қол жеткізді, бірақ Аумаленің экспедициядан тым көп даңққа ие болуына жол бермеу үшін, гарнизонға капитуляция жасау үшін кеңпейіл шарттар ұсынды. Аумале кеңес алмайынша, патша лагерінен ашуланып, рұқсатсыз кетіп қалды. Генрих 1581 жылы өзінің сүйіктісі Жойез бен оның патшайымының жарты қарындасы Маргарита де Лотарингия-Водемон, Меркуардың қызы, Гиздің туысы арасында әсем той өткізуді жоспарлады. Лотарингиялықтар тойға куә болу үшін көптеп келді, ал Аумале 18 қыркүйекте 1581 жылы келісімшартқа қол қою рәсіміне қатысты. Патша бұл некенің Лотарингия әулетін өзінің жақын серіктерінің бірімен байланыстырады деп үміттенеді. Патшаның сүйіктілерінің мәртебесін арттыру мақсатында Эпернон корольдіктің герцог-теңдесі атағына ие болды, ол Лотарингиялықтардан және басқа да патша емес княздардан жоғары мәртебеге ие болды. Аумале мен Гиз 21 қарашада Парламентте патенттік қағаздарға қол қоюға куә болды.

Қаржылық реформа

1582 жылдың қазан айында патшалыққа қаржылық реформалар жүргізуге ниеттенген король, Сен-Жермен-ан-Лейде атақтылардың жиналысын шақырды. Патшалықтың әрбір көрнекті өкіліне жеке шақыру жолданды, ал кездесуге 68 адам келді. Олардың ішінде Омаль мен Гиз секілді бірнеше ханзадалар да болды. Наварра шақырылғанмен, протестанттық салтанатты тұлғалар келмеді. Генри салық реформасы және сот жүйесін реттеу мәселелерін талқылауды үміттенеді, бірақ кардинал Бурбон тізе бүгіп, корольден протестантизмді тыйым салуды өтінген кезде мәжіліс өзге бағытқа бұрылды. Бұл келіссөздер тікелей көп нәтиже бермесе де, 1584 және 1585 жылдары корольдің саясатына ықпал етті. Омаль мұндай жағдайларда кеңес алғанмен, ол губернаторлық лауазымының болмауына және корольдің провинциялық сүйіктілеріне арналған лауазымдарды тағайындаудағы ықыласына наразы болды. Омальдің ағасы мен Эпернон арасында Сен-Жерменде туындаған жанжал одан әрі жаңжалға себеп болды, бұл Омальді және Лотарингия әулетін туыстарын қорғауға тартты.

Екінші лига

Аумале қыркүйекте Нансиде өткен отбасылық кеңеске қатыспады, онда Католик лигасын қайта құру Аленсонның өліміне және нәтижесінде Наварраның протестант мұрагері болуына жауап ретінде қолға алынатын шара ретінде белгіленді. Кеңеске оның ағасы, шевалье д’Аумале және оның туыстары, Гиз герцогы мен Майен герцогы қатысты. Ол кеңесте өзінің мүддесі мен көзқарасын білдіру үшін өкілді жіберді. Майнвилл де қатысты, ол болмаған кардинал Бурбонның өкілі болды. Аумале Пикардиядағы өзінің одақтас желілерінен әскер жинауға жауапкершілікті өз мойнына алды. Барлығында Аумале Пикардия ақсүйектерінің шамамен төрттен бірі Лигаға қолдау көрсетуге келісті. 1585 жылдың наурыз айында оның туысы Гиздің Шалон-сюр-Марн қаласын басып алуымен тәжбен ашық соғыс жарияланды. Аумале өз кезегінде Дуленс қаласын басып алды және мамыр айында Аббевильге шабуыл жасады, бірақ қала губернаторы оған қарсы тұрды. Генрих Нормандия губернаторы Джойезді өзінің провинциясына қайтаруға жіберді, оның Аумале мен оның ағасы Карл I, Эльбеф герцогының маңызды провинциядағы патша билігіне қауіп төндіру әрекеттерін тоқтатуына үміттенеді. Маусым айында оңтүстікке жылжып, Аумале Реймстің төңірегіндегі ауылдарды басып алды. Шілдеде Генрих Немур бейбіт шартында Лиганың көптеген талаптарын қабылдады: Наварраны мұрагерлік құқығынан айыру, протестантизмді тыйым салу және Гиз әулетінің әртүрлі мүшелеріне кепілдік қалаларын беру. Гиз өзі Шалон қаласын қоса, бірнеше қала алды, Майенне Боун қаласын алды, ал Аумале Пикардиядағы Рю қаласын алды. Алайда Аумале өзінің үлкен мақсаттарына жете алмады, ол өткен айларда басып алған қалаларын өзінің билігінде сақтап, Пикардиядағы тәж билігін орнатуды жоспарлаған еді.

"Тыныштық"

Патшамен ресми түрде келісіп, Аумале және оның жергілікті лигуер одақтастары 1586-1587 жылдары Пикардиядағы билігін арттыра берді, патшаның сүйіктісі Эпернонға деген жек көрушілікпен біріктірілген лига үшін одан да көп қалаларды басып алды. Олардың қолдарына түскен қалалардың арасында Дуленс, Корби және Ле Кротой болды. Генрих Пикардияның Испанияның мемлекетке ең оңай кіретін жері екенінен алаңдап, аймақтың губернаторы Неверсті Аумаленің ықпалына қарсы күш ретінде әрекет етуге жіберді. Пикардияның лигуерлер бақылауында болуы Испанияға Англияға қарсы жоспарланған Армада үшін стратегиялық маңызы бар одақтас шақыру мүмкіндігін берді. Гиза және кардинал Бурбонмен мамырдың соңынан маусымның басына дейін болған келіссөздерде Генрих Аумале басып алған Ле Кротой және Дуленс қалаларын Пикардия губернаторы Неверске беруді сұрады, бірақ олар оларды беруден бас тартты. Маусым айында лига Болонды Аумалеге беру жоспарын жасады, қаланың превоты Ветус қалаға келіп-кетіп жүргенде қақпаларды ашып, Аумалеге тапсыру үшін жалданды. Бірақ Пулен есімді адам жоспарды біліп, Генрихті ескертті. Генрих губернатор Бернетті ескертіп, ол дереу Ветусты тұтқындады. Ол қалаға жақындағанда Аумаленің қанатын атқылап қарсы алуға дайындалды, Аумале өлімнен мүжілді. Гиздің араласуымен Ветус босатылды. 1587 жылдың қысында Аумале қалаларды басып алуын жалғастырғанда, испан елшісі Мендоза ризашылықпен қарады. 1588 жылдың басында Аумале маңызды Болон портына шабуыл жасады, бірақ Эпернонның адал қолдары Гурдан мен Бернеттің табанды қорғанысымен порт оның шабуылына тойтарыс берді. Қаланы одан әрі шабуылдардан қорғау үшін Эпернон Луи де Бертон Крильонды 1200 аркебузиермен бірге қорғаушыларға көмектесуге жіберді, олар Аумаленің блокадасын бұзып қалаға кіре алды. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, ол қоршауды көтерді және 16 наурызда қалаға кез келген роялистердің кіруіне кедергі келтіру үшін Аббевильге келді. Генрих оған агрессиялық әрекеттерін тоқтатып, басып алған қалаларды қайтаруға бұйырды, бірақ Аумале оған құлақ қоймады. Аумале Эпернонның ашуын оятты, өйткені ол қалаға кіруге тырысқан қызметшісінің біреуін ұстап алып, оны өлімге кесті. Сол айдың соңында Генрих Эпернонмен кездесіп, оны көптеген лауазымдарынан айыру қажеттігіне көндіруге тырысты. Генрих одан бас тартуын сұраған лауазымдардың бірі Булонь болды, оны Генрих католик роялистікке беруді қалады, оның діни сенімдері Эпернон сияқты күмән тудырмауы керек еді. Эпернон мұндай жеңілдіктер бекер екенін айтты, бірақ Прованс және Мец губернаторы лауазымын Бриен графына берген жағдайда ғана бас тартатынын мәлімдеді. Ол Булоньге иелік етуден бас тартты. Осы уақытта Аумале патшаның сүйіктісіне қарсы екі қастандық жасады.

Баррикадалар күні

Мамыр айында Генрих Парижде Гиз герцогымен қарымталасқа түсуге тырысты, өйткені Лиганың оған таңған талаптарын көтере алмай қалды. Католик радикалдары париждіктер Гизге бірігіп, патшаға қарсы бүлік шығарды. Осы мақсатта париждіктер қаланың ішінде баррикадалар құрыла бастады, мұндай әрекет алғаш рет жасалып отыр. Гиз бұл баррикадаларды көріп, қызығушылық танытып, мақсатын аныттау үшін Аумале мен Бриссакты жіберді. Олар патша әскерінің қалаға өтуіне кедергі келтіру үшін баррикадалар салынғанын хабарлады. Жағдай ушыға түскен соң, Генрих Парижден қашудан басқа жолы қалмады деп шешті және өзіне адал болғандармен бірге Шартрге кетті, астананы Лиганың қолына қалдырды. Парижден қуылғаннан кейін жасалған ұсыныстардың нәтижесінде Генералдық штаб шақырылды. Лига оны басып алып, патшаны одан әрі жеңілдіктерге мәжбүрлеуді үміттенеді. Аумале Амиенге келді, ал Блуаға аттанған бұрын, аймақта жиналған ақсүйектердің пікірталасын қадағалады. Ол көрсеткен ықпалының арқасында жиналған делегаттардың өтініш-тілектерінде патшаға Невердің орнына Пикардияның губернаторы болуын, Бернетті Булоньдегі лауазымынан босатуын және маңызды қаланы губернаторлықтың қалған бөлігімен біріктіруін ұсынды. Оған делегаттарға Генрихтің жақтастарына шақыру жібермеген генерал-лейтенант көмектесті, нәтижесінде тек үш-төрт адам ғана келді. Гиз әулеті Лига жобасын қолдауда біртілді болғанымен, отбасы ішінде де келіспеушіліктер болды. Аумале мен Эльбёф өзінің туысы Гиз герцогының танымалдылығына қызғанышпен қарады. Отбасылық біртілділікке күдік тудыру корольге желтоқсан айында Гиз герцогын өлтіру туралы шешім қабылдауға көмектесті, бұл жоспар 23 желтоқсанда орындалды. Герцог қайтыс болғаннан кейін Лиганың басшылығы нақты болмады. Испания елшісінің пікірінше, Гиздің інісі Мейен немесе Берри губернаторы Ла Шатр басшылыққа ең лайықты болды. Елші Аумаленің жетілмегендігін айтты, оның осындай маңызды міндетті атқаруға жеткілікті тәжірибесі жоқ деп санады.

Гиз герцогының өлтірілуі

Баррикадалар күні Парижде билікке келген Сейз 1588 жылғы желтоқсанда Гиз герцогының өлтірілуіне жауап ретінде Генри III-ті тақтан түсіргенін жариялады. Жаңа өкілеттіктерін пайдалана отырып, Сейз көп ұзамай 26 желтоқсанда Аумалені Париждің лигуэр губернаторы етіп тағайындады. Осы лауазымда ол лиганы қолдауға сенімсіздік білдірген париждіктердің қаруын алып қоюын қадағалады. Осы мақсатқа жету үшін «саяси тұрақсыз» деп саналғандардың (соның ішінде белгілі күнделік жазушы Пьер де Л’Эстойль) үйлері тінтіліп қарастырылды. 1589 жылғы ақпанда ол Пикардия губернаторы болып тағайындалды, бұл аймақта оның айтарлықтай ықпалы болды. Ол Пикардияның мемлекеттік кеңесі тарапынан осы лауазымға сайланды. Осы қызметінің бір бөлігі ретінде лига оған 10 000 эку зейнетақы берді. Аумале мен оның бауыры 1586 жылдан бері Париждің жер астында Сейзбен тығыз байланыста болды, ал Аумале шевальесі өзін ұйымның он жетінші мүшесі деп есептеді. Аумале мен Сейз патшалықтың барлық маңызды муниципалитеттеріне нұсқаулар мен үгіттеулер беруді өздеріне міндет етті. Лигаға жататын қалалар жұмылдырылатын болды, ал әлі қосылмағандары лиганың мақсатына қосылуға шақырылды. Келесі айларда ең ірі 50 қаланың шамамен жартысы патшадан бас тартты. Аумале, Майен және олардың одақтасы Немур Париж халқынан «Католик князьдері ұзақ жасасын!» деген ұранмен құлшына қарсы алынды. Париж католик шерулерімен толып кетті, ал 16 ақпанда милиция күш көрсету үшін қала бойынша шеру жасады, дін қызметкерлері, қасиетті реликвияларды алып жүргендер, лигалық дворяндықтың жетекші өкілдері Аумале және қайтыс болған Гиздің қарындасы Монпенсье герцогинясы оларға қосылды. Сейз 1589 жылдың басында Париж Парламентін барлық күдікті роялистерден тазартуды өз мойнына алды. Аумале 26 қаңтарда қалған судьялардың лигаға адалдық серт берулерін қадағалады. 16 ақпанда Аумале өзінің туысы Майеннің басшылығымен қала әкімшілігінде (hôtel de ville) ұлттық басқаруға арналған жалпы лига кеңесін құруға көмектесті. Бұл ассамблея генерал-штаттар қайтадан шақырылғанға дейін аралық кезеңді қамтитын болды, лиганың басшылығымен. Оның құрамында барлығы 54 мүше болды, олардың ішінде бес ханзада: Майен, Немур, Аумале, Аумале шевальесі және Аумаленің туысы Шалиньи. 1589 жылғы ақпанда лига төңкерісі Руандағы үкіметті құлатты. Бастапқыда корольдік губернатор Карруж лиганың жақтасына айналғанын мәлімдеп, жаңа тәртіпте өзінің орнын сақтауға тырысты. Алайда қалалық билік оның өзгеруіне сенімсіздікпен қарады және оны уақытша Аумалемен, содан кейін Мейлерэймен алмастырды, ал 1590 жылдың басында Таванн билігіне көшті.

Ұлылық

Анри үшін лигаға қарсы соғыс күшейе түсті. Осы мақсатта, ақпан айының соңында ол Майенн, Аумале және Аумале шевальесін өзіне қарсы қарулы көтеріліс ұйымдастырғаны үшін мемлекеттік құпияны сатқан қылмысына кінәлі деп жариялады. Олардың лауазымдары мен құрметтерінен айырылды. Ол олармен келісу мүмкіндігін толығымен жоққа шығармады, егер олар көтерілістен бас тартып, бағынышқа қайтса, кешірім көрсететінін уәделеді. Анри мен Наварра татуласып, лигаға қарсы одақтас болғаннан кейін Парижге жорық бастады.

Сенлис

Сенлис қаласы 26 сәуірде патшаның пайдасына лигуер гарнизонын қуды. Аумале, ықпалды норманды лигуер Maineville-мен бірлесіп, мамыр айында 6000 жаяу әскермен және 1800 атты әскермен Сенлис қаласын қайта басып алуға тырысты. Бірақ олардың әрекеттері сәтсіз аяқталды, Лонгвиль бастаған патша әскері оларды 17 мамырда қоршаудан қол үздіріп, қаланы өздеріне беруге мәжбүр етті. Осы оқиғада 1500 лигуер сарбазы қаза тапты, соның ішінде Maineville де болды, ал Аумале Сен-Дениге қашуға мәжбүр болды. Лигуер әскерін одан аз санды патша әскерінің талқан еткені роялистер лагерінде қуанышпен қарсы алынды, ал Тур қаласында Те Деум әні орындалды.

Аркалар

Парижге жасалған шабуыл 1 тамызда Генридің қазасымен сәтсіз аяқталды, ал Наварра, енді өзін Генри IV деп жариялаған, Нормандияға кірді. Ол тез арада Каен мен Диппті патшалық мүдделерге бағындырды, бірақ Нормандиядағы лиггер үкіметінің орталығы болған Руан одан да қиындықпен берілді. Аумале мен маршал Брисак Майенге қалаға көмек беру үшін шұғыл үндеу жіберді. Генри Руанды қоршауға алмауды шешті және Арк сарайында бекінді. Қыркүйекте лиггер күштері Аркке келіп, оған қарсы тұрды, олардың арасында Аумале және оның інісі болды. Генри шайқаста жеңіске жетті, содан кейін Аумале мен оның інісінің қаза болғаны және Немурдың жараланғаны туралы жалған хабар тарады. Эпернон Корби маңында атты әскермен келе жатқанда, Аумале оған шабуыл жасауға тырысты, бірақ өзі жек көретін жауын тұтқындауға немесе өлтіруге қол жеткізе алмады. Генри 1591 жылдың соңында Руанға қайтып, қаланы толық қоршауға алды. Қаладағы жағдай қиын болды, бірақ Парма герцогы мен оның испан әскерлері қалаға көмек келтірді. Қуанышпен халық Майенн, Аумале және Гизді олардың көрсеткен ерлігі үшін мақтады.

Соңының басталуы

1594 жылы Пикардиядағы лиганың жағдайы нашарлап, күңгірт бола бастады. Аумельдің губернатор ретінде билігінде болған Шато-Тьерри, Амиен, Нойон және Бове қалалары, сондай-ақ аймақтағы басқа да қалалар оған қарсы көтеріліп, лигалық әкімшілікті қуды да, патшаға адалдықтарын қайта орнатты. Аумель тіпті Аумель қаласын, азаматтар патша тарапына тым оңай өткені үшін жазалау мақсатында тонады. Соғысқа қаржы жинау үшін Аумель испандарға Ла-Фер шекаралық қаласын сатты. Соғыс күшін сақтап тұру үшін ол өзінің иеліктерінің үлкен бөлігін ипотекаға беруге мәжбүр болды және тіпті ақша табу үшін Бове иелігінің бір бөлігінен айырылды.

Ұсталу

Енді Генримен келіссөздер жүргізуде Майен корольдік қатарына қайта оралуын келесі шарттармен ұсынды: Бургундия губернаторы лауазымын сақтап қалу, жас Гиз герцогы Шампан губернаторы, ал Аумель Пикардия губернаторы болып тағайындалу, сондай-ақ түрлі басқа да жеңілдіктер. Майеннің роялистер лагеріне көшу мүмкіндігінен үлкен оқшаулыққа түскен Аумель, корольден таққа қайта оралуы үшін кең жомарт ұсыныстар алғанына қарамастан, отбасының қалған бөлігі сияқты мойынсұнуға дайын емес еді. Оның лигаға деген адалдығы корольдің католиктік дінге қайта оралуынан кейін одан да бекемделді. Осы себепті ол 1595 жылы Испанияға жер аударылды, онда Филипп II-нің қызметіне кірді. Генри Париж қаласынан кеткен кезде, Париж Парламенті оны мемлекетке опасыздық жасады деп айыптап, өлім жазасына кесті. Генри бұл шешімге наразы болды, өйткені ол Аумельді Францияға қайтаруды әлі де мақұлдаған еді. Аумель болса, бұрынғы қарсылығына өкініп, корольдің құрметіне оралуға асықты, ол және оның әйелі патшаны хаттармен мазалады, бірақ бәрі бекер болды. Ол сондай-ақ Меркуармен байланыста болды, ол Генримен келісімге келгені уақытша ғана екенін және оның ішінде әлі де көтеріліс оты бар екенін жеткізді, бірақ ол осы жоспарларын іске асырудан бұрын қайтыс болды.

Жер аудару

1597 жылы Омаль Амиенде Генриге қарсы испандық әскерді басқарды және 1600 жылы Ниупортты қоршау кезінде голландтарға қарсы күштерге қолбасшылық ету арқылы испандық қызметін кеңейтті. Заңдық мәселелермен қатар, отбасының жерлері күйреуге бет алды, оның қарыздарлары 1606 жылы Бовесті, ал 1609 жылы Ивриді тартып алды. 1631 жылы ол Брюссельде, әлі де шет елде болып қайтыс болды.