Кіріспе

Құс соққыларын ұшақтарға симуляциялау құрылғысы – ұшақтардың ұшу кезіндегі жоғары жылдамдықты құс соққыларын симуляциялау үшін құс денелерін ұшақ компоненттеріне атуға қолданылатын үлкен диаметрлі, қысылған ауамен жұмыс жасайтын құрал. Әсіресе, реактивтік қозғалтқыштар мен ұшақтардың жел әйнектері мұндай соққылардан зақымдануға осал келеді және осындай сынақтарда ең көп нысана болып табылады. Ұшақтарды сынау және сертификаттау кезінде түрлі құстар қолданылғанмен, құрылғы "тауық қаруы" деген кең таралған атауға ие болды, себебі тауықтар олардың көптеп табылғыштығына байланысты ең көп қолданылатын "оқ-дәрі" болып саналады.

Контекст

Құстардың ұшаққа соғылуы – ұшу қауіпсіздігі үшін маңызды қауіп, әсіресе ұшып көтерілу және қону кезінде, экипаждың жұмыс жүктемесі ең жоғары шақта және жерге соқтығысып бұрын қалпына келтіруге уақыт аз болғанда. Ұшақ пен құстың соқтығысу жылдамдығы жоғары болуы мүмкін, нәтижесінде кинетикалық энергияның көп мөлшері беріледі. Құс ұшақтың лобовой стекласына соғылған жағдайда, оны жарып немесе сындырып, экипажға жарақат келтіруі немесе олардың көру қабілетін нашарлатуы мүмкін. Биік биіктікте мұндай оқиға бақылаусыз декомпрессияға әкелуі мүмкін. Қозғалтқышқа жұтылған құс, оның компрессорлық лопастарын бұзып, катастрофалық зақымдануға себеп болуы мүмкін. Құстардың ұшаққа соғылуын болдырмау үшін көптеген шаралар қолданылады, мысалы, әуежайларда құстардың жиналуын болдырмау үшін қорқыту жүйелерін пайдалану, жыртқыш құстар немесе аң аулау арқылы популяцияны бақылау, сондай-ақ құстардың үйірін қадағалап, ұшқыштар мен әуе қозғалысын басқарушыларға ескерту беретін радиолокациялық жүйелерді пайдалану. Бұл шараларға қарамастан, құстардың ұшаққа соғылу қаупін толығымен жою мүмкін емес, сондықтан АҚШ Федералдық авиация басқармасы және Еуропалық авиациялық қауіпсіздік агенттігі сияқты көптеген мемлекеттік сертификаттау органдары ұшуға жарамдылық сертификаттау процесінің бөлігі ретінде ұшақтардың қозғалтқыштары мен фюзеляждарының құстардың соғылуына белгілі бір деңгейде төзімді болуын талап етеді. Жалпы, қозғалтқыш тиісті өлшемдегі құсқа соқтығысқаннан кейін ішкі бұзылуға ұшырамауы керек (қозғалтқыш корпусынан айналмалы бөлшектердің шығарылуы), ал құстың ұшақтың фюзеляжіна соғылуы "қауіпсіз ұшуды жалғастыруға және қалыпты қонуға" кедергі келтірмеуі керек.

Тарих

Алғашқы тауық қаруы 1942 жылы АҚШ-тың Азаматтық авиация басқармасы мен Westinghouse Electric and Manufacturing Company бірлесе отырып жасады. Westinghouse компаниясының Питтсбургтегі жоғары қуаттылық зертханасында құрастырылған бұл қару, құс денелерін сағатына дейін атуға қабілетті болды, бірақ көптеген сынақтар шамамен жылдамдықпен жүргізілді. Қарудың қозғаушы күші – қысылған ауа, компрессор ауаны қажетті қысымға жеткенше аккумуляторда жинақтады. Оқ ату үшін оператор электрлі жылдам ашылатын клапанды іске қосып, қысылған ауаны стволға жіберді. Аккумулятордағы қысымды өзгерту арқылы, әртүрлі бастапқы жылдамдықтарға қол жеткізілді. Бұл қарумен жүргізілген сынақтар – бұл саланың алғашқы тәжірибесі болды және Douglas DC-3 сияқты әдеттегі жолаушылар ұшақтарының алдыңғы әйнектерінде қолданылатын шыны, құстардың соққысына өте осал екенін көрсетті; құс сағатында панельдер толығымен тесілді. Келесі сынақтар поливинилхлоридпен араласқан ламинатталған шыны панельдердің әлдеқайда төзімді екенін көрсетті. 1947 жылы қолданудан шығарылғанға дейін. 1950-ші жылдардың ортасында De Havilland Aircraft Company (Ұлыбритания) ұқсас қаруды тәуелсіз түрде әзірледі. 1961 жылы Ұлыбританияның Корольдік әуе күштері тауық қаруын жасады, ал 1967 жылы Канаданың Ұлттық зерттеу кеңесінің Механикалық инженерлік бөлімі RAE дизайнын Оттава әуежайының жанындағы пневматикалық қару – "Flight Impact Simulator Facility" құру үшін негіз ретінде пайдаланды. Бұл қару 2016 жылға дейін белсенді түрде қолданылды, содан кейін ол Канаданың авиация және ғарыш мұражайына тапсырылды және оның орнына екі заманауи қару орнатылды. Жаңа қарулар модульді стволдардың арқасында әртүрлі өлшемдегі құстарды оңай орналастыруға мүмкіндік береді. 1970 жылдары Goodyear Aerospace компаниясы қысылған ауаны керамикалық мембрананың артында сақтайтын және тауықты орталыққа келтіріп, тұрақтандыру үшін картоннан жасалған ұңғыны пайдаланатын тауық қаруын жасады. Оқ атылғанда, ине мембрананы тесіп, ауаның ствол арқылы жылдамдауына мүмкіндік берді. Стволдың ұшындағы металл сақина ұңғыны тоқтатып, тауықтың стволдан шығуына мүмкіндік берді. 1972 жылы АҚШ Әскери-әуе күштері Арнольд инженерлік дамыту кешенінде әскери ұшақтардың кабиналары мен жел әйнектерін сынау үшін AEDC Ballistic Range S-3 құрды. Бұрынғы тауық қарулары сияқты, S-3 да оқтарды ұшыру үшін қысылған ауаны пайдаланды. Кейіннен бұл қару F-4, F-111 және A-10 сияқты бірнеше АҚШ әскери ұшақтарын әзірлеуде және сертификаттауда қолданылды. қару әлі де қолданыста болды.

Әуе кемесінің сертификатталуында пайдалану

Тауық қарулары сертификаттау талаптарына сәйкестікті растау процесінде жиі қолданылады. Олардың күрделілігі мен пайдалануға қажетті біліктілік деңгейіне байланысты, ұшақ өндіруші әдетте, белгілі бір стандарт бойынша сынақ жүргізу үшін қаруды пайдаланатын арнайы мекемемен келісімшартқа отырады. Сынақ үлгісі берік тіреуге орнатылады, қару оған құспен атып, нәтижелер тиісті нормаларға сәйкестігі тұрғысынан тексеріледі. Көптеген сынақтар қаруды шамамен осы қысыммен жүргізіледі, нәтижесінде құс шамамен жылдамдықпен ұшырылады, бұл құс пен ұшақтың соқтығысуынан туындайтын жылдамдыққа жуық. Дегенмен, кейбір инженерлер жасанды құстармен жүргізілетін сынақтарда нақты құс соққандағы күштер дұрыс бейнеленбейтінін айтады, себебі мұндай модельдерде сүйектер жоқ. Ал кейбіреулері фермада өсірілген құстардың бұлшық ет тінінің тығыздығы төмен болғандықтан, олардың да сынақтар үшін сәйкес еместігін мәлімдейді.

Ерекше қолданылуы

1970 жылдары Боинг 757 ұшағы жасалып жатқанда, пилот кабинасының шатыры құс соққысына қатысты сынақтан өтті, онда тауық тұрған пилот кабинасына атып жіберілді. Боинг инженерлерінің таңғалысы, тауық ұшақтың қаптамасын тесіп өтті. Осының салдарынан 757 ұшағының пилот кабинасы, сондай-ақ бірдей конструкцияға ие 767 ұшағының кабинасы да күшейтілуі тиіс болды. Бірнеше 767 ұшағы қызметте болды және күшейту жұмыстары үшін қайта шақырылды. Кейін 757 ұшағын әзірлеу процесінде ұшақтың терезелеріне де тауық атып, құс соққысына қатысты сынақ жүргізілді. Сол кездегі Ұлыбританияның Азаматтық авиация басқармасының сертификаттау талаптары FAA-дан қатаң болды және терезелердің айналасындағы металл құс соққысына төтеп беруге тиіс еді. 757 бұл сынақтың шартын орындамады, сондықтан қайта жобалау қажет болды. 2003 жылы "Колумбия" ғарыш кемесінің апатынан кейін AEDC Ballistic Range S 3 полигонындағы тауық ату құралы ғарыш кемесінің әртүрлі бөліктерінің, сондай-ақ жанар май бактерілерінің оқшаулағыш көбіктен түскен соққыларға төзімділігін сынау үшін қайта қолданылды. Мақсат – апаттың нақты себебін анықтау және ғарыш кемесіне қандай да бір өзгерістер енгізу қажеттігін анықтау болды.

Танымал мәдениетте

Royal Canadian Air Farce комедиялық сериалында қайта-қайта қолданылатын бір скетч бар, онда "тауық зеңбірегі" әр түрлі заттарды, бастапқыда резеңке тауықтарды қоса алғанда, белгілі бір тұлғаның, көбінесе саясаткердің суретіне атқылап жіберу үшін пайдаланылады.