Пакистан ақыны, философ Хан Абдул Гани Хан (1914-1996) өмірі мен шығармашылығы. Пәшту тіліндегі өлеңдері, саяси қызметі туралы ақпарат. Әкесі Абдул Гаффар Хан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пакистандық ақын және философ (1914–1996)
Pakistani poet and philosopher (1914–1996)
Хан Абдул Ғани Хан (; шамамен 1914 – 15 наурыз 1996) – пакистандық пашту тіліндегі философ, ақын, суретші, жазушы және саясаткер. Ол британдық Үндістан дәуіріндегі тәуелсіздік қозғалысының көрнекті қайраткері Абдул Ғаффар Ханның ұлы. Британдық Үндістан мен Пәкістанның ақыны ретінде өмір бойы Леуанай Пальсапай және Да Илам Самандер аттарымен белгілі болды.
Khan Abdul Ghani Khan (; c. 1914 – 15 March 1996) was a Pakistani Pashto language philosopher, poet, artist, writer and politician. He was a son of Abdul Ghaffar Khan, a prominent British Raj era independence activist. Throughout his life as a poet in both British India and Pakistan, Khan was known by the titles Lewanay Pālsapay and Da īlam Samander .
Өмір
Хан Британдық Үндістанның шекаралық тайпалық аймақтарында, қазіргі Пәкістанның Хайбер-Пахтунва провинциясы, Чарсада ауданындағы Утманзай ауылының жанындағы Хастнагар қаласында дүниеге келген. Ол белгілі үнділік тәуелсіздік қозғалысының қайраткері Абдул Ғаффар ханның ұлы және Абдул Уәли ханның ағасы болған. Ханның әйелі, Рошан, парсы отбасынан шыққан және Хайдарабад ханзадасы Наваб Рустам Жанның қызы еді. Ол Рабиндранат Тагор университетінің Шантиникетан қаласындағы өнер академиясында оқыды, онда сурет салу және мүсін жасауға құштарлық танытты. Содан кейін Англияға сапар шегіп, АҚШ-та қант технологиясын оқыды. 1933 жылы Британдық Үндістанға оралғаннан кейін Тахт-Бхай қаласындағы Тахт-Бхай қант зауытында жұмыс істеді. Әкесінің ықпалымен Хан да саясатқа қатысып, Британдық Үндістанның паштун халқының мүддесін қолдады. Саяси белсенділігі үшін Хан 1948 жылы Пәкістан үкіметімен тұтқындалды – ол бұл кезде саясаттан қол үзгенімен, – және 1954 жылға дейін елдің түрлі түрмелерінде отырды. Осы жылдары ол өмірінің ең жақсы туындысы деп есептейтін «Да Панджрай Чагаар» атты өлеңдер жинағын жазды. Оның әдебиетке қосқан үлесі (көбінесе жарияланбаған) өмірінің көп бөлігінде Пәкістан үкіметі тарапынан назарға алынбады. Бірақ өмірінің соңына қарай оның шығармалары жоғары бағаланып, пашту әдебиеті мен сурет өнеріне қосқан үлесі үшін Пәкістан президенті Мұхаммед Зия-ұл-Хақ 1980 жылдың 23 наурызында оған «Ситара и Имтиаз» орденін табыс етті.
Khan was born in Hashtnagar, in the Frontier Tribal Areas of British India—roughly located in the modern day village of Utmanzai in Charsadda District, Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan. He was a son of Abdul Ghaffar Khan, a prominent Indian independence activist, and was the elder brother of Abdul Wali Khan. Khan's wife, Roshan, was from a Parsi family and was the daughter of Nawab Rustam Jang a prince of Hyderabad. He went to study at the art academy at Rabindranath Tagore's University in Shantiniketan, where he developed a liking for painting and sculpture. He visited England and studied sugar technology in the United States, after which he returned to British India and started working at the Takht Bhai Sugar Mills in Takht Bhai in 1933. Largely owing to his father's influence, Khan was also involved in politics, supporting the cause of the Pashtuns of British India. Due to his activism, Khan was arrested by the Government of Pakistan in 1948—although he had given up politics by then—and remained in prison till 1954, in various jails all over the country. It was during these years that he wrote his poem collection, Da Panjray Chaghaar, which he considered to be the best work of his life. His contribution to literature (often unpublished) was ignored by the Pakistani government for much of his life; although near the end of his life, his works did receive much praise and as well as an award—for his contributions to Pashto literature and painting, the then President of Pakistan, Muhammad Zia ul Haq, conferred on him the Sitara i Imtiaz on 23 March 1980.
Саяси өмір мен түрмеге түсу
Ғани ханның өмірінің бір кезеңінде қазіргі Пәкістан мемлекеті болмаған. Үндістан британдықтардың билігінде болды (сондықтан Британдық Үндістан деп аталды) және британдықтардан тәуелсіздік алу үшін күресіп жатқан. 1947 жылдың 15 тамызында Үндістан, соңғы рет тәуелсіздік алды. Ал бір күн бұрын, 1947 жылдың 14 тамызында Пәкістан құрылып, Британдық Үндістаннан тәуелсіздік алды. Осылайша, Пәкістан мен Үндістанның бөлінуінен бұрын, қазір Пәкістанда тұратын пуштун тайпалары Британдық Үндістанның билігінде болды. Баша ханның еңбегінің маңыздылығы осы жерде және осы себепте болды. Ғани хан бастапқыда әкесінің саяси күресіне ықпал етті, сол себепті британдық Үндістанның билігіндегі пуштундардың тәуелсіздігі үшін жұмыс істеді. Бірақ кейін ол әкесінің идеологиясына қарсы болды. Ол бір сұхбатында, "Худаи Хидматгар" ("Құдайдың қызметкерлері") деп аталатын әкесінің бейбітшілік жолымен күресу қозғалысынан, оның кейбір мақсаттарымен келіспегендіктен шығып кеткенін айтты. Пәкістан тәуелсіздік алған кезде (1947 жыл) ол саясатқа қатыспаса да, Пәкістан үкіметі оны бірнеше рет тұтқындап, елдің түрмелеріне қамады. Оның әкесі өмірінің жартысына жуығын түрмеде өткізді (99 жылдың ішінде 44 жылы). Ғани хан түрмеде уақытын өлең жазуға жұмсады; түрмедегі ең басты еңбегі – "Да Панжрей Чагар" ("Қафас ішіндегі сайрау").
During a part of Ghani Khan's life, modern day Pakistan did not exist. India was under British rule (hence called British India) and was fighting for its independence from the British. On 15 August 1947, India finally gained its independence. And a day before, on 14 August 1947, Pakistan had been born, becoming independent of British India. Hence, before all this independence, the Pashtuns who are now in Pakistan were under the rule of British India before the partition of India and Pakistan. This is where and why Bacha Khan's work was significant. As for Ghani Khan, he was initially influenced by his father's political struggles and thus worked for the independence of the Pashtuns ruled by British India. However, he later came to disagree with his father's ideologies. He says, in an interview, that he left his father's political movement of non violence, called "Khudai Khidmatgar" ("God’s Soldiers") because of some of the movement's motives that he disagreed with. Although he was no longer involved in politics by the time of Pakistan's independence (1947), the government of Pakistan imprisoned him several times, sending him to jails from all over the country. His father spent close to half of his lifetime in jail (44 years out of his 99 years). Ghani Khan used his time in jail to write poetry; his main work in jail is called Da Panjrey Chaghar ("The Chirping of the Cage").
Шығармалары
Жастық шағы мен ерлік шағындағы бірнеше өлеңдерін қоспағанда, Ғани ханның өлеңдері де, мінезі де саяси емес. Оның өлеңдер жинақтарына «Паноос», «Палвашай», «Де Панджрай Чагар», «Куллият» және «Латун» кіреді. Ол ағылшын тілінде де жазды; оның алғашқы кітабы – «Патхандар» (1947). Оның урду тіліндегі жалғыз жарияланған еңбегі – «Хан Сәхиб» (1994) атты кітабы. Оның поэзиясының ерекшелігі – оның ақындық дарынынан басқа – туған және шетелдік мәдениеттері туралы терең білімінің, сондай-ақ өмірдің психологиялық, сезімтал және діни жақтарының үйлесімділігі. Ақынның досы және ізбасары Имантиаз Ахмад Сахибзада Ғани ханның 141 өлеңін паштудан ағылшын тіліне аударған «Сұлулықтың саяхатшысы» атты кітаптың авторы. Кітап 2014 жылы Пәкістанның Исламабад қаласында басылды. Бұл Пәкістанның жеке донорлары мен Ауғанстанның Ага Хан мәдениет қорының бірлескен жобасы. Кітапта Ғани ханның суреттері де бар. Кітаптың Пәкістандағы тұсаукесері 2015 жылдың наурыз айында Ауғанстан-Пәкістан Пухтун фестивалінде өтті. Ал Ауғанстандағы тұсаукесер 2016 жылдың 22 ақпанында Ақпарат және мәдениет министрлігінің ұйымдастыруымен болды. 1982 жылы Пешавардағы Эдвардс колледжінде Пушту әдебиетінің президенті Квайд Мұхаммед Хан Ғани ханға Сардар Әли Таккарды таныстырды, осылайша ол Ғани ханның ғазалдарына музыка қосып (қазіргі заманғы тапи) оқуға мүмкіндік алды.
Aside from a few poems of his youth and early manhood, Ghani Khan's poetry, like his temperament, is anti political. His poem collections include Panoos, Palwashay, De Panjray Chaghar, Kullyat and Latoon. He also wrote in English; his first book was The Pathans (1947). His only published work in Urdu was his book titled Khan Sahib (1994). The singular distinction of his poetry – aside from his obvious poetic genius – is a profound blend of knowledge about his native and foreign cultures, and the psychological, sensual, and religious aspects of life. A translation (Pashto to English) of selected 141 poems of Ghani Khan, called The Pilgrim of Beauty, has been authored by Imtiaz Ahmad Sahibzada, a friend and admirer of the poet. The book was printed in 2014 in Islamabad, Pakistan. It is a joint initiative by individual donors in Pakistan and the Aga Khan Trust for Culture, Afghanistan. The book also contains paintings of Ghani Khan. The Pakistan launch of the book took place in the Afghanistan Pakistan Pukhtun Festival, in March 2015. The Afghanistan launch took place on 22 February 2016 by the Ministry of Information and Culture. In 1982, At Edwards College Peshawar, Quaid Muhammad Khan(President Of Pushto Literature) familiarized Ghani Khan with Sardar Ali Takkar so that he could be able to read Ghani Khan ghazals with some music at the background (Modern Day Tappy).
Құрмет
Абдул Ғани Хан 1996 жылы 15 наурызда қайтыс болды және Шарсададағы Усманзай қаласында жерленді. Оның өлімінен кейін, оның көрнекті еңбектерін құрметтеу мақсатында Хайбер-Пактунхва провинциясының Үкіметі оның есімімен "Гани Дерай" (Гани төбесі) деп аталатын қоғамдық кітапхана мен саябақ салды. Бұл орын оның үйі, Дар-ул-Аманға жақын, ата-бабаларының туған ауылы Усманзайдың ішінде, Разардан Тахт-и-Бхайға қарайтын басты тас жол бойында орналасқан тарихи төбе.
Abdul Ghani Khan died on 15 March 1996 and was buried in Utmanzai, Charsadda. After his death, in recognition of his outstanding achievements, the Government of Khyber Pakhtunkhwa Province built a public library and park as a memorial to him on about of land, naming it "Ghani Derai" (the mound of Ghani). The site is a historical mound very near his home, Dar ul Aman, and within the confines of his ancestral village, Utmanzai, on the main highway from Razzar to Takht i Bhai.