Кіріспе
Диодор Кронос (Διόδωρος Κρόνος; шамамен б.з.д. 284 жылы қайтыс болған) – грек философы және диалектик, Мегария мектебімен байланысты болған. Ол логикадағы жаңалықтарымен көзге түсті, соның ішінде Аристотельдің болашақ мүмкіндіктер туралы пікір-таласына жауап ретінде жасалған шешуші аргументі.
Өмір
Диодор Кариядағы Ясус қаласының Амеиниас ұлы болды. Ол Александрия сарайында Птолемей I Сотер билігінде өмір сүрді. Айтуынша, Птолемей оған Кронос ("қарт") деген лақап ат қойған, себебі ол Стилпо қойған бір диалектикалық мәселені бірден шеше алмады, осы екі философ патшамен бірге дастарқан басында отырғанда. Диодор осы ұятты өте ауыр қабылдады дейді, ол тамақтан қайтқан соң, сол мәселе бойынша еңбек жазып, үмітсіздікке беріліп қайтыс болды. Алайда, Страбонның сөзіне қарағанда, Диодор өзінің ұстазы Аполлоний Кроностан Кронос лақап атын алған. Диодор шамамен б.з.д. 284 жылы қайтыс болған деп есептеледі, ал оның туған күні белгісіз. Бұл оның тегіне айналып, тіпті оның бес қызына – Менексене, Аргия, Теогнис, Артемезия және Пантаклеяға да берілді, олар да диалектиктер ретінде танымал болды. Оның шәкірттерінің ішінде диалектик Филон және стоик мектебінің негізін қалаушы Цитийлік Зенон бар еді. Мегария мектебінің ықпалы болғанымен, Диодор мен оның диалектиктерінің осы философиялық мектеппен қаншалықты жақын байланыста болғаны нақты емес.
Философия
Ол логикалық жаңалықтарымен ерекше көзге түсті, соның ішінде Аристотельдің болашақ мүмкіндіктері туралы талқылауына жауап ретінде жасалған шеберлік аргументі. Диоген Лаэртій Диодордың сориттік парадоксты қолданғанын және осыған ұқсас екі парадокс ойлап тапқанын айтады: "Жасырын адам" және "Мүйізділер", бірақ олар Евбулидке де жатқызылады. Аулус Геллий сөздердің мағынасы екіұшты деген пікірмен келіспеді, түсініксіздік әрқашан сөйлеушілердің дұрыс айта алмауынан туындайды деп мәлімдеді. Секст Эмпирик бойынша, ол кеңістік бөлінбейтін және осы себепті қозғалыс мүмкін емес деп санады. Ол уақыт және кеңістікте жаңа нәрселердің пайда болуын және көптеген нәрселердің болуын жоққа шығарды, бірақ кеңістікті толтыратын нәрселерді бөлінбейтін бөлшектердің шексіз санынан құралған бірлік ретінде қарастырды.
Негізгі аргумент
Аристотель өзінің "Түсіндіру туралы" еңбегінде болашақ мүмкіндіктер мәселесімен күресті. Атап айтқанда, болашақ жағдайларды қазірдің өзінде шын немесе жалған деп қарастыруға бола ма, егер болашақ белгісіз болса, және болатын болса, қалай? Александр Афродизийскийдің айтуынша, Диодор тек қазір немесе болашақта болатын нәрсе ғана мүмкін деп есептеген. Жазбада қалмаған өткен оқиғалар туралы сөйлескенде, біз белгілі бір оқиғаның болған немесе болмағандығын жақсы білеміз, бірақ олардың қайсысы шын екенін білмейміз – сондықтан оқиғаның болуы мүмкін деп ғана айта аламыз: болашақ туралы да солай, белгілі бір оқиғаның кейде болатыны туралы айту немесе ол ешқашан болмайды деген айту – бұл шындық; оқиғаның кез келген уақытта болуы немесе болмауы мүмкін деген айту тек біздің білмеушілігімізді көрсетеді, олардың қайсысы дұрыс екенін. (немесе шешуші аргумент: ho kurieuôn logos [ὁ κυριεύων λόγος]). Оның ең айқын сипаттамасын Эпиктет берді:
«Бас аргумент» деп аталатын аргумент мынадай қағидаларға негізделген сияқты көрінеді: осы үш тұжырымда өзара қайшылық бар, олардың әрқайсысы үшіншісіне қарсы тұрады. Тұжырымдар: (1) өткеннің әрбір шындығы қажетті болуы керек; (2) мүмкін емес нәрсе мүмкін нәрседен кейін тумайды; (3) шындық емес және бола да алмайтын нәрсе мүмкін. Диодор осы қайшылықты байқап, осы тұжырымды дәлелдеу үшін бірінші екеуінің дәлелдік күшін пайдаланды: шындық емес және ешқашан болмайтын ештеңе мүмкін емес. Эпиктеттің бас аргумент туралы сипаттамасы Диодор ұсынған формада емес, бұл оның аргументінің нақты мәнін анықтауды қиындатады. Қазіргі заманғы логиктерге осы үш алғышарттың неге үйлесімсіз екені немесе неге бірінші екеуі үшіншісін жоққа шығаруы керек екені анық емес. Сондықтан қазіргі заманғы түсіндірулер Диодор мен оның замандастарының тұжырымдауында қосымша алғышарттар болған болуы керек деп санайды. Мүмкін қайта құрудың бірі мынадай: Диодор үшін, егер болашақтағы оқиға орын алмаса, онда ол өткенде орын алмауы керек еді. Өткеннің әрбір шындығы қажетті болғандықтан (1-тұжырым), ол өткенде орын алмауы керек еді. Мүмкін емес нәрсе мүмкін нәрседен тумайтындықтан (2-тұжырым), оқиғаның болуы әрқашан мүмкін емес болуы керек. Сондықтан егер бір нәрсе дұрыс болмаса, оның ешқашан дұрыс болуы мүмкін емес, сондықтан 3-тұжырым жалған болып табылады. Эпиктет Пантоид, Клеант және Тарс қаласының Антипатр екінші және үшінші тұжырымдарды қолданып, бірінші тұжырымның жалған екенін дәлелдегенін айтады. Ал Хрисип Диодордың өткенде оқиға ретінде шын болғанның бәрі қажет деген пікірімен келісті, бірақ Диодордың мүмкін нәрсе шын немесе болатын нәрсе болуы керек деген пікірін қабылдамады. Осылайша ол екінші тұжырымның жалған екенін дәлелдеу үшін бірінші және үшінші тұжырымдарды пайдаланды.
The argument called the master argument appears to have been proposed from such principles as these: there is in fact a common contradiction between one another in these three propositions, each two being in contradiction to the third. The propositions are: (1) every past truth must be necessary; (2) that an impossibility does not follow a possibility; (3) something is possible which neither is nor will be true. Diodorus observing this contradiction employed the probative force of the first two for the demonstration of this proposition: That nothing is possible which is not true and never will be. Epictetus' description of the master argument is not in the form as it would have been presented by Diodorus, which makes it difficult to know the precise nature of his argument. To modern logicians, it is not obvious why these three premises are inconsistent, or why the first two should lead to the rejection of the third. Modern interpretations therefore assume that there must have been extra premises in the argument tacitly assumed by Diodorus and his contemporaries. One possible reconstruction is as follows: For Diodorus, if a future event is not going to happen, then it was true in the past that it would not happen. Since every past truth is necessary (proposition 1), it was necessary that in the past it would not happen. Since the impossible cannot follow from the possible (proposition 2), it must have always been impossible for the event to occur. Therefore if something will not be true, it will never be possible for it to be true, and thus proposition 3 is shown to be false. Epictetus goes on to point out that Panthoides, Cleanthes, and Antipater of Tarsus made use of the second and third proposition to demonstrate that the first proposition was false. Chrysippus, on the other hand, agreed with Diodorus that everything true as an event in the past is necessary, but attacked Diodorus' view that the possible must be either what is true or what will be true. He thus made use of the first and third proposition to demonstrate that the second proposition was false.