Кіріспе

Борис және Аркадий Стругацкийдің 1971 жылғы "Космикалық Маугли" романы, сонымен қатар "Малыш" деп те аталады, орыс жазушылары Борис және Аркадий Стругацкийдің "Оңтүстік ғаламында" өтетін 1971 жылғы ғылыми-фантастикалық туындысы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 2160 жылғы "Көмектік жобаны" және Кеме Мегаформалармен алғашқы (және соңғы) байланысты сипаттайды. Бұл оқиғаны "Арк" кемесінде Панттан келген отарлаушылардың келуіне планетаны дайындау үшін жұмыс істейтін он екі эколог командасының бірі ER 2 командасының технигі Станислав Попов айтып береді. ER 2 құрамында Попов, Геннадий Комов, Майя Глумова және Яков Вандерхузе бар. Тарих ER 2 мүшелері әдеттегі барлау миссиясына аттанған кезде басталады, ал Попов келіп түскен отаршылар үшін тұрақты базаның құрылысын қадағалау үшін қалды. Кенеттен құрылыс роботтары бақылаудан шығып, құрылыс алаңын тастап кетеді. Попов роботтарды табуға, жөндеуге және қайта іске қосуға бірнеше сағат кетеді. Содан кейін Попов адам баласының жылағанын естиді. Попов дыбыстың қайдан шыққанын анықтауға тырысады, бірақ жылау басталғандай кенеттен тоқтайды. Сәбилерге Жерден шығуға рұқсат етілмегендіктен, Попов оның есту галлюцинациясы болды деп санайды. Попов роботтармен жұмыс істеуін жалғастырады. Ол Шура есімді біреуден көмек сұрап жалбарынған әйел дауысын естиді. Попов да дауыстың қайдан шыққанын таба алмайды. Осы арада, ER 2 зерттеу тобы Жер ғарыш кемесінің қираған жерін және оның екі ұшқышының қалдықтарын табады. Олар орбиталық базаға өздерінің табыстарын баяндаған есептерді енгізеді. Келесі күні түнде ER 2 мүшелері психоз белгілерін көрсете бастайды. Попов ең қатты зардап шекті. Алайда ол басқаларға өзінің жағдайы туралы айтпайды: егер ол қызметке жарамсыз деп табылса, оны Жерге қайтарып алуы мүмкін. Келесі күні таңертең команда таңертеңгі тамақты ішіп отырғанда, базада 13 жасар адам баласының кейпі пайда болады. Попов бұл оның тағы бір галлюцинациясы деп ойлап, оны елемеді. Алайда, басқа адамдар да баланы көреді. Олар оның артынан жүруге тырысады, бірақ бала тез арада үй-жайды тастап кетеді және зерттеушілер оның ізін жоғалтады. Команда орбиталық базаға есеп береді. Леонид Горбовскийден жауап алады. ER 2 миссиясы мүмкін ғарышкерлер расымен байланыс орнату үшін өзгертілді. Тағы бір хабар келіп түседі, ол ER 2 ашқан ғарыш кемесін Пилигрим деп, екі ұшқыш Александр (осы есімнің орысша қысқартуы - Шура) Семенов пен оның әйелі Мария Луиза Семенова деп атайды. Олардың жаңа туған баласы Пиер Семенов бар еді. Ғарыш кемесі 2147 жылы жоғалып кетті. Бұл ER 2 мүшелерінің таңертең көрген жігіт Пиер Семенов деп ойлауына себеп болды. Команданың басшысы Комов базаның айналасын барлауға кемені тастап кетеді. Алайда, Пиер Семенов көп ұзамай базаға өзі келеді. Адамдармен сөйлесуге тырысады, олар оны түсінбейді, ол қайтадан кетеді. Кіттің мінез-құлқы (Питерге берілген ресми лақап, сондықтан романның орысша атауы) өте таңғажайып. Бұл адамдар оны жергілікті ғарышкерлер өсірді деп ойлайды. Үлкен, бөліктес, жәндік тәрізді антенналар алыс таулар арасына көтеріледі. Антенналар мен ғарышкерлердің арасында тікелей байланыс жоқ, бірақ жаңадан табылған нәсіл Арк Мегаформалары деп аталады. Антенналарды көрсету қорқыту әрекеті болып көрінеді. Көп ұзамай "Арк Мегаформалары" адамдардың планетадан тез арада кетуін қалайтыны анық болады. Мегаформалар Кидті адамдармен келіссөз жүргізуші ретінде қолданады. Кид ER 2 базасына бірнеше рет барады. Ол адамдарға өзін зерттеуге және асырап алған ата-анасы туралы сұрауға рұқсат береді. Байланыс тегіс жүрмейді, өйткені Кид адам мен ғарыш психологиялық қасиеттерінің қоспасын көрсетеді. Оның ойлау тәсілі адам баласына түк емес сияқты. Ол сөйлей алса да, сұрақтардың көпшілігіне жауап бере алмайды немесе жауап беруге дайын емес. Сонымен қатар, мүдделер қақтығысы бар, өйткені адамдар Арк Мегаформалары туралы мүмкіндігінше көп нәрсе білгісі келеді, ал Кид оларды кетіруді қалайды. Адамдар жетіспеушілігінен ренжігендіктен Кидке портативті бейне таратушы береді. Олар Кидке оның функцияларын айтпайды және ол оны өзімен бірге алып кетеді деп үміттенеді және ғалымдар оның базадан тыс қозғалыстарын қадағалай алады. Адамдар хабар таратушы арқылы Кидтің зыяратшының апатына қарай жүретінін, қашықтағы каньонға көтеріліп, планетаның ішкі бөлігіне қарай қозғалатынын көреді. Осы сәтте адамзаттың бірі Майя Глумова хабар таратушыға орнатылған авариялық фонарьды іске қосты. Берілім бірден тоқтатылады. Маяның мұны әдейі жасағаны да дау тудырады. Алайда, Комов миссияның сәтсіздігі үшін жауапкершілікті өзіне алады. Горбовский Комовпен байланысып, адамдар Арк Мегаформаларымен байланыс орната алмайтынын айтады, өйткені олар басқалармен байланысқа түспейтін жабық өркениет. Горбовский Комовқа Арк айналысында ежелгі спутниктің табылдыны айтады. Спутник Саяхатшылар жасаған және кез келген жақындап келе жатқан ғарыш кемесін жоюға бағдарланған. Көрінетіндей, осы спутник 13 жыл бұрын Пилигримді атып түсірген. Адамдар Саяхатшылар Арк Мегаформаларымен ешкімнің байланысқа түсуіне жол бермеуді қалаған деген қорытындыға келді. Романның эпилогында Попов бейне таратушы арқылы Кидпен сөйлесіп, адамдардың қабылдаған шешімдері туралы ойланады. Адамдар Арктан эвакуациялауға шешім қабылдады және жалғыз байланыс Кид арқылы ғана сақталады. Комов, оның командаластарының бір бөлігі және Пиердің әкесі оған сөйлесуге рұқсат алады. Алайда, олар Арк Мегаформаларына қатысты кез келген тақырыпты сақтықпен өтуі керек. Роман Арк жобасы аяқталды ма деген сұраққа жауап бермейді.

Жариялану тарихы

Романның идеясын ағайынды Стругацкийлер 1970 жылы ойлап тапты. Алғашқы жұмыс атауы "MOWGLI операциясы" болған, бірақ кітап ақырында "Кид" деген атпен жарық көрді. Борис Стругацкий бауырластардың бұл атауды ұнатпағанын мойындады, ол тек баспагердің тілегімен ресми атау ретінде таңдалды. Роман 1970 жылы жазылды және ол Noon Universe әлеміндегі кітаптар сериясының бірі. Роман бір жылдан кейін "Аврора" журналында жарияланды. Ағылшын тіліне аудармасы "Қашқысы келгендер" және "Тозақтан келген бала" әңгімелерімен бірге "Қашқысы келгендер" атты бір томдық жинақта жарық көрді. Ағайынды Стругацкийлердің 12 томдық шығармалар жинағын дайындау кезінде (2000 жылы, Stalker баспасы) Борис Стругацкий роман ішіндегі жыл санауын өзгертуге заңды рұқсат берді. Осылайша, 20-шы, 231-ші, 233-ші және 234-ші жылдар 34-ші, 144-ші, 147-ші және 148-ші жылдарға өзгертілді.

Киноға бейімделу

This Fantastical World (1980) шоуының үшінші эпизодында ішінара бейімдеу. Kid, телефильм, Орталық балалар театрындағы сахналық қойылым (1987). Жоспарланбаған кездесулер, Česká televize фильмі (1995).

Ағылшын тіліндегі басылымдар

Стругацкий, Аркадий және Борис. "Қашуға тырысу" (Кеңес ғылыми фантастикасының ең жақсы үлгілері) Роджер ДеГарис аударған. Нью-Йорк: Macmillan Pub Co, 1982 жылғы 14 мамыр, 321 бет. LCCN: 82000029.